The text was extracted automatically from the PDF file, so the formatting may be broken. Open the PDF copy for the correct view.
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
April 2024
Volume 1, Issue 1
References
1. Decree of the President of the Republic of Uzbekistan dated February 28, 2023 No. PF-27 “New
Development Strategy of Uzbekistan for 2022-2026”. Tashkent city, 2023.
2. Presidential Decree of the Republic of Uzbekistan of January 28, 2022 No. UP-60 «About the
Strategy of development for new Uzbekistan for 2022 – 2026»// https://lex.uz/ru/docs/5841077
3. Ashe-Edmunds, S. (2017): ‘The disadvantages of traditional advertising‘
4. https://ahrefs.com/blog/how-long-does-it-take-to-rank/
5. Weber, C. (2018): ‘What are the Disadvantages of Digital Marketing?’
6. (Content Marketing Institute 2016) (Quick Sprout 2016).
7. Alexander, L. (2020): ‘The who, what, why & how of digital marketing‘
8. Cyber Planet (2019): ‘Top disadvantages of digital marketing‘
9. Abdulakhatov M. M, “The main impacts of digital transformation on small to mediumsized business enterprises” Scientific electronic journal of Digital Economy and Information
Technologies No. 2, 2022
10. Abdulakhatov M. M “The digital economy is the basis for economic development” Scientific
journal of Economy and Society No. 10,October 7, 2022
11. Kobilov A.U, Abdulakhatov M.M, Rajabov Sh.B, “Artificial intelligence as a technological
innovation for economic development of the republic of Uzbekistan” ICFNDS ’22, December
15, 2022, Tashkent, TAS, Uzbekistan
12. Dawes, J. (2018). The Ansoff Matrix: A Legendary Tool, But with Two Logical Problems. But
with Two Logical Problems (February 27, 2018).
13. DeMers, J. 2013. The Top 7 Online Marketing Trends That Will Dominate 2014. Forbes.
Published 17.09.2013.
14. Dimitrova, P., & Sin, I. (2018). Digital Marketing in Start-Ups: The role of digital marketing in
acquiring and maintaining business relationships
81
Volume 1, Issue 1
April 2024
82
Author
Ulugbek Narmanov
Department of Macroeconomics,
National university of Uzbekistan,
Tashkent, Uzbekistan;
economyfinance135@gmail.com,
Guzal Abdishukurova
Department of Macroeconomics,
National university of Uzbekistan,
Tashkent, Uzbekistan;
Correspondence:
abdishukurova.guzal@yandex.ru
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
THE ROLE AND
IMPORTANCE OF
THE DIGITAL
ECONOMY IN THE
LABOR MARKET
A
bstract: This article raises the role of the digital economy
in the labor market, its development and problems, as
well as ways to solve it. The purpose of the study is to
examine the impact of the transition to a digital economy on
labor. To achieve this goal, methods such as analysis, synthesis,
comparison and modeling were used. Digital technologies
are boldly entering the everyday life of society and causing
unemployment due to the transition to automated systems
in enterprises and organizations. Accordingly, the issue of
employing the released workforce is becoming more acute,
but today there is no strategy for adapting the unemployed.
A completely new question arises between digital and socioeconomic relations. Calculations showed that an increase in
unemployment by 1% would lead to a fall in GDP by 0.54%.
The results obtained during the study can be used in further
studies of structural (technological) unemployment and labor
market problems in the digital economy.
Keywords: Digital economy, labor market, employment,
supply and demand in the labor market, new technologies.
Copyright: © 2024 by the authors.
This article is an open access article
distributed under the terms and
conditions of the Creative Commons
Attribution (CC BY) license (https://
creativecommons.org/licenses/
by/4.0/).
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
April 2024
Volume 1, Issue 1
Introduction
For each country, macroeconomic stability, ensuring employment and reducing unemployment
are the main objectives. In addition, in the 21st century, the digital economy is penetrating all areas
and directions. In a certain sense, this affects supply and demand in the labor market. Today, in the
conditions of Uzbekistan, it is extremely important to study the laws, trends and possibilities of the
development of the digital economy, in particular, the level of penetration of information technologies
into various sectors of the economy on a scientific basis. The development and prospects of our country,
the success of the reforms being carried out on a large scale in our country directly depend on the
introduction of innovations into our national economy. Therefore, it is important to improve the digital
economy, to study its economic, political, social and legal foundations from a scientific and practical
point of view.
Living in harmony with the world community of Uzbekistan paves the way for the activation of
integration and globalization processes. On the one hand, the development of integration processes
requires the use of modern ICT, and on the other hand, it has brought about business transformation.
Studying these processes from an economic and political point of view and making scientific conclusions
is the demand of the time.
Trends towards blurring the boundaries between different types of activities and greater flexibility
in operations, globalization and transparency of interaction with counterparties will only intensify
in the future. Employees will always be important to organizations, which in turn will go beyond the
traditional mode of work organization and full-time work [1].
Uzbekistan may implement the digital economy in the coming years. After all, it is necessary to
work with foreign investors who intend to import these innovations as investments. In addition,
digitization of the economy is considered one of the most important factors for the development of
our country. Therefore, we should be ready to quickly learn new things, think innovatively, use science
and technology innovations wisely, and teach our young people modern professions.
In recent years, the digital economy, which is rapidly developing in many countries around the
world, has created various challenges as well as opportunities for the social and economic sphere. In
such a situation, sectors of national economies are required to adapt to the conditions of the digital
economy.
The backbone of the digital economy is the IT sector, but the boundaries of the digital economy are
not limited to it and include some emerging digital business models [2].
Main part
In the Development Strategy of New Uzbekistan for 2022-2026, it is planned to make the digital
economy the main "driver" of economic development and increase its size by at least 2.5 times. The
volume of software production should be increased 5 times, and their export should be increased 10
times to 500 million dollars.
New technologies, especially artificial intelligence, will inevitably lead to significant changes in
the labor market, including job losses in some sectors and new opportunities in others on a massive
scale. This creates structural unemployment for wage earners. Over a certain period, employees
improve their knowledge and skills to learn a new profession. The development of the digital economy
excludes labor-intensive types of labor from the labor market and creates new types of labor. The digital
economy creates a wealth of new knowledge and skills, mainly new social protection measures and
fundamentally new relationships between work and leisure. An innovative education system affects the
quality of personnel, and an innovative economy affects unemployment, as does the digital economy.
83
Volume 1, Issue 1
84
April 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
First, the digital economy is an excellent mediator of educational development, focused not only on
the educational process, but also on studying methods for organizing this process, as well as ensuring
universal access to educational services throughout life. In order to fully unlock the socio-economic
potential of digital technologies and avoid undesirable consequences, it is necessary to strengthen
international cooperation as soon as possible. Uzbekistan is at the initial stage of digitalization of the
economy. An effective transition requires not only preparing the infrastructure and the state as a whole,
but also creating a reliable foundation for ensuring the digital economy and information security of
the state. The share of the digital economy in China's GDP is 30%, the UK's share in GDP is 12.5%,
and Uzbekistan's share in GDP is less than 1%. Because the old types of work are still preserved in the
labor market of Uzbekistan. According to the Information and Communications Development Index,
we rank 103 among 170 countries. The problems of developing the digital economy in Uzbekistan are
similar to the general problems faced by developing countries.
The role of the digital economy in the economy in determining the competitiveness of countries in
the process of globalization is unique. No matter which sector or sector of the economy we look at, we
see the place of digital technologies in all of them. From services in the country's banking system, we
can see the share of innovative digital technologies at the level of public services. The digital economy
is used to represent two different concepts. First, the digital economy is a modern stage of development,
which is characterized by the priority of creative work and information benefits. Secondly, the digital
economy is a unique concept; the object of its study is the information society. Among the socioeconomic problems that emerged or intensified during the formation of the digital economy, which
will have a direct impact on the labor market, we will put at the forefront the increase in inequality both
between countries and within countries, including countries with developed economies. The digital
technology adoption index, as studies conducted by the World Bank show, is directly dependent on
the level of economic development, and developed countries and regions primarily receive the main
additional resources for growth.
The digital economy is a worldwide network of economic activities, commercial transactions and
professional interactions that are supported by information and communication technologies (ICT).
It can be briefly described as a digital economy. In its early days, the digital economy was sometimes
called the Internet economy, new economy, or web economy due to its dependence on an Internet
connection. Modernizing Uzbekistan today is aimed not only at development, but also at becoming one
of the strongest countries because of comprehensive reforms implemented in various spheres of society.
In the digital economy, information in digital form is the main element of production in all socioeconomic spheres, and a gradual transition to such an economic system will further improve the global
competitiveness of our country, the quality of life of citizens, create new jobs, create opportunities for
rapid economic growth and ensure national independence.
GSYRXVMIWFIGEYWISJGSQTVILIRWMZIVIJSVQWMQTPIQIRXIHMRZEVMSYWWTLIVIWSJWSGMIX]-R
XLI HMKMXEP IGSRSQ] MRJSVQEXMSR MR HMKMXEP JSVQ MW XLI QEMR IPIQIRX SJ TVSHYGXMSR MR EPP
WSGMSIGSRSQMGWTLIVIWERHEKVEHYEPXVERWMXMSRXSWYGLERIGSRSQMGW]WXIQ[MPPJYVXLIV
Management and Future Technologies journal.umft.uz
April 2024
Volume 1, Issue 1
MQTVSZIXLIKPSFEPGSQTIXMXMZIRIWWSJSYVGSYRXV]XLIUYEPMX]SJPMJISJGMXM^IRWGVIEXIRI[
NSFWGVIEXISTTSVXYRMXMIWJSVVETMHIGSRSQMGKVS[XLERHIRWYVIREXMSREPMRHITIRHIRGI
85
*MKYVI-RGSQISJ9^FIOJVIIPERGIVWJVSQJSVIMKRTPEXJSVQWMR QMPPMSR97
Figure 1. Income of Uzbek freelancers from foreign platforms in 2019-2022 (million US dollars)
HSPPEVW ?A
[3]
%REP]^MRKXLIMRGSQISJJVIIPERGIVWMRXLIVITYFPMGJVSQJSVIMKRTPEXJSVQWMR
Analyzing the income of freelancers in the republic from foreign platforms in 2019-2022, according
EGGSVHMRKXSXLIWMXYEXMSRMRXLIMRGSQIEQSYRXIHXSQMPPMSR97HSPPEVWSV
to the situation in 2022, the income amounted to 11.8 million US dollars, or compared to 2019,
income
GSQTEVIHXSMRGSQIMRGVIEWIHF]EPQSWXQMPPMSR97HSPPEVWSV
MRGVIEWIH
increased
by
almost
10.2
million
US
dollars,
or
737%
increased.
The
growth
rate
compared
to
2019 is
8LIKVS[XLVEXIGSQTEVIHXSMWTIVGIRX *MKYVI
7.4 percent (Figure 1).
A clear example of the growth of the digital economy in the labor market is freelancing. The basis
of Freelancer, which is widely used in our country, is derived from the English word "freelance", which
in turn was used for righteous knights who carried swords and spears, slaughtered animals and saved
people. Carrying a “Lance”, they were "free" and ready to do whatever service they could. Now we have
thrown away our swords and spears, and now we are engaged in business and social projects. Our sword
is our specialty and our freedom is online platforms.
Based on digital platforms as the main production elements, labor relations and the function of
labor are being transformed. The organization of labor is no longer carried out based on hierarchy
(mainly vertical division of labor), but because of the integration of resources on the platform within
the framework of joint activities. The new labor organization model ensures the integration of interests
and mutual benefits based on joint activities. Thanks to data infrastructures, labor, goods and services
can be virtual in the exchange process. At the same time, more resources can be attracted to joint
activities on the platform, more organizations can be connected (integrated) through virtual access,
and industry chains can be extended to create an ecosystem.
According to the study The Future of Jobs, by 2025, due to the automation of all spheres of human
activity, machines will perform more than half of all work tasks. For comparison, in 2018, 71% of work
was performed by human labor, and only 29% of processes were automated. Thus, many professions
will cease to exist, but in return, vacancies with fundamentally different qualifications will appear,
which will require retraining or advanced training of many employees [4].
The digital economy is characterized by network, social and external cooperation. The fastest
growth of online platforms in recent years is in the accommodation and transportation markets, driven
by the availability of distributed private assets that can be effectively monetized when supported by
digital technologies. There is also an accelerated growth of online platforms and the development of
the sharing economy (sharing economy, “mutual aid economy”), in which, instead of purchasing vital
goods, people prefer to “share” them with each other. For talented people with outstanding abilities,
Volume 1, Issue 1
86
April 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
the global labor market, thanks to online platforms that erase territorial boundaries, allows them to
carry out several projects simultaneously remotely or remotely.
Because of the development of the digital economy in Uzbekistan and the development of
technology in the labor market, the creation of jobs through the introduction of new technologies, we
need to train future personnel who will meet the requirements of the time.
Labor resources and the situation on the labor market have always played the role of indicators
of the stability of society and the development of the state and national economies. The impact of
advances in information and communications technology (ICT) on employment and the decline in
labor demand is fueling ongoing debate about the disappearance of work, as we know it. However,
work activity changes in accordance with economic development trends, which requires a revision of
established concepts and definitions. The format of relationships between employees and employers is
changing significantly (the share of flexible and remote forms of employment is increasing). The role
of intellectual labor is increasing compared to traditional physical labor.
Currently, a variety of terms is used to refer to new trends in employment that are associated with
the “erosion” of traditional forms of employment and traditional labor relations: atypical employment,
contingent employment, flexible employment, platform employment, temporary work, casual work and
non-standard work arrangements. Meaning that not all of these jobs are low skilled.
In the platform economy, the division of labor fundamentally changes. This division of labor occurs
through the sharing of data and technical resources to create ecosystems of collaborative activities.
Thus, forms of division of labor are based on cooperation, pooling more and better resources on
platforms to achieve joint gains, including management efficiency and employment stimulation.
In the digital era, enormous changes are taking place in work activity, employment and forms of
labor organization, which bring both risks and new opportunities. People are afraid of being left without
work, while at the same time new professions and jobs are appearing, including from the point of view of
meaningful activities. The platform economic model in the digital age is the result of the integration of data,
technology and industries, bringing changes to the design of work, the content of current work and the
nature of the future of work. Collaborative management and empowerment are becoming the basic model
of work organization. As data participates in social reproduction as a new factor of production, it becomes
central to the infrastructures that support collaborative activities. Objects of labor and work processes are
becoming digital, affecting labor costs, distribution, exchange and consumption.
Conclusion
For this, it is necessary to create an electronic national system in Uzbekistan based on South Korea's
electronic education system, and through this system, it should be included in pre-school educational
institutions, public educational institutions, academic lyceums and higher educational institutions.
Because of the development of the digital economy in Uzbekistan, it will contribute to the reduction of
unemployment, the emergence of new professions in the labor market, and the increase of tax revenues.
Connecting industry value chains and data has changed the work functions of organizations and
promoted employment in the new realities. The main function of labor organization is no longer just
vertical management, but expanding opportunities for sharing various resources on a platform to form
a single ecosystem of common development.
Thus, there is a transformation of the labor market towards changing requirements for employees
related to their personal development and the desire for personal growth, which will allow them to
be mobile in a changing economic reality. Thus, it is necessary to focus on the need for high-quality
training of qualified personnel in demand in the labor market and the real sector of the economy.
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
April 2024
Volume 1, Issue 1
References
1. Filipova I.A. The impact of digital technologies on labor: Guidelines for labor law: Monograph.
Nizhny Novgorod: Nizhny Novgorod State University named after N.I. Lobachevsky; 2021. 106
p.
2. Dahlman C., Mealy S., Wermelinger M. (2016) Harnessing the Digital Economy for
Developing Countries. Paris: OECD. Available at: http://www.oecd-ilibrary.org/docserver/
download/4adffb24-en.pdf (accessed 1 June 2018).
3. Digital Economy Research Center of the Republic of Uzbekistan in 2023.
4. https://www.mckinsey.com
87
Volume 1, Issue 1
April 2024
88
Mualliflar
Lutfiy Farangiz Sharidin qizi
Raqamli iqtisodiyot va moliyaviy
texnologiyalar kafedrasi, “University
of Management and Future
Technologies” universiteti,
Toshkent, 100208, O‘zbekiston;
Ismoilova Mohigul
Yusubjon qizi
Raqamli iqtisodiyot va moliyaviy
texnologiyalar kafedrasi, “University
of Management and Future
Technologies” universiteti,
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
RAQAMLI
IQTISODIYOTNI
RIVOJLANTIRISHNING XORIJIY
TAJRIBALARI
A
nnotatsiya: Mazkur maqolada jahon iqtisodiyotining
raqamli transformatsiyasi va unda AQSH, Xitoy
va Germaniya tajribalari o‘rganilgan, shuningdek
rivojlangan mamlakatlar tajribalarini O‘zbekistonda qo‘llash
haqida fikr yuritilgan.
Toshkent, 100208, O‘zbekiston;
Kalit so‘zlar: Jahon iqtisodiyoti, raqamli transformatsiya,
raqamli iqtisodiyot, YaIM, raqamli texnologiyalar, sun’iy
intellekt, kiberxavfsizlik.
Copyright: © 2024 by the authors.
Ushbu maqola Creative Commons
Attribution (CC BY) litsenziyasi
shartlari asosida tarqatiladigan ochiq
foydalanish maqolasi hisoblanadi
(https://creativecommons.org/
licenses/by/4.0/).
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
INTERNATIONAL
EXPERIENCES OF
DEVELOPING THE
DIGITAL ECONOMY
A
bstract: This article examines the digital transformation
of the world economy and the experiences of the USA,
China and Germany, as well as the application of the
experiences of developed countries in Uzbekistan.
Keywords: World economy, digital transformation, digital
economy, GDP, digital technologies, artificial intelligence,
cyber security.
April 2024
Volume 1, Issue 1
89
Authors
Lutfiy Farangiz Sharidin kizi
Department of Digital Economy and
Financial Technologies, University
of Management and Future
Technologies,
Tashkent, 100208, Uzbekistan;
Ismailova Mohigul
Yusubjon kizi
Department of Digital Economy and
Financial Technologies, University
of Management and Future
Technologies,
Tashkent, 100208, Uzbekistan;
Copyright: © 2024 by the authors.
This article is an open access article
distributed under the terms and
conditions of the Creative Commons
Attribution (CC BY) license (https://
creativecommons.org/licenses/
by/4.0/).
Volume 1, Issue 1
90
April 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
Kirish
Raqamli iqtisodiyot – bu 21-asr iqtisodiyoti. Texnologik progress jahon iqtisodiyot modellarini
o'zgartirishiga ta'sir qiladi. Bu tendensiyalar ko'pgina rivojlangan davlatlar iqtisodiyati strukturasi
ustida katta ta'sir ko'rsatgan. Raqamli ahamiyatlar dunyoda har xil sohalariga kirib kelmoqda.
Bugungi kunda "raqamli rahbarlar" deb ataladigan eng rivojlangan raqamli iqtisodiyotga ega bo'lgan
mamlakatlar Norvegiya, Shvetsiya, Shveytsariya, Daniya, Finlandiya, Singapur, Janubiy Koreya, Buyuk
Britaniya, G'onkong va AQSH hisoblanadi. Bu orada, rivojlanayotgan mamlakatlar qatoriga qo'shilgan
Xitoy YaIM da (36%) 7.125 trll. AQSH dollari, AQSH esa 6,3 trll. Dollar (37%) bilan raqamli iqtisodiyot
ulushiga to‘gri keladi.
Shuni aytish lozimki, hozirda, ishlab chiqarishni raqamlashtirish, robotlashtirish bo‘yicha Xitoy
yetakchi o‘ringa chiqib oldi. Xitoy rahbari Si Szinpin 2014 yilda Xitoy fanlar akademiyasida so‘zlagan
nutqida, bo‘lg‘usi robotlar inqilobi avval Xitoyni keyin esa butun dunyoni tubdan o‘zgartirishi haqida
gapirib, jumladan, quyidagilarni aytgandi: “Xitoy hukumati tomonidan xitoy kompaniyalarining
zimmasiga “Ulkan ma’lumotlar” (Big Data), “bulut”li hisoblash (cloud computing), “Ashyolarning
interneti” (Internet of Things) texnologiyalarini tatbiq etishni tezlashtirish va “aqlli fabrikalar”ni
(intelligent manufacturing) tashkil etishga e’tiborni jamlash vazifasi topshiriladi”. Oxirgi yillarda Xitoy
kompaniyalari butun dunyoda yuqori texnologiyalar tadqiqotlariga investitsiyalar miqdorini keskin
ko‘paytirib, buning natijasida 2013 yildan boshlab Xitoyning sanoat robotlari bozori dunyodagi eng
yirik bozorga aylandi. 2022 yilga kelib, Xitoyda har 10 000 sanoat ishchi o‘rinlariga o‘rtacha 150 ta robot
to‘g‘ri kelmoqda. Bu esa, 2015 yilga qaraganda 3 barobar ko‘p deganidir.
Endi, AQSh va Germaniya singari rivojlangan davlatlar bu borada Xitoydan o‘zib o‘tishi oson
bo‘lmaydi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, Germaniya sanoati internet infratuzilmasini rivojlantirishga
2025 yilga qadar yiliga 40 mlrd. investitsiya kirish Yaponiya ham bu borada ortda qolmayapti va ular
o‘z industriyasini rivojlantirish uchun Connected Factories (zavodlarni tarmoqqa ulash) konsepsiyasini
ishlab chiqmoqdalar.
Rossiyada esa, 2017 yilda «Texnet» maxsus yo‘l xaritasi qabul qilinib, uning doirasida «Raqamli
iqtisodiyot 2024» dasturi tayyorlanmoqda. Qo‘shni Qozog‘istonda esa, ishlab chiqarishni raqamli
texnologiyalarga o‘tkazilishi va “Industriya 4.0” dasturi davlat strategiyasi darajasiga ko‘tarildi.
Yevropa Ittifoqi raqamli iqtisodni innovatsiyalar, raqobatparvarlikni oshirish va jahon iqtisodiyoti
rivojlanishida eng muhim haydovchi sifatida tushunadi. Raqamli o'zgarish yangi texnologiyalarni va
innovatsion biznes modellarini hamkorlik orqali birlashtiradi. G20 ta'rifi bo'yicha raqamli iqtisodiyot
ko'p tashkil etilgan iqtisodiy faoliyat turlari qatoriga kiradi va raqamli ma'lumotlar va bilimlarni
ishlab chiqarishning asosiy omili sifatida, zamonaviy axborot tarmoqlari hamkorlik maydoni sifatida,
texnologiyalarining foydalanishini, produktivlik o'sishi va iqtisodiy strukturani optimallashtirishning
haydovchi faktori sifatida ishlatiladi. Raqamli iqtisodiyot elektron savdo va elektron biznesdan tashqari
biznesni o'z ichiga qamrab oladi va transport, moliya xizmatlari, ishlab chiqarish, ta'lim, sog'liqni
saqlash, qishloq xo'jaligi, savdo, media va ko'ngilochar imkoniyatlarni raqamli texnologiyalardan
foydalanish orqali o'z ichiga oladi. Raqamli iqtisodiyot jamiyatning barcha sohalariga ta'sir ko'rsatadi,
odamlar o'rtasidagi aloqalarni, iqtisodiy peyzajni, yaxshi ish topish uchun zarur bo'lgan ko'nikmalar
va hatto siyosiy qarorlarni ham o'z ichiga oladi. Rivojlanayotgan raqamli iqtisod yangi ilmiy tadqiqot
va topshirishlar, ish imkoniyatlari, iqtisodiy o'simlik va hayot sifatini oshirishi mumkin.
Xo‘sh, texnologik o‘zgarishlarga tayyor bo‘lmagan davlatlarni ertaga nimalar kutadi?
Dunyoqarashidagi, qadriyatlar tizimidagi o‘ziga xosliklar tufayli, qolaversa, iqtisodiy, siyosiy va
mafkuraviy sabablarga ko‘ra ushbu texnologik yangiliklarni o‘z vaqtida qabul qila olmagan jamiyatlar
taraqqiyotda ilgari egallab turganidan ham orqada qolib ketishi tarixiy tajribadan ma’lum.
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
April 2024
Volume 1, Issue 1
Asosiy qism
Mazkur innovatsion musobaqada O‘zbekiston qanday o‘rinni egallamoqda? Dunyo sanoati
“Industriya 4.0” ostonasida turgan bo‘lsada, lekin uning barcha texnologiyalarini faqatgina bundan
oldingi “Industriya 3.0” sanoat inqilobining yutuqlarini o‘zlashtira olganlargina tatbiq qila oladilar.
O‘zbekiston iqtisodiyotiga kelsak, tan olish kerakki biz hozir “Industriya 2.0” darajasidan “Industriya
3.0” darajasiga o‘tish bosqichidamiz. Albatta, bu holat O‘zbekiston sanoatini to‘liq modernizatsiya
qilish yo‘lidagi jiddiy to‘siqdir. Shubhasiz, bu muammoni tan olish va anglash – oldinga harakat qilish
uchun qo‘yilgan qadamdir. Prezident Shavkat Mirziyoev tomonidan 2018 yil mamlakatimizda “Faol
tadbirkorlik, innovatsion g‘oyalar va texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash yili” deb e’lon qilindi. Bundan
tashqari, Prezidentimiz tomonidan O‘zbekistonni dunyodagi rivojlangan 20 ta davlat safiga kiritish
strategik rejasi belgilab berildi. Bu ulkan va olamshumul maqsadga erishishda, O‘zbekiston iqtisodiyoti
va sanoatini tubdan o‘zgartirib, “Industriya 4.0” tamoyillarini keng tatbiq qilinishi lozim bo‘ladi.
Umuman olganda, raqamli iqtisodiyotadagi ko'p qiziqarli tomonlarning tashkil etilishi tabiiy
rivojlanish natijasidir va tegishli protokollar va tamoyillarni o'z ichiga olgan, texnikaviy, tijoraviy,
ijtimoiy va siyosiy savollarni hisobga olgan muvofiq prinsiplar talab qiladi.
Internet-xavfsizligi mavjudligi, o'zgarishlar tezligi va markaziy nazoratning mavjud emasligi barcha
qiziqarli tomonlarning umumiy prinsiplari va protokollarini moslashtirishni talab qiladi. Masalan,
Braziliyaning Internet komiteti ko‘p qiziqarli tomonlarni boshqarish modellari muvaffaqiyatli ishlatadi.
Innovatsion CGI.br modeli ijtimoiy tashkilotning xususiyatlari bo'lib, texnik, tijoraviy, ijtimoiy va
siyosiy savollarga moslashtirilgan protokollar va prinsiplarni moslashuvchanligini ta'minlaydi.
Shuningdek, ko'p tomonlama boshqarish usullari raqamli rivojlanishning muvaffaqiy
strategiyalarining asosiy prinsipi bo'lib, raqamli iqtisodiyotdagi barcha qiziqarli tomonlarni samarali
boshqarishga imkon beradi.
Shveytsariya raqamli strategiyasi dasturi ham, raqamli rivojlantirishni muvaffaqiyatli boshqarish
uchun jamiyatning turli sohalarining hamkorligi muhimligini ta'kidlashni ham ko'rsatadi.
Umumiy ravishda, raqamli rivojlantirishning ko'p tomonlama xususiyatlarini boshqarishning
samarali boshqarilishi, barcha qatnashchilarning qiziqishlarini hisobga oladigan prinsiplar va
protokollarga ega bo'lishni talab qiladi. CGI.br modeli va Shveytsariya raqamli strategiyasi dasturi kabi
tadbirlash modellari, raqamli rivojlantirishni boshqarishda samarali usul yaratishni xohlavchi boshqa
mamlakatlar va tashkilotlar uchun namunalar sifatida xizmat qilishi mumkin.
Braziliya internetni boshqarishning ko'plab yonalishlarini o'z ichiga olgan bir nechta tomonlama
modelarni tuzgan. Bu model fuqarolik jamiyatini, hukumatni, ilmiy ahamiyatdagi shaxslarni va tijorat
tashkilotlarini o'z ichiga oladi. Bu model har qanday mamlakat uchun yaxshi namuna hisoblanadi,
chunki uni raqamli iqtisodiyotni boshqarishga samarali usul yaratishni xohlaydigan har qanday
mamlakat uchun foydali bo'ladi.
Shveytsariya raqamli strategiyasi dasturi, dialog orqali o'tkaziladigan tarmoqlashish jarayonlarini
yaratishga qaratilgan. Ushbu dasturda hukumat faoliyatining asosiy prinsiplari tavsiflanadi va
hukumat organlarining, ilmiy ahamiyatdagi shaxslarning, xususiy sektorning, fuqarolik jamiyatining
va siyosatning birlashishi kerakligi ko'rsatiladi, barcha qatnashchilar uchun raqamli rivojlantirish
jarayonini amalga oshirish uchun. Dastur, barcha federativ tuzilmalari, xususiy sektor, fuqarolik
jamiyati va ilmiy ahamiyatdagi shaxslar o'rtasidagi hamkorlikni ko'rsatadi va raqamli rivojlantirish
imkoniyatlaridan foydalanish uchun qo'llaniladigan asosiy vositalardan hisoblanadi.
Davlatlarda barqaror Raqamli iqtisodiyot tuzish uchun uchun maqsadga muvofiq planlashtirish
va koordinatsiyaga etibor berish, shuningdek, birkator e’lonlarni bajarish kerak. Har bir hukumatning
tizimida ushbu ikki modelning gibrid loyihasi amalga oshiriladi.
91
Volume 1, Issue 1
92
April 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
Ma’mul qilingancha, kichik xukumatlar uchun markazlashtirilgan model amalga oshiriladi, katta
xukmatlar uchun kengaytirilgan versiya ishlatiladi. Masalan, Singapur (Smart Nation) modelini
dasturlashtirish, boshqaruvchi toshkilotni Infokommunikatsiya va rivojlantirlar agentligiga o ‘girdi
va markaziy ijrochi agentlik’Texnologiya hukumat agentligiga transformatsiya qilindi. Estoniyada,
masalan, har bir vazirlikda ma’lumotlar boshkaruvchisi bor, uning ishini ma’lumot markazi bilan
koordinatsiya kiladi [8]. Boshqa tomondan, katta davlatlar elektron xukumat toshkilotlari yaratadi
(masalan, Indiyaning Yagona Aniklash Tashkiloti). Ushbu raqamli hukumatlar ko‘plab turli
ekosistemalardan foydalanadi, ularda jamoat sektorining qatnashishi zarur. Raqamli Hukumatga ushbu
yo ‘lni boshlash uchun:
Birinchi qadam, barcha davlat xizmatlarini internetda rivojlantirish uchun umumiy infratuzilma
yaratish va kompyuterlashtirishdir.
Ikkinchi kadam, hamma davlat hizmatlarini berish uchun yagona platformaga o‘tish. Asosiy
urg‘u foydalanuvchining mobilligi va tajribasini o‘zlashtirishga qaratiladi. Estoniya va Hindiston
raqamlarining identifikatsiyasi yagona tizimini yaratishga otishdilar, ko'pchilik davlat hizmatlar uchun
foydalanuvchilar yagona identifikatsiyasiyadan foydalanishadi. Madaniyat mashtabi va Foydalonish
sferalaridagi farklarga qaramay, tizimlar muvofikligi va texnologiya maydonlaridagi integratsiyani
ko‘rsatadi.
Oxirgi qadam, Singapur Hukumat Texnologiyalari (Singapores GovTech) ishonchli misoli bo‘lib,
fuqarolarni proektlarni tahlil qilish va xizmatlarni ko‘rsatishda yunalishlarni ishlatish orqali issiqlik,
robototexnika va blokcheyn texnologiyalaridan foydalanib, prognozlashtirish ma’lumotlari va fuqarolar
uchun manfaatdor mahsulotlarni va xizmatlarni tahlil qilishda ishlatiladi.
Bu yerda, yangi raqamli liderlar kadrlari organik rivojlantirish orqali initsiativalarni o‘tkazishda
faolliyat yuritadilar. Shuningdek, Singapur raqamli davlat xizmatlarini ko‘rsatishda jahon lideri bo‘lib,
raqamli iqtisodiyotning asosiy oqimi bo‘lib, mamlakat rahbariyati fuqarolarga yangiliklarni tahlil
qilish va qisqacha muddatda tashkil etish maqsadida foydalanish fuqarolarni orientirlashtirish va
shaxsiylashtirish hamda raqamli xizmatlarini yaratishni maqsad qiladi. Bu yerda, foydalanuvchilar
ma’lumotlarini tahlil qilish va ularning raqamli harakatlarini prognozlashtirish orqali shaxsiylashtirilgan
raqamli xizmatlar yaratishga qaratiladi, shuningdek, hukumat va fuqarolar orasidagi hamkorlikni
kuchaytirishga qaratiladi.
Ochiq, xavfsiz va ishonchli internet ishonchli raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishning asosiy
shartlari hisoblanadi. Milliy raqamli siyosatni ishlab chiqishda hukumat xavfsizlik va maxfiylikni asosiy
faktorlar sifatida ko'rib chiqishi kerak. Xavfsizlik va maxfiylik bir-biriga qarshi kelmaydi, ammo bir
nechta tomondan bitta medalning ikki tomonidir.
Masalan, Avstraliya Federativ Hukumati to'liq yangi strategiya ishlab chiqarib, yangi siyosiy va
fuqarolik xizmatlar yaratdi, yangi moliyaviy vositalarni ajratdi va raqamli taraqqiyotni kuchaytirish va
kiber-xavfsizligini oshirish maqsadida hukumat o'zgarishlarini amalga oshirdi.
Isroil hukumati mamlakatni iqtisodiy o'sish, ijtimoiy ta'minot va milliy xavfsizlikning yurituvchi
sifatida kiber-mehnatni foydalanish qobiliyatida ko‘rsatgan. Isroil kiber-xavfsizlik strategiyasi birinchi
navbatda kiber-mehnatni xavfsiz muhit sifatida saqlashga, kiber-tashvishlarga qarshi kurishga va ushbu
sohada umumiy riskni pastga oshirishga yo‘naltirilgan.
Yaponiya kiber-xavfsizlikni kompaniyalar uchun iqtisodiy investitsiya sifatida ko'rib chiqadi, va
intersektorlik ikkita va uchta tomonli hamkorlikni kiber-xavfsizlikni kuchaytirish va operativ ma'lumot
almashishni kengaytirish vositasiga aylantiradi.
Dunyo iqtisodiy forumining tadqiqotchilari raqamli iqtisodiyotni shakllantirish va rivojlantirish
uchun zarur bo'lgan muhim umumiy sharoitlarni ajratishadi.
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
April 2024
Volume 1, Issue 1
•
Siyosiy rahbariyatning raqamli strategiyalarni amalga oshirish va initsiativalarni amalga
oshirishga qarshi bo'lgan qattiq qaroratning ahamiyati;
•
Raqamli iqtisodiyot uchun jadal reagirovchi bo'lish juda muhimdir. Mamlakatlar bajarilayotgan
boshqaruv hujjatlari innovatsion, partnerlik va adaptiv bo'lishi kerak;
•
Raqamli iqtisodiyotni shakllantirish va rivojlantirish uchun kompleks strategiya tashkil etish
texnologik sohasidan tashqari turli ijtimoiy va iqtisodiy sohalarni qamrab olishi kerak;
•
Raqamli o'zgarishlarni ta'minlash va raqamli infratuzilma, xizmatlar va ma'lumotlarni himoya
qilish uchun to'liq boshqaruv tuzilmasi yaratish;
•
Jiddiy tarmoqli aloqalariga javob beradigan ko'p tomonlama raqamli boshqaruv modeliga
qarshi bo'lgan ishonch;
•
Tezroq ijtimoiy-iqtisodiy ta'sirni oshirish va qonuniy muhitni yaratish uchun, xususan,
kommunikatsiya infratuzilmasini yaxshilash va raqamli ijtimoiy xizmatlar yaratish uchun
qo'llaniladigan muhim sheriklik.
Xulosa
Raqamli iqtisodiyotning rivojlantirilishi senariyining tuzilishi kabi ko'plab omillar, masalan,
fuqarolik tuzilishi, iqtisodiy va siyosiy sharoitlar, aholining demografik tuzilishi kabi omillarga bog'liq.
Raqamli iqtisodiyotni shakllantirish va rivojlantirishda turli mamlakatlar tomonidan amalga oshirilgan
qabul qilingan qaroratlar, ma'lumotlar foydali misol bo'lishi mumkin. Biz regional raqamli rivojlanish
dasturlarini ishlab chiqishda muvaffaq dunyo tajribasidan foydalanishni kerakli deb hisoblaymiz.
93
Volume 1, Issue 1
94
April 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
Adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 3-iyuldagi “O‘zbekiston Respublikasida
raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi” PQ-3832-sonli qarori.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktyabrdagi ““Raqamli O‘zbekiston-2030”
strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-6079sonli qarori.
3. Gulyamov S.S. va boshqalar. ”Raqamli iqtisodiyot” Darslik. –T.:TDIU, 2020 y.–409 b.
4. Digital Economy report 2019, Value creation and capture: implications for developing countries.
https://unctad.org/system/files/official-document/der 2019_en. pdf.
5. G20 Digital Economy Developmentand Initiative // http://www.g20chn.com/xwzxEnglish/
sum_ann/201609/P020160912341422794014.pdf
6. World Economic Forum. Transform our lives https://www.weforum. org/agenda /2016/11/
the’digital’economy’what’is’it’and’how’will’it’transform’our’lives
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
OLIY HARBIY
TA’LIM
MUASSASALARIDA
RAQAMLI
PEDAGOGIKANING
O‘RNI VA
AHAMIYATI
A
nnotatsiya: Maqolada oliy harbiy ta’lim muassasalarida
ta’lim sifatini ta‘minlashda raqamli pedagogikaning
tutgan o‘rni va ahamiyati sanab o‘tilgan. Ta’limning
sifat va samaradorligiga ijobiy ta‘sir ko‘rsatuvchi omillar tahlil
qilingan. o‘quv jarayonida an‘anaviy va raqamli pedagogikani
qo‘llashidagi o‘ziga xos jihatlar tahlili bayon etilgan.
April 2024
Volume 1, Issue 1
95
Mualliflar
Izbasarov A.F.
“Hududiy elektr tarmoqlari”
AJ boshqaruv raisining Elektr
tarmoqlaridan foydalanish bo‘yicha
birinchi o‘rinbosari
Abdurayimov S.S.
Chirchiq OTQMBY Boshlig‘ining
o‘quv va ilmiy ishlar bo‘yicha
o‘rinbosari
Nigmatov Z.Z.
Chirchiq OTQMBY Qo‘shinlar
kundalik faoliyati va qo‘shinlarni
boshqarish kafedrasi katta o‘qtuvchisi
Kalit so‘zlar: raqamli pedagogika, oliy harbiy ta’lim
muassasalari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalar,
ta’limni raqamlashtirish.
Copyright: © 2024 by the authors.
Ushbu maqola Creative Commons
Attribution (CC BY) litsenziyasi
shartlari asosida tarqatiladigan ochiq
foydalanish maqolasi hisoblanadi
(https://creativecommons.org/
licenses/by/4.0/).
Volume 1, Issue 1
April 2024
96
Authors
Izbasarov A.F.
First Deputy Chairman of the Board
of “Territory Electric Networks” JSC
for the use of Electric Networks
Abdurayimov S.S.
Chirchik is the deputy head of
OTQMBY for educational and
scientific affairs
Nigmatov Z.Z.
Chirchik OTQMBY is a senior
lecturer of the Department of Daily
Activities of Troops and Troop
Management
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
THE ROLE AND
IMPORTANCE OF
DIGITAL
PEDAGOGY IN
HIGHER MILITARY
EDUCATION
INSTITUTIONS
A
bstract: The role and importance of digital pedagogy
in ensuring the quality of education in higher military
educational institutions is listed in the article. Factors
that have a positive effect on the quality and efficiency of
education are analyzed. the analysis of the unique aspects of
the use of traditional and digital pedagogy in the educational
process is described.
Keywords: digital pedagogy, higher military educational
institutions, information and communication technologies,
digitization of education.
Copyright: © 2024 by the authors.
This article is an open access article
distributed under the terms and
conditions of the Creative Commons
Attribution (CC BY) license (https://
creativecommons.org/licenses/
by/4.0/).
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
April 2024
Volume 1, Issue 1
Kirish
Yangi O‘zbekistonda jamiyat xayotining siyosiy, insoniy – iqtisodiy va ma’naviy – madaniy soxalarni,
shu jumladan, uzluksiz ta’lim tizimi va kadrlar tayyorlash bo‘yicha tubdan islox qilish jarayonida
qadam qo‘ydi. Ta’lim har qanday jamiyatning ajralmas tarkibiy qismi, madaniyatning ko‘rsatkichi va
taraqqiyotning asosidir. Yangi O‘zbekistonda amalga oshirilgan ta’limiy isloxotlar yagona maqsad –
barkamol shaxs va malakaviy mutaxassisni tarbiyalash hamda tayyorlashga qaratilgan.
Barkamol shaxs va malakali mutaxassisni tarbiyalashda muxim o‘rin tutuvchi ta’lim tizimiga ilg‘or
g‘oyalarni tadbiq etish va shu soxada uning mazmunini shakllantirish ijtimoiy zaruriyat sanaladi.
Ushbu jarayon ta’lim tizimini boshqarish, uni demokratik va insonparvarlik tamoyillariga asoslanishiga
ta’minlash hisobiga kechadi.
Xozirda ilg‘or texnologiyalarini keng o‘zlashtirilishi, harbiy faoliyatdagi ijobiy o‘zgarishlar, chet
el investitsiyalari ko‘lamlarining kengayishi, tadbirkorlik, kichik va xususiy biznesning rivojlanishi,
shuningdek, uzluksiz ta’limning fan va ishlab chiqarish bilan integratsiyalashuvi, o‘quvchi – yoshlarning
qobiliyatlari va imkoniyatlariga muvofiq ravishda ta’limgacha tabaqalashtirilgan yondashuvning
joriy etilishi hamda ta’lim berishning ilg‘or pedagogik texnologiyalari, zamonaviy o‘quv – uslubiy
majmualarining yaratilishi, o‘quv – tarbiya jarayoning didaktik jixatdan ta’minlanishi ta’limni
boshqarish tizimini takomillashtirishga asos bo‘lmoqda.
Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining hozirgi bosqichida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining
inson hayotining barcha jabhalariga, jumladan, oliy harbiy ta’lim muassasalariga ham kirib borishi
kuchaymoqda. Shuningdek, bunday taraqqiyot yo‘lini o‘z vaqtida tanlagan davlatlar muvaffaqiyatga
erishmoqda. Aksincha, eski usulda ishlayotgan davlatlar esa taraqqiyotdan ortda qolmoqda. Bu
tendentsiya oliy harbiy o‘quv yurtlari uchun ham xosdir.
Oliy harbiy ta’lim muassasalarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) ta'limning
ajralmas qismi hisoblanadi, chunki ko‘plab oliy o‘quv yurtlarining va oliy harbiy ta’lim muassasalarining
o‘quv rejasida kursanlarda zamonaviy apparat va texnik vositalardan, shuningdek, dasturiy ta'minotdan
hamda kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda professional ma'lumotlarni saqlash,
taqdim etish, qayta ishlash va uni uzatish bo‘yicha malaka va ko‘nikmalarni shakllantirishga imkon
beradigan axborot texnologiyalari bilan bog‘liq fanlar mavjud. Shuningdek, AKT o‘qitish vositalariga
aylanib bormoqda va shuning uchun zamonaviy o‘quv jarayonini elektron pochta, multimedia ilovalarini
yaratish uchun mo‘ljallangan dasturiy ta’minotsiz (prezentatsiyalar, video va audio materiallar va
boshqalar) tasavvur qilish qiyin.
Oliy harbiy ta’lim muassasalarida - fanlar bo‘yicha ta'lim resurslarini va topshiriqlarni joylashtirish,
kursanlar bilimini nazorat qilish, o‘qituvchi bilan fikr almashishnishni tashkil etishga yordam beradigan
tegishli vositalarni o‘zida mujassamlashtirgan ta'limni boshqarish LMS (Learning Management System)
tizimlarini joriy qilinmoqda [1]. Coursera, Udacity, FutureLearn, Udemy kabi platformalarga bo‘lgan
qiziqishning ortishi yurtimizda ham oliy harbiy ta’lim jarayonlarini boshqarish uchun mo‘ljallangan
“HEMIS” milliy axborot tizimining yaratishga olib kelmoqda va oliy harbiy ta’lim muassasalarining
o‘qituvchilari va kursanlari ushbu tizimdan foydalanish imkoniyatini yaratilmoqda [2].
AKTdan turli sohalarda keng qo‘llanila borayotgani bilan bog‘liq vaziyat davlatdan ushbu yo‘nalishda
rivojlanish strategiyasini ishlab chiqishni talab qildi.
Jahon darajasiga moslashish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-iyuldagi
“Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlarini tasdiqlash
to‘g‘risida”gi PF-6079-son qarori qabul qilindi.
Strategiya ikkita dasturni tasdiqlashni nazarda tutadi: hududlarni raqamlashtirish va sohalarni
raqamlashtirish. Shunday qilib, ikkita yondashuv taqdim etiladi - hududiy va tarmoq. Bu, shubhasiz,
97
Volume 1, Issue 1
98
April 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
hujjatning eng keng qamrovli yoritilishi va samarali amalga oshirilishini ta’minlaydi.
Strategiyani muvaffaqiyatli amalga oshirishning eng muhim sharti aholining raqamli
savodxonligini oshirishni ta’minlashdan iborat. Hujjatga ko‘ra, oliy harbiy ta’lim o‘qitish tizimining
barcha bosqichlarida raqamli ta’limni joriy etish, IT-ta’limni rivojlantirish va hokazolar orqali aholi
o‘rtasida raqamli ko‘nikmalar mavjudligini ta’minlash rejalashtirilgan. Shuningdek, mazkur farmonda
axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalari sohasida ustuvor yo‘nalishlarda fundamental va amaliy
tadqiqotlar olib borishga alohida e’tibor qaratilgan [4].
Oliy harbiy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayoniga faol qo‘llaniladigan va joriy etilayotgan axborot
texnologiyalarining hajmi ushbu texnologiyalardan ta'lim maqsadlarida samarali va oqilona foydalanish
bo‘yicha turli xil qarama-qarshi fikrlar va savollarning paydo bo‘lishiga olib keladi.
Raqamli pedagogika aynan nima? Bu savolga javob berish orqali biz terminologik chalkashliklarga
yo‘l qo‘ymaslik, pedagogik tadqiqotlarni uslubiy jihatdan malakali olib borish, maqsad va vazifalarni
to‘g‘ri shakllantirish, qanday natijaga erishmoqchi ekanligimizni aniq tushunib olish imkoniyatiga
ega bo‘lamiz. Oliy harbiy ta’lim muassasalarida ta’limni raqamlashtirish orqali zamonaviy texnik
vositalarning yagona transformatsiyasidir. Raqamli pedagogika ta’limning nazariy va amaliy
muammolarini, ta’lim jarayonining asosiy tarkibiy qismlarini, shuningdek, raqamli texnologiyalardan
foydalangan holda ta’lim xizmatlarini samarali taqdim etishni ta’minlaydigan shart-sharoitlarni
o‘rganadi [3].
Darhaqiqat, axborot texnologiyalarining faol joriy etilishi tufayli ta’lim sohasida yangi holat yuzaga
keldi. Bunday vaziyatda ko‘p qirrali pedagogik merosning saqlanishi kuzatiladi, ammo u amaliy
pedagogik faoliyat modeli bilan bog‘liq quyidagi yangi imkoniyatlar bilan to‘ldiriladi [5]:
1. o‘quv materiallarini oliy harbiy ta’lim muassasalarida qo‘llab-quvvatlash tizimlarida yoki
o‘qituvchining shaxsiy veb-saytida joylashtirish;
2. Materiallarni elektron pochta va maxsuz aloqa tarmog‘lari orqali tarqatish;
3. Yuqorida qayd etilgan o‘quv jarayonini qo‘llab-quvvatlash tizimlaridan foydalangan holda testlar
yaratish bo‘yicha maxsus dasturiy ta’minot va kompyuter texnologiyalaridan foydalangan holda
nazorat faoliyatini amalga oshirish;
4. Elektron pochta, ta'lim jarayonini qo‘llab-quvvatlash tizimlari orqali o‘qituvchi bilan
kursanlarning fikr almashinuvini amalga oshirish;
5. Fanning o‘quv rejasiga xorijiy va milliy ta’lim platformalaridan taniqli universitetlarning
ommaviy ochiq onlayn kurslarini kiritish, yakuniy nazorat sifatida test sinovlaridan o‘tish va
sertifikat olish yoki kurs uchun qo‘shimcha material sifatida ommaviy ochiq onlayn kurslardan
foydalanish;
6. o‘quv mashg‘ulotlari va qo‘shimcha maslahatlar sifatida kursanlar bilan onlayn ma'ruzalar
yoki onlayn seminarlar o‘tkazish uchun veb-seminarlar [6] va videokonferentsiyalardan
[7] foydalanish, taniqli professor-o‘qituvchilarning nutqlaridan takroriy foydalanish uchun
yozib olish, kursanlar bilan masofadan turib ishlash; xorijda stajirovka o‘tash yoki boshqa
universitetlarda qo‘sh diplom dasturlari bo‘yicha o‘qish;
7. Maxsus tayyorlangan (pedagogik jihatdan moslashtirilgan) hamda tarmoqdagi audio va video
materiallardan foydalanish;
8. Kurs uchun taqdimot materiallarini yaratishda turli dasturlardan foydalanish;
9. Elektron kutubxonalar, ma'lumotlar bazalari, ilmiy jurnallarga o‘quv maqsadlarida foydalanish
maqsadida tarmoqqa kirish imkoniyati;
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
April 2024
Volume 1, Issue 1
10. o‘quv adabiyotlarining raqamli nusxalaridan, maxsus tayyorlangan elektron darsliklardan
foydalanish.
Yuqoridagi barcha imkoniyatlar ta’lim jarayoniga yangi axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini
joriy etish bo‘yicha optimal yondashuvlarni ishlab chiqish, ularni qo‘llash bo‘yicha yo‘riqnomalar paydo
bo‘lishini taqozo etadi. Oliy harbiy ta’lim muassasalarida yangi texnologiyalardan foydalanishning
kuchayishi bilan bog‘liq bo‘lgan hozirgi vaziyat pedagogik muammolarni hal qilishning ilmiy asoslangan
nazariy modellari va standartlarini o‘zgartirishni talab qiladi.
Bunday ilmiy asoslangan modellarning amaliyotda joriy etilishi amaliy pedagogik faoliyat
texnologiyalari shaklida o‘z ifodasini topgan. Oliy harbiy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayoniga yangi
texnologiyalarni joriy etish bilan bog‘liq vaziyat ko‘rib chiqilayotganda, aynan raqamli pedagogika deb
ataladigan model nazarda tutilgan.
Amaliy pedagogik faoliyatning yangi texnologiyalarni joriy etish bilan to‘ldirilishi zamonaviy oliy
harbiy ta’lim muhitiga yangicha qarashni keltirib chiqaradi. Bu borada oliy harbiy ta’lim muassasalari
muayyan muammolarni hal qilishlari kerak, jumladan:
•
Maxfiy fanlar doyrasida yangi yopiq aloqa kanallarini va nomaxfiy fanlar doyrasida Internetga
keng polosali ulanishni joriy etgan holda axborot-kommunikatsiya infratuzilmasini, shuningdek,
dasturiy-texnik vositalarni takomillashtirish va yangilash;
•
Oliy harbiy ta’lim muassasalarining o‘quv jarayonida axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish;
•
Oliy harbiy ta’lim muassasalaridagi axborot texnologiyalari sohasida pedagog kadrlar malakasini
oshirish;
•
Kasbiy faoliyatida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini qo‘llashga qodir
mutaxassislarni tayyorlash;
•
Axborotni qayta ishlash sohasida kursanlarning umumiy madaniy kompetensiyalarini
shakllantiruvchi hamda “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasida ta’lim muassasalari
oldiga qo‘yilgan vazifalar hal etilishini ta’minlovchi o‘quv dasturlari va fanlar mazmunini davriy
yangilab boorish.
Zamonaviy ta'lim sharoitida pedagogika oldida turgan vazifalar hajmining ortib borishi pedagogik
tadqiqotchilardan ham, pedagogik amaliyotchilardan ham jiddiy harakatlarni talab qiladi. Bu borada
V.V. Grinshkun o‘z qarashlarini aniq ifodalaydi: “Ta'limni axborotlashtirishga mutanosib va asosli
yondashuvlarni izlash zarur, bunda axborotlashtirishning o‘zini yakuniy maqsad deb hisoblab
bo‘lmaydi, balki kursanlarni o‘qitish samaradorligini oshirish bilan bog‘liq muammolarni hal qilishga
yo‘naltirilishi kerak.” [8].
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, jadal rivojlanayotgan axborot texnologiyalarini ta’lim jarayoniga joriy etish
professor-o‘qituvchilarga aniq ta’limiy natijani olish uchun oqilona va samarali o‘qitishni ta’minlash
imkonini beradigan optimal metodikani tanlash imkoniyatidir.
o‘qituvchi to‘g‘ri tanlov qila olishi uchun esa oliy ta’lim zamonaviy ta'lim muhitida axborot
texnologiyalari qamrovining oshishi bilan yuzaga kelgan o‘zgarishlardan foydalanish bo‘yicha ilmiy
asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish talab etiladi. Buning uchun esa pedagog tadqiqotchilar tomonidan
ilmiy izlanishlar olib borish zarur.
99
Volume 1, Issue 1
100
April 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
Adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-iyuldagi “Raqamli O‘zbekiston – 2030”
strategiyasi va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-6079son qarori.
2. Aglyamzyanova G.N., Gumerova L.Z., Digital pedagogi in higher school: using student
simulation learning. Russian Journal of Education and Psychology 2021, Tom 12, № 1-2, http://
rjep.ru
3. Бережнова Е.В. Условия организации skype конференций в профессиональной
подготовке переводчиков. / Е.В. Бережнова, Д.А. Петрова // Образование и общество. –
2017. – Т. 4. – № 105. – С. 85–88.
4. Гриншкун В.В. Проблемы и пути эффективного использования технологий
информатизации в образовании: Сообщение для обсуждения на заседании бюро
отделения философии образования и теоретической педагогики РАО (при участии
отделений профессионального образования и общего среднего образования) / В.В.
Гриншкун. 27 февраля 2018 г.
5. Калинина С.Д. Вебинар как форма электронного обучения в высшей школе / С.Д.
Калинина // Вестник МГИМО Университета. – 2015. – № 2 (41). – С. 291–295.
6. Калинина С.Д. Массовые открытые онлайн курсы (MOOC): педагогический ресурс или
маркетинговый ход? // Форум «Преподаватель в среде e_learning»: Сборник докладов
и тезисов. – М.: Московский государственный университет экономики, статистики и
информатики, 2014. – С. 82–86.
7. Калинина С.Д. Цифровая педагогика: революционный сдвиг педагогической парадигмы
или новое видение современной образовательной среды? Образование и общество. № 5
(112). Сентябрь–октябрь. 2018.
8. Тихомирова Е. Живое обучение: Что такое e-learning и как заставить его работать // – М.:
Альпина Паблишер, 2016. – 236 с.
9. Ashurov J.Dj., Zamonaviy ta’lim muhitida raqamli pedagogikaning o‘rni va ahamiyati //
Eurasian journal of academic research, Innovative Academy Research Support Center / Volume
1 Issue 9, December 2021 ISSN 2181-2020