Текст автоматически извлечён из PDF-файла, поэтому форматирование может быть нарушено. Откройте PDF-копию для корректного отображения.
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
consistency); richness of the educational environment; multimodality and (visibility),
embedded assessment.
References.
1. Bitem E., Sharp R. Pereosmysleniye pedagogiki v tsifrovuyu pokhu. Dizaynerskoye
obrazovaniye v XXI veke. Almaty: obshchestvennyy fond «Natsional'noye Byuro perevodov»,
2021. s 36.
2. Hom E.J., What is STEM Education? 11 February 2014. [Online]. Available:
https://www.livescience.com/43296 whatisstemeducation.html. [Accessed 09 February
2021].
3. Petrova Ye.V. Tsifrovaya didaktika: proyektirovaniye protsessa obucheniya i yego
soprovozhdeniye // Sovremennoye pedagogicheskoye obrazovaniye. 2018. № 4. s. 3742.
4. Stone, C. Clark, M. (2001) School Counselors and Principals: Partners in Support of
Academic Achievement, pp. 4653. Sage Journal.
241
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
MAKTAB O’QUVCHILARI UCHUN MULTIMEDIALI ELEKTRON O’QUV RESURSLARI
=%6%8-7,
TATU SF kat.o’qituvchisi 7(NYQE]IZ
8%897*FSWUMGLXEPEFEWM71MV^EVEMQSZ
%RRSXEXMSR 8LMW WYFNIGX JSGYWIW SR XLI GVIEXMSR SJ QYPXMQIHME IPIGXVSRMG PIEVRMRK
VIWSYVGIWXEMPSVIHWTIGMJMGEPP]JSVWGLSSPWXYHIRXW-XI\TPSVIWXLIHIWMKRHIZIPSTQIRXERH
MQTPIQIRXEXMSR SJ ZEVMSYW MRXIVEGXMZI HMKMXEP VIWSYVGIW MRXIKVEXMRK XI\X EYHMS ZMHIS
KVETLMGW ERH ERMQEXMSR XS IRLERGI XLI PIEVRMRK I\TIVMIRGI 8LI ERRSXEXMSR HIPZIW MRXS
QIXLSHSPSKMIWERHXSSPWYWIHMRGVEJXMRKXLIWIVIWSYVGIWIQTLEWM^MRKXLIMVVSPIMRIRKEKMRK
WXYHIRXW JSWXIVMRK MRXIVEGXMZI PIEVRMRK ERH MQTVSZMRK GSQTVILIRWMSR %HHMXMSREPP] MX
EHHVIWWIW XLI MQTEGX SJ XLIWI VIWSYVGIW SR WXYHIRX QSXMZEXMSR TEVXMGMTEXMSR ERH SZIVEPP
EGEHIQMGTIVJSVQERGI[MXLMRIHYGEXMSREPWIXXMRKW
/I][SVHW 1YPXMQIHME XIGLRSPSKMIW 1YPXMQIHME IPIGXVSRMG PIEVRMRK VIWSYVGIW
%RMQEXMSR,]TIVXI\X)PIGXVSRMGPIEVRMRKVIWSYVGIW1SHIVRIPIGXVSRMGPIEVRMRKVIWSYVGIW
%WSWM]QEXR-RWSRM]EXJESPM]EXMRMRKEOWEVM]EXNEFLEPEVMRMOSQT]YXIVWM^XEWEZZYVUMPMWL
UM]MRFaoliyatning eng tez o‘zgaruvchan dinamik turi bo‘lgan ta’lim ham YWLFY
NEVE]SRHER GLIXHE USPQEHM &Y LSPEXHE OSQT]YXIV FMPER QYPSUSXRM SWSRPEWLXMVMWL YRMRK
e’tiborini tortish qiziqtirish uchun ma’lumotingizni boshqalarga qanday qilib eng qulay ZE
samarali tarzda yetkazish mumkinligi to‘g‘risida savol tug‘iladi[1].
1YPXMQIHME XI\RSPSKM]EPEVM QYPXM – ko‘p, media – QYLMX – bir vaqtning o‘zida
ma’lumot taqdim etishning bir nechta usullaridan foydalanishga imkon beradi QEXRXEWZMV
EYHMSZEZMHIS
1YPXMQIHMEPM XI\RSPSKM]ERMRK IRK QYLMQ \YWYWM]EXM MRXIVJESPPMO – E\FSVSX QYLMXM
ishlashida foydalanuvchi ta’sir o‘tkaza olishga qodirligi xisoblanadi.
So‘nggi yillar davomida ko‘plab multimediali dasturiy maxsulotlar yaratildi ZE
]EVEXMPQSUHEIRWMOPSTIHM]EPEVo‘rgatuvchi dasturlarOSQT]YXIVXEUHMQSXPEVMZEFSWLUE
Multimediali elektron ta’lim resurslarini yaratish muallifning mahoratiXENVMFEWM ZE
fantaziyasiga bog‘liq.
,S^MVHE HI]EVPM FEVGLE WSLERMRK IPIOXVSR REWLVPEVM QEZNYH 0IOMR LEQQEWMRM LEQ
foydali deya olmaymiz. Ma’lumot undan foydalanilgandagina kerakli bo’lishi mumkin.
Shunday ekan elektron darsliklar tayyorlashda ham ushbu jihatga e’tibor qaratish zarur
bo’ladi. Ayni paytda yangi axborot tе\RSPSKM]EPEVMWSLEWMHEKMTеrmedia tizimlarini qo’llash
VMZSNPERMF FSVQSUHE &YRHE]Xеxnologiyalar asosida an'anaviy o’quv matnini yanada
takomillashtirilgan o’quv matеVMEPM EWSWMHE OеRKE]XMVMWL ZE GLYUYVPEWLXMVMWL LEQHE
kurslar va animatsion lavhalardan foydalanish yo’li bilan almashtirish g’oyasi yotadi. Bunda u
]SOM FY LSPHE ENVEXMF Fеrilgan matn lavhalari orasida o’zaro bog’anish tugunlari barpo
etiladi. Mutaxassislarning ta'rifiga ko’ra, gipеVQEXR MRWSR MRXеPPеOXMRMRK OEXXE \ENQHEKM
E\FSVSXRM IWHE WEUPEWL OSFMPM]EXMRM ZE QE^OYV E\FSVSXPEV MGLMHER OSQQYRMOEXWM]E
(muloqot) va tafakkur jarayonlarini assotsiatsiyalash yo’li bilan qidiruv ishlarini olib
borishni imitatsiya (o’zida aks) qiladi. Boshqacha qilib aytganda, gipеVQEXR QYVEOOEF
darajada tashkil etilgan o’quv matеriallari tizimi bo’lib, ko’plab statistik va dinamik
axborotlarni o’zida mujassamlashtiradi hamda umumlashgan tarmoq tuzilishiga ega
bo’ladi.[2]
&YRHE E\FSVSX PEZLEPEVM ELEQM]EXMRM QEXR KVEJMO W\еQE ZMHеSPEZLE MNVSGLM HEWXYV ZE
animatsiya (qarakatli jarayon)lar o’ynaydi. Matnlar esa, o’z navbatida, yanada kichik
242
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
matnchalardan tashkil topib, ular «matryoshka» («qo’g’irchoq ichida qo’g’irchoq»)
ko’g’irchog’i kabi ko’p marta ichmaMGL NS]PEWLMWLPEVM QYQOMR &MV QEXRHER MOOMRGLMWMKE
o’tish (chiqarish) EDning tarkibiga kiruvchi ma'lum munosabat orqali amalga oshiriladi.
Matnlar orasidagi o’zaro bog’lanishlardan tashqari matn va vidеSPEZLEPEV QEXR ZE MNVSGLM
HEWXYVLEQHEQEXRZEERMQEXWMSRIJJеktlar orasida ham bog’lanishlar mavjud bo’lishi
zarur. Bu bog’lanishlar ham ma'lum nisbatlar to’plamida kеltirilgan nisbatlar ko’rinishida
Fеrilgan bo’ladi. Biz gilеVQEXRPEVRM KVEJdaraxt ko’rinishida tasvirlashimiz mumkin, bunda
QEXRPEVRMRK PEZLEPEVM KVEJMO XEWZMVPEVZMHеSPEZLEPEV MNVSGLM HEWXYVPEV ZE ERMQEXWM]EPEV
doirachalar (graf tugunlari) ko’rinishida, ular asosidagi munosabatlar esa, mos
HSMVEGLEPEVRMXYXEWLXMVYZGLM]S]PEVWLEOPMHEMJSHEPEREHM?A
7LYRMEPSLMHEUE]HIXMWLPS^MQOMKMTеrmatnlardan foydalanishning samaradorligi ko’p
jixatdan bog’lanishi mumkin bo’lgan axborotlarning uslubiy nuqtai nazardan maqsadga
muvofiqligiga bog’iq bo’ladi. Chunonchi, nisbatlar to’plami har bir elеQеntga hos bo’lgan
ERMU ZE^MJEPEVRMRK QYE]]ERPEWLXMVMPMWLM YPEVRMRK QYUSFMPPMO HEVENEPEVM FMPER LEVEOXеVPEREHM
Matnlar lavhalarida izox talab etuvchi («kalit») so’zlar, tushunchalar, matnning boshqa
TEVGLEPEVM NYQPEHER ZMHеolavhalar bilan bog’langanligini ko’rsatish maqsadida alohida
VERK FMPER ENVEXMPKER ]S\YH XEKMKE GLM^MPKER LSPHE FеVMPMWLM QYQOMR 7LYRHE] UMPMF
KMTеrmatn tizimidan foydalanuvchilar graf tugunlari bo’ylab «sayohat»ga chiqib, uning
uchlaridan mos axborot bo’lagini, yoylaridan esa, foydalanish tartibini aniqlashlari
QYQOMR
Foydalanuvchining axborot lavhalari bo’ylab bunday «sayohati» navigatsiya dе]MPEHM
+MTеrmatn tizimi, kitobni varaqlagan kabi yoxud kitobning mundarijasi bo’yicha (boblar,
TEVEKVEJPEV ZE FеXPEVRM MеVEV\MO OY^EXMWL WMRKEVM QEXRPEVRM OеXQEOеX UEVEF GLMUMWL
WLYRMRKHеk,oldindan ma'lum bog’lanish «yo’llari» bo’yicha ixtiyoriy yo’nalishda navigatsiya
UMPMWL MQOSRPEVMRM FеVEHM%\FSVSXPEWLXMVMWL WS\EWMHEKM HEZPEX WM]SWEXM E\FSVSX VIWYVWPEVM
E\FSVSX XI\RSPSKM]EPEVM ZE E\FSVSX XM^MQPEVMRM VMZSNPERMWL ZE XEOSQMPPEWLYZMRMRK ^EQSREZM]
NELSR XEQS]MPPEVMRM LMWSFKE SPKER LSPHE QMPPM] E\FSVSX XM^MQPEVMRM ]EVEXMWLKE UEVEXMPKER
7S\EPEVHE OEXXE \ENQHEKM E\FSVSXPEVRM XS TPERMWLM ]E\PMX E\FSVSX QEOSRMRM ZYNYHKE OIPMWLM
YPEVRM WEUPEWL UE]XE MWLPEWL Y^EXMWL NEVE]SRPEVMHE ^EQSREZM] E\FSVSXOSQQYRMOEWM]E
XI\RSPSKM]EPEVHERJS]HEPERMWLRM]S PKEUS ]MWLRMFMPMWLPS^MQ7LYFSVEHEXE PMQXM^MQMHE\EQ
S UYZ NEVE]SRMRM SPMF FSVMWL YGLYR QS PNEPPERKER XYVPM OSQT]YXIV HEWXYVPEVM MWLPEXMPMF
OIPMRQSUHEZEYPEVRMRKWSRMOYRWE]MRSVXQSUHE?A
)PIOXVSRXE PMQVIWYVWPEV )86 HEZPEXXE PMQWXERHEVXMZEJERHEWXYVMHEFIPKMPERKERFMPMQ
OS RMOQE QEPEOE ZE OSQTIXIRWM]EPEVRM WLEOPPERXMVMWLRM S UYZ NEVE]SRMRM IPIOXVSR ZSWMXEPEV
]SVHEQMHEOSQTPIOWPS]MLEPEWLEWSWMHEOEJSPEXPERKERREXMNEPEVRMSPMWLRMQYWXEUMPFMPMQSPMWL
ZE S VKERMWLRM LEQHE RE^SVEXRM EQEPKE SWLMVMWLRM XE QMRPE]HMKER XEPEFERMRK MNSHM]
USFMPM]EXPEVMRMVMZSNPERXMVMWLKE]S REPXMVMPKERIPIOXVSRXE PMQYWPYFM]QERFEPEVHMHEOXMOZSWMXEPEV
ZE QEXIVMEPPEV QYPXMQIHMEPM IPIOXVSR XE PMQ VIWYVWPEVM FELSPEWL QIXSHPEVM ZE QI^SRPEVMRM S ^
MGLMKESPEHM)86HI]EVPMFEVGLEE\FSVSXPMQEXIVMEPPEVRM]EKSREE\FSVSXQENQYEWMKENEQPEWL
MQOSRMRM FIVEHM &YRHER XEWLUEVM YRHE HEZV XEPEFMHEKM OIVEOPM MRXIVJESPPMO OS VKE^QEPMPMO
QSFMPPMO M\GLEQPMO ZE YPEVRM OS TE]XMVMWLHE OEQ LEVENEX WEVJPEWL OS T ZEVMERXPMPMO OS T
FSWUMGLPMPMO FS PMWL FMPER FMVKE FMPMQ ZE OS RMOQEPEVRM XIOWLMVMWL YGLYR XSTWLMVMUPEV ZE^M]EXPM
QEWEPEPEV OI]WPEV ZE XIWXPEV XS TPEQMRMRK OS T FS PMWLM LEQHE ZEUXMZEUXM FMPER ]ERKMPERMF
XYVMWLMRM XE QMRPE]HM >EQSREZM] IPIOXVSR XE PMQ VIWYVWPEVMRMRK EJ^EPPMKM EZZEPS S UYZ
NEVE]SRMHE XEPEFEPEVHE QYWXEUMPPMO ZE JESPPMO VSPMRM WEQEVEPM XEWLOMP IXMWLHER MFSVEX 8E PMQ
NEVE]SRMKE)86RMNSVM]IXMWLXEPEFEPEVKEJERFS ]MGLEE\FSVSXRMRKXS PMUQER^EVEWMRMREQS]MWL
IXMWL FMPER FMVKE S UYZ QEXIVMEPMRM QYWXEUMP S ^PEWLXMVMWL S UMXMWLRM MRHMZMHYEPPEWLXMVMWL
RE^SVEX ZE S ^S ^MRM RE^SVEX UMPMWL MQOSRMRM FIVEHM ]E RM S UYZ NEVE]SRM WEQEVEHSVPMKMRM
SWLMVMWLKE]SVHEQFIVEHM&YRHERXEWLUEVM^EQSREZM]IPIOXVSRXE PMQVIWYVWPEVRMRKEJ^EPPMKM
243
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
XEPEFEKE XEUHMQ IXMPE]SXKER S UYZ E\FSVSXPEVMRM IVOMR UEFYP UMPMWL YPEVRM MRHMZMHYEPPMO
\YWYWM]EXMKE OS VE S ^PEWLXMVMWLMHE TIHEKSKRMRK S UMXMWL JYROWM]EWM XEPEFERMRK S ^MKE S XEHM
&YRHE TIHEKSK S UYZGLMRM JEUEX US PPEFUYZZEXPE]HM S UYZ E\FSVSXPEVM SUMQMHER WEQEVEPM
JS]HEPERMWL LEQHE ]Y^EKE OIPEHMKER QYEQQSPEVRM LEP IXMWLHE OIVEOPM OS VWEXQEPEV SVUEPM
QYEQQSRMLEPIXMWLHE]SVHEQFIVEHM?A
%HEFM]SXPEV
2YVQYLEQQEH(YMWIRSZ&IONER%OLQIHSZ)PIOXVSRVIWYVWPEVRM]EVEXMWL
XI\RSPSKM]EWM
&IKMQOYPSZ 97L 4IHEKSKMO XE PMQHE ^EQSREZM] E\FSVSX XI\RSPSKM]EPEVMRM NSVM]
IXMWLRMRKMPQM]RE^EVM]EWSWPEVM1SRSKVEJM]E8*ER
&SXMV &SPXEFEIZMGL &E]QIXSZ /LYWER /LSPQYVEXSZMGL 1YVEXSZ 7IPJ 7OIXGLIW EW E
8SSP MR XLI 4VSJIWWMSREP 8VEMRMRK SJ E *YXYVI %VXMWX8IEGLIV 7SPMH 7XEXI 8IGLRSPSK]
2020/2/29. Vol. 63 № 2 (2020). 224
<1YVEXSZ8EWZMVM]WER EXJERMHERQYWXEUMPXE PMQRMXEWLOMPIXMWLZEFSWLUEVMWLHE —
-746-2+ HEWXYVM] XE QMRSXMRMRK ELEQM]EXM %GEHIQMG 6IWIEVGL MR )HYGEXMSREP 7GMIRGIW
:SP2S
<<1YVEXSZ7L%=YWYTSZE9QYQM]S VXEXE PMQQEOXEFPEVMHEHEVWQEWLK YPSXPEVMRM
EYXSTPE] QIHME WXYHMS HEWXYVM SVUEPM MRXIKVEXWM]EPEWL %GEHIQMG 6IWIEVGL MR )HYGEXMSREP
7GMIRGIW:SPYQI`-WWYI`
244
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
320%=27389:<->1%80%6-(%-28)62)81%6/)8-2+(%2*3=(%0%2-7,
TATU SF katta o’qituvchisi (7LSHQSRSZ
8%897*FSWUMGLXEPEFEWM61MV^E]IZ
Аннотации В трёх статьях рассматривается одно из направлений
экономической экономики – развитие и маркетинг интернетиндустрии. В связи с
цифровой экономикой в нашей стране сейчас появляется ассоциация интернет
маркетинга, к сожалению, ресурсов по этому направлению недостаточно. В продукт
были внесены различные комментарии и предложения по устранению текущих
недостатков.
Ключевые слова: цифровая экономика, Интернет, маркетинг, интернет
маркетинг, стратегии интернетмаркетинга, методы интернетмаркетинга
Hozirgi kunda butun dunyo bo’ylab internet tarmoqlari shiddat bilan rivojlanmoqda.
Tabiiyki bugungi axborotlashtirish zamonda iqtisodiyot sohasini raqamlashtrishhga bo’lgan
talab yuqoridir. Ushbu yo’nalishni rivoji uchun mamlakatimizda jadal ishlar amalga
oshirilmoqda. Shunga qaramasdan mazkur yo’nalishda o’z faoliyatlarini boshlamoqchi
bo’layotgan tadbirkorlar yetarlicha ma’lumotlar topishlarida nuqsonlar kuzatilmoqda.
6EUEQPM MUXMWSHM]SX WLYRMRKHIO MRXIVRIXQEVOIXMRK FSVEWMHE UMPMRKER RE^EVM] ZE EQEPM]
MWLPEVRMXELPMPUMPKERLSPHE]ERKMHER]ERKMXEOPMJPEVZEQIXSHPEVRM]EVEXMWLFSVEWMHEFMVUERGLE
ilmiy izlanishlar qildik. Zero qilingan ilmiy izlanish davomida ko’plab masalalarga yechimlar
XSTMWLRM QEUWEH UMPHMO 6EUEQPM MUXMWSHM]SX VMZSNPERE]SXKER HEZVHE MRXIVRIX LEP UMPYZGLM
o’rinni egallaydi. Bu ayniqsa internetQEVOIXMRK WSLEWMHE WI^MPEVPM XEWMVMKE IKE << EWVRMRK
o’rtalarida kashf qilingan internet, XXI asr boshlariga kelib, butun dunyo bo’ylab to’plangan
XYVPM E\FSVSXPEV MGLOM EPSUEPEVM EZZEPS IPIOXVSR XMNSVEX YGLYR QYLMQ MQOSRM]EXPEVM QEZNYH
bo’lgan katta ma’lumot manbalari kutubxonasiga aylandi. Bugungi kunda, internet
QEVOIXSPSKPEV YGLYR EWSWM] ZSWMXE ZE QERFE LMWSFPEREHM %PFEXXE MRXIVRIXRMRK VMZSNPERMWLM
MRXIVRIXQEVOIXMRKRMRK XMNSVEX XEWLOMPSXPEVM QEVOIXMRK JESPM]EXM HEZSQMHE EPSLMHE ZE QYLMQ
tarmoq sifatida rivojlanishida ta’sir qilmasdan qolmaydi. Tabiiyki yurtimizda ham internet
marketingiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ayniqsa so’ngi yillarda internet tezligi oshganligi
va har bir oilaga kirib borganligi bunga jiddiy turtki bo’ldi. O’zbekiston Respublikasi
4VI^MHIRXMRMRK ]MP M]YPHEKM 45WSRPM UEVSVMKE FMRSER MUXMWSHM]SXRMRK VEUEQPM
sektorini rivojlantirish borasida davlat tomonidan keng ko’lamli choratadbirlar ko’rilmoqda,
elektron hujjat aylanishi tizimlari joriy etilmoqda, elektron to’lovlar rivojlantirilmoqda va
IPIIOXVSR XMNSVEX WSLEWMHEKM RSVQEXMZhuquqiy baza takomillashtirilmoqda. Ma’lumotlarning
taqsimlangan reyestri texnologiyalari, “sun’iy aql”, superkompyuterlar imkoniyatlaridan
JS]HEPERMWL WLYRMRKHIO OVMTXSaktivlar bo’yicha faoliyat jahonning ko’plab mamlakatlarida
raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yo’nalishlaridan biri hisoblanadi. Ma’lumotlarning
taqsimlangan reyestri texnologiyalari nafaqat iqtisodiyotning ko’plab sektorlariga, balki
HEZPEX FSWLUEVYZM XM^MQMKE ZE FSWLUE NEQSEXGLMPMO QYRSWEFEXPEVMKE EWXEWIOMR NSVM]
IXMPQSUHE -RXIVRIXQEVOIXMRK WXVEXIKM]EPEVMRMRK LEV \MP XYVPEVMRM ZE YPEV WM^RMRK FM^RIWMRKM^RM
rivojlanishiga qanday yordam berishini tushuntirib o’tamiz. Biznesni ilgari surish bo’yicha har
UERHE] QYRS^EVEHE MRXIVRIXQEVOIXMRK WXVEXIKM]EPEVM OSQTERM]E VMZSNPERXMVMWL ZE
]IXEOGLMPEVRM ]EVEXMWLRMRK IRK WEQEVEPM EV^SR YWYPPEVM WMJEXMHE XMPKE SPMREHM 9WLFY
strategiyalarni biznesga yordam berish uchun ishlatishdan oldin, ularning har biri nimani o’z
MGLMKE SPMWLM ZE RMQERM XEOPMJ UMPMWLMRM XYWLYRMWLMQM^ OIVEO -RXIVRIXQEVOIXMRK WXVEXIKM]EPEVM
245
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
quyidagi metodlarni o’z ichiga oladi:
5MHMVYZXM^MQMRMSTXMQEPPEWLXMVMWL 7)3
5MHMVYZQI\ERM^QMQEVOIXMRK 7)1
Klik(o’tish) uchun to’lov yoki qo’ng’iroq uchun to’lov (PPC)
/SRXIRXQEVOIXMRK
-NXMQSM]QIHMEQEVOIXMRK
)PIOXVSRTSGLXEQEVOIXMRKM
-RJPYIRGIVQEVOIXMRK
,EQOSVPMOQEVOIXMRKM
Obro’li marketing
5MHMVYZ8M^QMRMSTXMQEPPEWLXMVMWL 7)3
7)3 ]SOM UMHMVYZ XM^MQMRM STXMQEPPEWLXMVMWL – FY UMHMVYZ REXMNEPEVMHE SVKRMO FITYP ]SOM
“tabiiy” joylashuvini yaxshilash uchun marketingga aloqador vebWE]XPEVRMWS^PEWLNEVE]SRMHMV
7)3WELMJEHEKMSQMPPEV XEVOMFXY^MPQEZEJS]HEPERYZGLMPEVKEUYPE]PMO ZEWELMJEHERXEWLUEVM
SQMPPEVHER FSWLUE WE]XPEVHER LEZSPEPEV MNXMQSM] EOWM]EPEV ZEOSPEXPEV MFSVEEXHMV 7)3
QIXSHPEVM ZIFsyatning ba’zi elementlarini google talablariga javob beradigan tarzda
sozlashni o’z ichiga oladi, shu bilan birga vebWE]X XEWLVMJ FY]YVYZGLMPEV YGLYR IRK ]E\WLM
YQYQM]XENVMFERMXEHMQIXMWLMKEMWLSRGLLSWMPUMPEHM&YQIXSH]SVHEQMHEMRXIVRIXQEVOIXMRK
XM^MQPEVMRMUMHMVYZXM^MQPEVMHEJESPPEWLXMVMWL
5MHMVYZQI\ERM^QMQEVOIXMRKM 7)1
5MHMVYZ QI\ERM^QM QEVOIXMRKM ]SOM 7)1 – FY ZIFWE]X XVEJMKMRM SPMWL YGLYR TYPPM UMHMVYZHER
foydalanish jarayonidir. O’tmishda SEM, SEO va pullik qidiruvni o’z ichiga olgan soyabon
atama sifatida ishlatilgan. Vaqt o’tishi bilan, raqamli marketing sanoati rivojlanib borgani sari,
7)1 EXEQEWM LEV MOOEPE XYVHEKM MRXIVRIXmarketing strategiyalari uchun ham qo’llanilmay
qoldi vaa odatda faqat pullik qidiruv faoliyatiga tegishli bo’ldi.
Klik uchun to’lov yoki qo’ng’iroq uchun to’lov(PPC)
PPC marketingini ikkita asosiy toifaga bo’lish mumkin: pullik qidiruv va pullik ijtimoiy
marketing. E’lonlar qidiruv tizimlarida yoki ijtimoiy platformalarda e’lon qilinadi va har safar
VIOPEQE FSWMPKERHE OSQTERM]EPEVHER FSWMPKERHE OSQTERM]EPEVHER LEU SPMREHM +SSKPI
%H;SVHW–bu eng mashhur pullik qidiruv platformasi bo’lib, undan keyin “Yahoo”da qidiruv
VIOPEQEPEVMKE \M^QEX UMPYZGLM &MRK %HW XYVEHM 5MHMVYZ QEVOIXMRKM HMWTPE] QSFMP
retargeting/remarketing va pullik ijtimoiy reklamani o’z ichiga oladi.otexnologiyalar hayotning
FEVGLE WSLEPEVMHE JESP US PPERMPQSUHE MUXMWSHM]SX FERO \M^QEX WIOXSVM WLYRMRKHIO XEDPMQ
NEVE]SRMRMLEQXI^WYVDEXPEVHEVMZSNPERMWLMKE\M^QEXUMPQSUHE1EQPEOEXMQM^HE]EWLE]SXKER
FEVGLE JYUEVSPEV NYQPEHER ]SWL FSPEPEVHER XSVXMF REJEUE\S VPEVRMRK LEQ SRKMHE VEUEQPM
XI\RSPSKM]EPEV SVUEPM NEQM]EXHEKM FEVGLE QYEQQSPEVRM LEP UMPMWL QYQOMR HIKER JMOVRM
WLEOPPERXMVQSUHE
REQS]SRFS PEHM
%HEFM]SXPEV
1.Porsaev G’.M., Safarov B.Sh., Usmanova D.Q. Raqamli iqtisodiyot asoslari 2020]MP
-RXIVRIX1EVOIXMRK1IXLSHW6IZIEPIH8LI'SQTPIXI+YMHIXS&IGSQMRKER-RXIVRIX
1EVOIXMRK)\TIVX4ETIVFEGO–-PPYWXVEXIH.ERYEV]
(MKMXEP KPSFEP HMKMXEP SZIVZMI[ :EPYI GVIEXMSR ERH GETXYVI MQTPMGEXMSRW JSV
HIZIPSTMRKGSYRXVMIW92'8%(
;SVPH8VEHI7XEXMWXMGEP6IZMI[–;SVPH8VEHI3VKERM^EXMSR
246
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
%98340%=(%7896-(%2*3=(%0%2-&ELEKTRON O‘QUV RESURSINI YARATISH
8%897*HSXWIRXM,SPM]EVSZE*
8%897*FSWUMGLXEPEFEWM2ENQMHHMRSZE0
%FWXVEGX 8LI EVXMGPI XEPOW EFSYX XLI MQTSVXERGI SJ YWMRK IPIGXVSRMG IHYGEXMSREP XSSPW
[E]WXSMRGVIEWIXLIIJJIGXMZIRIWWSJIHYGEXMSRXLVSYKLXLIMVYWI,S[XSGVIEXIIPIGXVSRMG
PIEVRMRK VIWSYVGIW YWMRK EYXSQEXIH XIGLRSPSKMIW MW TVIWIRXIH 8LI QEMR JSGYW MW SR XLI
TSWWMFMPMXMIW SJ YWMRK QSHIVR XIGLRSPSKMIW MR XLI XIEGLMRK TVSGIWW ERH MXW IJJIGXMZIRIWW
8LMW VIWSYVGI TVSZMHIW MRHITIRHIRX PIEVRMRK JSV WXYHIRXW ERH TVSZMHIW EGGIWW XS STIR
WSYVGIXI\XFSSOW
/I][SVHW IPIEVRMRK VIWSYVGI GSRXMRYSYW PIEVRMRK %YXS4PE] PIEVRIV MRHITIRHIRX
PIEVRMRK
Axborot texnologiyalari sohasi jadal sur’atlar bilan rivojlanib, takomillashib borayotgan
bugungi kunda ta’limni axborot texnologiyalari asosida tashkil etish, uning mazmunini
talabalar ongiga to‘laqonli singdirish dolzarb muammo sifatida ko‘tarilmoqda. Zamonaviy
axborot texnologiyalari muhitida o‘qitishning muammoli usuli axborotretseptiv va reproduktiv
metodlari bilan birgalikda keng qo‘llaniladi. Bu muhitda elektron ta’lim resurslari ta’lim
mazmunini taqdim etish, talabaning bilish faoliyatini boshqarish va nazorat qilish vositalari
sifatida foydalaniladi. Shu munosabat bilan ta’lim muassasalari o‘quv dasturlariga mos
zamonaviy dizayn talablari asosida elektron ta’lim resurslarini yaratish lozim bo‘ladi. Bu
jarayonda ayni o‘quv materiali bir qancha vositalar bilan taqdim etilishi mumkin. Masalan
o‘quv materiallari nashr, audio, video, CDdisklar ko‘rinishida bo‘lishi mumkin.
Fanning elektron o‘quv resurs deganda, Davlat ta’lim standarti va fan dasturida
belgilangan talablar asosida talabalar tomonidan egallanishi lozim bo‘lgan bilim, ko‘nikma va
malakalarni kompetentlik darajasida rivojlantirishni, o‘quv jarayonini kompleks loyihalash
asosida kafolatlangan natijalarni olishni, mustaqil bilim olish va o‘rganishni hamda nazoratni
amalga oshirishni ta’minlaydigan, talabaning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan
elektron ko‘rinishdagi o‘quv–metodik manbalar, didaktik vositalar va materiallar, mezonlarini
o‘z ichiga oladi.
Hozirgi globallashuv davrida internet tarmog‘i orqali real vaqt tizimida o'qitish tezlik
bilan rivojlanib borayotgan ta’lim olish turlaridan biri hisoblanmoqda. Elektron ta’lim tizimi
ixtiyoriy masofadan hech bir to'siqlarsiz ta’lim berish va ta’lim olish imkoniyatini yaratadi.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, an'anaviy ta’lim tizimiga nisbatan real vaqt tizimidagi
masofaviy ta’lim tizimida o'qitish samaradorligi yuqoriroqdir. Real vaqt tizimidagi masofaviy
S UMXMWL XM^MQMHE ZMHIS QE VY^EPEVHER JS]HEPERMWL IRK WEQEVEPM S UMXMWL YWYPMHMV &Y EPFEXXE
ta’lim olish samaradorligini yanada oshiradi va yetuk kadrlar tayyorlashga zamin bo'ladi
HIKERJMOVHEQER?A
O‘quvNEVE]SRMHEQYWXEUMPta’limmashg‘ulotlariniWEQEVEPMXEWLOMPUMPMWLHEXYVPME\FSVSX
ta’lim VIWYVWPEVRM ]EVEXMWLKE EPSLMHE ELEQM]EX FIVMWL XEPEF IXMPEHM ',YROM QYWXEUMP ta’lim
EWSWER ta’lim SPYZGLMRMRK QYWXEUMP o‘rganishiga EWSWPERKER o‘quv JESPM]EXM LMWSFPEREHM
,S^MVKMHEZVHEQYWXEUMPta’limYGLYRE\FSVSXta’limVIWYVWPEVM]EVEXMWLHE^EQSREZM]E\FSVSX
XI\RSPSKM]EPEVRMRKo‘rniFIUM]SWHMV
9^PYOWM^ ta’lim XM^MQM YGLYR o‘quv EHEFM]SXPEVMRMRK ]ERKM EZPSHMRM ]EVEXMWL
OSRXWITXWM]EWMHEIPIOXVSRHEVWPMOOEUY]MHEKMGLEta’rifFIVMPKER“ElektronHEVWPMOOSQT]YXIV
ZEE\FSVSXOSQQYRMOEXWM]EXI\RSPSKM]EPEVMKEEWSWPERKERo‘quvYWPYFMRMqo‘llashga,QYWXEUMP
ta’lim SPMWLKE LEQHE JERKE SMH o‘quv QEXIVMEPPEV MPQM] QEDPYQSXPEVRMRK LEV XSQSRPEQE
247
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
WEQEVEHSV o‘zlashtirilishiga mo‘ljallangan IPIOXVSR o‘quv EHEFM]SXM hisoblanadi”. (IQEO
IPIOXVSRHEVWPMO]EVEXMWLRMRKEWSWM]QEUWEHMQYWXEUMPta’limSPMWLKEUEVEXMPEVIOER
“AutoPlay” dEWXYVHER elektron o‘quv qo‘llanma komponentEPEVMRM ]EVEXMWL EPKSVMXQMRM
ko‘rib o‘tamiz.
“AutoPlay” dasturini ishchi stoldagi yorlig‘i yordamida ishga tushiramiz.
=SVPMUYWXMKEWMGLUSRGLERMRKGLETXYKQEWMRMFSWMFQYVSNEEXRMEQEPKESWLMVKERMQM^HE
]ERKM SGLMPKER S]REHE FM^KE UY]MHEKMGLE ZEVMERXPEV XEOPMJ IXMPEHM ]ERKM \YNNEX ]EVEXMWLMQM^
S\MVKMQYVSNEEXUMPMRKERLYNNEXKEQYVSNEEXUMPMWLMQM^ZEWEUPERKERLYNNEXRMGLEUMVMFSPMWLMQM^
mumkin bo‘lgan oyna ochiladi.
m'VIEXIE2I[4VSNIGX|FERHMHER]EVEXE]SXKERTPEXJSVQEQM^RMRKWLEFPSRMRMXERPE]QM^
Biz bu oynadan ”Blank Project” bandini tanlab davom etamiz. Va quyidagi oyna hosil
bo‘ladi:
248
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
&M^LEVFMVFERHRMyaratib olganimizdan so‘ng, quyidagicha oyna hosil bo‘ladi:
“Page” bo‘limidan Add buyrug‘ini bosib yangi sahifa hosil qilib olamiz va ishimizni
HEZSQIXXMVEQM^
/9670%6bo‘limini tayyorlab ularga tegishli fanlarni biriktirib chiqamiz.
9WLFYVEWQHEKMHIOUSPKEROYVWPEVYGLYRLEQJERPEVRMFMVMOXMVMFGLMUEQM^
Elektron o‘quv resursi talablariga javob bergan holda resursimizni yakunlaymiz hamda
o‘zimizning yangi g‘oyalarimizni ham birgalikda uyg‘unlashtirib o‘quvchiXEPEFEPEV SWSR
o‘zlashtirishlari uchun ularga zamin yaratib beramiz.
%HEFM]SXPEV
LXXTWPI\Y^VYHSGW
LXXTWQOYRY^Y^RI[WWLEZOEXQMV^M]S]IZSPM]XEPMQXM^MQMRM
]MPKEGLEVMZSNPERXMVMWLOSRWITWM]EWMRMXEWHMUPEHM
249
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
Begimkulov U.Sh. Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy
IXMWLRMRKMPQM]RE^EVM]EWSWPEVM1SRSKVEJM]E8*ER
X.X.Muratov, Sh.A.Yusupova. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarida dars mashg‘ulotlarini
EYXSTPE]QIHMEWXYHMSHEWXYVMSVUEPMMRXIKVEXWM]EPEWL
LXXTWJE]PPEVSVKQEZ^YEYXSTPE]QIHMEWXYHMSHEWXYVMMQOSR]EXMLXQP
250
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
1%<797*%20%62-3 5-8-7,(%8% 0-18)<2303+-=%0%6-2-53 00%7,:%
7%1%6%(360-+-2-&%,30%7,
8%897*HSXWIRXM+ERM]IZE2%
8%897*FSWUMGLXEPEFEWM2SWMVSZE%2
Аннотация: Экономическая жизнь чрезвычайно сложна и многогранна.
Экономичный не только знание проблем, изучение и применение их в своей работе
необходим не только экономистам, но и всем. Потому что он понимать мир сложной
экономики, экономического, аналитического мышления учит проводить. Вот почему
это особенное место для молодежи. важно, чтобы они углубленно изучали науки.
Экономичный преподавание этих предметов, уроков, когда молодые люди изучают
их с интересом давать методы и уметь умело их использовать –это нечто особенное.
При этом для совершенствования знаний уместно использовать различные
образовательные технологии.
Ключевые слова: Образовательные технологии, метод теоретического
исследования, кибернетический метод, метод наблюдения, экспериментальный
метод.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi
Farmonining ijtimoiy yo‘nalishida amalga oshiriladigan muhim tadbirlar qatorida oliy ta’lim
muassasalari uchun pedagoglarning yangi avlodini shakllantirish, ma’naviyELPSUM] NMLEXHER
IXYO QYWXEUMP HYR]SUEVEWLKE IKE MNSHM] JMOVPSZGLM FS] QMPPM] QIVSW WLYRMRKHIO
YQYQMRWSRM]ZEQMPPM]UEHVM]EXPEVKEWEHSUEXPMFEVOEQSPWLE\WRMXEVFM]EPEFZS]EKEIXOE^MWL
vazifalari ham belgilab o‘tilgan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 20 apreldagi
“Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish choratadbirlari to‘g‘risida”gi Qarorida " ... ta’lim
jarayonini, oliy ta’limning o‘quv reja va dasturlarini yangi pedagogik texnologiyalar va o‘qitish
YWYPPEVMRM OIRK NSVM] IXMWL QEKMWXVEXYVE MPQM]ta’lim jarayoninisifat jihatidan yangilash va
zamonaviy tashkiliy shakllarini joriy etish asosida yanada takomillashtirish"lozimligi ko‘rsatib
o‘tilgan.
O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonunining maqsadi fuqarolarga
ta’lim, tarbiya berish, kasbhunar o’rgatishning huquqiy asoslarini belgilaydi hamda har
kimning bilim olishdan iborat konstitutsiyaviy huquqini ta’minlashga qaratilgan
Maxsus fanlarni o’qitish muammolariga qaratilgan ilmiy izlanishlar o’tkazishdan
maqsad o’qitish va o’rgatishning, samarali metodlarni ishlab chiqish va amalda qo’llash,
E\FSVSXtexnik vositalarni qo’llashga doir masalalarni yechishni o’rganishdan iboratdir. -PQM]
izlanishlar olib borish uchun o’qituvchida fanning mazmunini chuqur bilishni talab etiladi.
Ko’pchilik bo’lajak pedagoglar talabalik vaqtlaridayoq pedagogik izlanishlar bilan
shug’ullanadilar. Fan bo’yicha metodik ko’rsatmalar, maketlar, mustaqil ishlar uchun
materiallar tayyorlaydilar. Ilmiy anjuman va seminarlarda ma’ruzalari bilan qatnashib,
o’zlarining pedagogik mahoratlarini oshirib boradilar. Ilmiy pedagogik izlanishlar jarayonini
shartli ravishda quyidagi bosqichlarga bo’lish mumkin:
1. O’qituvchining adabiyotlarni o’rganish va amaliy ishlar asosida QYEQQSPEVRM
aniqlashi. O’qituvchi adabiyotlarni o’rganish davomida quyidagilarni aniqlashi kerak:
• o’rganilayotgan muammo to’g’risida adabiyot muallifining fikrmulohazasi;
• o’rganilayotgan muammo to’g’risida usullardan farqli ravish kiritgan takliflari;
• EHEFM]SXPEVHEUE]WMEWSWM]QEWEPEPEV]SVMXMPQEKERM
251
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
• muammoni yechish uchun olib boriladigan izlanishlar. Quyidagilar o’qitish jarayonida
]Y^EKEOIPEHMKERQYEQQSPEVLMWSFPEREHM
• o’qituvchi dars jarayonida duch keladigan qiyinchiliklar;
• OEQGLMPMOZEUM]MRGLMPMOPEVRMRK]Y^EKEOIPMWLWEFEFPEVM
2. O’qitishni bosqichmaFSWUMGLXEWLOMPIXMWL
3. Izlanish natijalarini rasmiylashtirish va o’quv jarayonida qo’llash.
Maxsus fanlarni o’qitish metodikasida ilmiy izlanishlarning umumiy va maxsus usullari
qo’llaniladi. Umumilmiy usullarga nazariy izlanish, kuzatish, suhbat, pedagogik so’rov, test,
so’rovnomalar,statistik ma’lumotlarni tahlil qilish va boshqalar kiradi.
2E^EVM] M^PERMWL YWYPM –adabiyotlardan o’rganish va tahlil qilish hamda pedagogic
XENVMFEPEV EWSWMHE SPMF FSVMPKER M^PERMWLPEV %HEFM]SXPEV YWXMHE MWLPEWLHE OMXSF ZE NYVREPPEV
maqolalar va patentlar, ilmiy ishlar, to’plamlar va kataloglar, internet tizimidan olingan
ma’lumotlardan foydalaniladi
/Y^EXMWL YWYPM odatda, tabiiy kuzatish orqali talabalarning fanlarni o’zlashtirishlari,
YPEVRMRK\YPUatvori muomalasidan o’zgarishlarni hisobga olish va tegishli ta’limtarbiya t’siri
ko’rsatish yo’llarini belgilash uchun qo’llaniladi/ Bu usul tadqiqotchining pedagogic tajribani
muayyan bir tomoni va hodisalarni biror maqsadni ko’zda tutib idrok etishi tashkil etadi.
&YRHE OY^EXMWLPEV XI^PMKM ZE WSRM OY^EXMWL SF]IOXM :EUXM TIHEKSKMG ZE^M]EXPEVRM OY^EXMWL
YGLYR ENVEXMPKER XEZWMJ ZE LSOE^SPEV LMWSFKE SPMREHM 5E]H UMPMWL YWYPMKE UEVEF OY^EXMWLPEV
turlarga bo’linadi. Bevosita va bevosita qayd qilish usuli tadqiqotchiga real pedagogic
jarayonda kuzatuvchining xattixarakatlari kabilarni yozib qo’yish imkonini beradi
7YLFEX YWYPMso’rashning bir turi bo’lgani holda tadqiqotchining jiddiy tayyorgarlik
ko’rastishni talab etadi. Chunki u tekshirayotgan shaxs bilan bevosita aloqada bo’lish vaqtida
og’zaki suhbat tarzida, suhbatdoshning javoblarini yozmasdan, erkin muomala shaklida
qo’llaniladi. Suhbat usulidao’qituvchilar va talabalar jamoasi bilan otaSREPEV ZE OIRK
jamoatchilik bilan yakka va guruh tarzidaish olib borilganda qo’llaniladi. Suhbat usulida farqli
VEZMWLHE MRXIVZZY SPMWL YWYPM SPHMRHER FIPKMPERKER WEZSPPEVRM M^GLMPPMO FMPER FE]SR UMPMWLRM
RE^EVHEXYXEHM&YRHENEZSFPEVQEKRMXXEWQEWMKE]SOMOEWWIXEPEVKE]S^MFSPMREHM
8ENVMFEWMRSZ IOWTIVMQIRX YWYPMushbu tajriba ta’limXEVFM]E NEVE]SRMKE EPSUEHSV MPQM]
faraz yoki amaliy ishlarning tatbiqiy jarayonlarini tekshirish, aniqlash maqsadida o’tkaziladi.
Statistik ma’lumotlarni tahlil qilish usuli – ta’lim sohasidagi, jumladan, ajratilgan
mablag’larning doimiy o’sib borishi, darslik va o’quv qo’llanmalari, ko’rgazmali qurollar,
o’qituvchi kadrlar tayyorlash, ta’lim muassasalarining qurilishi, xo’jalik shartnomalari va
ulardan tushayotgan mablag’lab statistika usuli orqali aniqlanadi.
1EXIQEXMO ZE OMFIVRIXMO YWYPPEV – o’qitish nazariyasi, amaliyotida hisoblash
QEXIQEXMOEWMZEOMFIVRIXMOEWMQEWLREPEVM]SVHEQMHEFMVXMPHERMOOMRGLMXMPKEXEVNMQEHEWXYVPM
ta’lim va uni mashina orqali boshqarish, o’qitishni mustahkamlash, baholash orqali ta’lim
tarbiya samaradorligini oshirish, tabaqalashgan va individual ta’lim berish kabi jarayonlardir.
-NXMQSM]XEHUMUSXYWYPM–EROIXEKEWEZSPPEVOMVMXMPEHM&YRHERQEUWEHXEPEFE]SWLPEVRMRK
OEWFhunarga bo’lgan qiziqishlarini, talabalar orasidagi do’stlik munosabatlarini, o’quv
]YVXMHEKM WLEVXWLEVSMXPEVMRM FMPMWL ]YXYU ZE OEQGLMPMOPEVRM HMRKE \YWYWER XEWEZZYJ MPQMKE
qiziqishlarini aniqlash, talabalarning ma’naviy sifatlarini, bilim olishga ishtiyoqi, adabiyotlar
bilan ta’minlanganlik darajasi, o’quv taqsimoti haqida savollar anketaga kiritiladi.
Ta’lim sifati va samaradorligini ta’minlashda ko‘rgazmali metodlar ham alohida
ahamiyatga ega. Ko‘rgazmali metodlardan foydalanish zaruriyati ko‘rsatmalilik tamoyiliga
amal qilish maqsadga muvofiq ekanligida ko‘rinadi. Inson miyasining 30 foiz hajmini
ko‘rishni, faqat 3 foizigina eshitishni ta’minlovchi neyronlar tashkil etadi. Pedagogik
psixologik yo‘nalishda olib borilgan tadqiqotlar natijalaridan ma’lum bo‘ladiki, shaxs
tomonidan o‘zlashtirilayotgan bilimlarning 85 foizi ko‘rish retseptorlari yordamida
252
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
o‘zlashtiriladi. Demak, o‘zbek xalqi tomonidan ko‘p bora qo‘llaniladigan “Yuz marta
eshitgandan bir marta ko‘rgan yaxshi” maqoli ilmiy asosga ega ekan.
Ko‘rgazmali metodlardan foydalanishda samaradorlikka erishish uchun quyidagi
WLEVXPEVKEEQEPUMPMWLQEUWEHKEQYZSJMUHMV
ko‘rgazmalilikning ta’lim oluvchilar yoshi va rivojlanish darajasiga mos kelishi;
namoyish etilayotgan ob’ektlar barcha ta’lim oluvchilarga yaxshi ko‘rinib turishi lozim.
Demak, ta’lim samaradorligini oshirish uchun metodlardan foydalanish kata yutuqlarga
SPMFOIPEHM
%HEFM]SXPEV
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasini yanada
rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. 8SWLOIRX ]
JIZVEP
Ismаilova Zuxra Koraboyevna, Maxsudov Po’latjon Maxsudovich, Ergashev Oyber
Karimovich, Matkarimov Kamoliddin Jo’raboyevich MAXSUS FANLARNI O’QITISH
METODIKASI (O’quv qo’llanma) Toshkent –
253
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
>%132%:-=8%D0-1(%6%5%10-8)<2303+-=%0%62-2+%,%1-=%8-
TATU SF katta o’qituvchisi 7(NYQEZIZ
8%897*FSWUMGLXEPEFEWM23VXMUSZE
Аннотации В современном быстро меняющемся мире цифровые технологии
стали неотъемлемой частью современного образования. Использование цифровых
технологий в школах произвело революцию в том, как учащиеся учатся, а учителя
преподают. Оно сделало образование более удобным, интересным и интерактивным,
создав безграничные возможности для студентов и преподавателей.
Ключевые слова: цифровые технологии, современность, образовательные
технологии, современное образование, образовательные учреждения.
&YKYRKMOYRHEVEUEQPMXI\RSPSKM]EPEVLE]SXRMRKFEVGLEWSLEPEVMHEJESPUS PPERMPQSUHE
MUXMWSHM]SX FERO \M^QEX WIOXSVM WLYRMRKHIO XEDPMQ NEVE]SRMRM LEQ XI^ WYVDEXPEVHE
VMZSNPERMWLMKE \M^QEX UMPQSUHE 1EQPEOEXMQM^HE ]EWLE]SXKER FEVGLE JYUEVSPEV NYQPEHER
]SWL FSPEPEVHER XSVXMF REJEUE\S VPEVRMRK LEQ SRKMHE VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEV SVUEPM
NEQM]EXHEKM FEVGLE QYEQQSPEVRM LEP UMPMWL QYQOMRHIKERJMOVRM WLEOPPERXMVQSUHE &YRHER
XEWLUEVM MWLPEF GLMUEVMWL ZE FSWLUEVYZ NEVE]SRPEVMRMRK VSFSXPEWLXMVMPMWLM QEWEPER FERO
WIOXSVMHEVSFSXPEVZEMWLGLMPEVS VXEWMHEKMVEUSFEXQEWEPEWMLEQOS XEVMPQSUHE6EUEQPEVHER
JS]HEPERMWLKE EWSWPERKER LEQHE NSVM] IXMPKER XI\RSPSKM]EPEVRMRK WS ^WM^ JS]HEWM FMPER
E\PSUM] WLE\WM] QEDPYQSXPEVRM LMQS]E UMPMWL VSFSXPEV ZE XEWLOMPSXPEV \SHMQPEVM S VXEWMHEKM
VEUSFEXRMRKLYUYUM]NMLEXPEVMFMPERFSK PMUQEWEPEPEVXSFSVEOS TVSUIDXMFSVKESPMRQSUHE7LY
jihatdan, mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoev ta`kidlaganidek, “Taraqqiyotga erishish
YGLYRVEUEQPMFMPMQPEVZE^EQSREZM]E\FSVSXXI\RSPSKM]EPEVMRMIKEPPEWLMQM^^EVYVZEWLEVX&Y
FM^KE]YOWEPMWLRMRKIRKUMWUE]S PMHERFSVMWLMQOSRM]EXMRMFIVEHM?A
(EZPEX ZE NEQM]EX FSWLUEVYZM MNXMQSM] WSLEHE LEQ VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEVRM OIRK NSVM]
IXMF REXMNEHSVPMORM SWLMVMWL FMV WS ^ FMPER E]XKERHE SHEQPEV XYVQYWLMRM OIWOMR ]E\WLMPEWL
QYQOMR 6EUEQPM MUXMWSHM]SX FY FMVKMRE JESPM]EX XYVM IQEW FEPOM MWLFMPEVQSRPMO WERSEX
ob`ektlari, sifatli ta`lim va xizmatlar deganidir. “Raqamli” atamasi barcha sohalarda axborot
XI\RSPSKM]EPEVMHERJESPJS]HEPERMWLRMERKPEXEHMTa’limda raqamli texnologiyaning eng muhim
afzalliklaridan biri o’rganishni shaxsiylashtirish qobiliyatidir.8I\RSPSKM]EPEV ]SVHEQMHE
o‘qituvchilar har bir o‘quvchining o‘ziga xos ta’lim uslubi, sur’ati va qiziqishlariga mos
OIPEHMKER MRHMZMHYEP HEVW VINEPEVMRM ]EVEXMWLM QYQOMRO’quvchilar, shuningdek, o’z tezligida,
o’z vaqtida va o’zlari xohlagan muhitda o’rganish imkonini beruvchi ko’plab onlayn resurslar
ZE ZSWMXEPEVHER JS]HEPERMWLPEVM QYQOMR %KEV SHHM] MUXMWSHM]SXHE QSHHM] FY]YQPEV EWSWM]
VIWYVWLMWSFPERWEVEUEQPMMUXMWSHM]SXHEFYUE]XEMWLPEREHMKERLEQHEY^EXMPEHMKERE\FSVSX
QEDPYQSXPEV FS PEHM 9PEVRMRK XELPMPMHER WS RK IWE XS K VM FSWLUEVMWL FS ]MGLE ]IGLMQ MWLPEF
GLMUMPEHM 6IWTYFPMOEQM^ SPM] XEDPMQ XM^MQMHE VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEVRM US PPEWL YPEVRMRK
MQOSRM]EXPEVMRM XELPMP UMPMWL EWSWMHE S UYZ NEVE]SRMRM VMZSNPERXMVMWLRMRK YWXYZSV ]S REPMWLPEVMRM
ERMUPEWL QEUWEHM US ]MPKER FS PMF YRHE VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEVRMRK XEDPMQ WSLEWMHE REJEUEX
QYLMQ S VMR IKEPPEWLM ZE UERHE] WLEOPHE NSVM] IXMPMWLM FS ]MGLE XELPMPPEV EQEPKE SWLMVMPHM
8EHUMUSXYWYPPEVMWMJEXMHESPM]XEDPMQHEVEUEQPMXI\RSPSKM]EPEVRMNSVM]IXMWLKEMPQM]EWSWPERKER
]SRHEWLYZRMWLEOPPERXMVMWLKEXIKMWLPM\YPSWEPEVXY^MWLHERSVQEXMZLYNNEXPEVRMQEZNYHFS PKER
EQEPM]SXRMS VKERMWLXM^MQPEWLXMVMWLZEYQYQPEWLXMVMWLHERJS]HEPERMPHM
=YVXMQM^HEKMRYJY^PM\YWYWM]S UYZQEVOE^PEVMLEQ^EQSRXEPEFMHEROIPMFGLMUUERLSPHE
SRPE]R XEDPMQRM ]S PKE US ]QSUHE &Y NEVE]SRRMRK S ^M LEQ QEQPEOEXMQM^ XEDPMQ XM^MQMHE
254
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
]ERKMFSWUMGLFSWLPERKERMRMERKPEXEHM8EDPMQXM^MQMFYKYRKMOYRHEVEUEQPMXI\RSPSKM]EPEVKE
WMRKMF OIXE]SXKERM WLYRGLEOM LE]VEXPEREVPM IQEW GLYROM FYKYRKM OYRHE E\FSVSX QEOSRMHE
XEOPMJ IXMPE]SXKER OS TPEF REVWEPEVRM NMHHM] XELPMP UMPMWL ZE TIHEKSKMO EWSWPEWL YGLYR EWSW
bo'lib xizmat qiladi. So'nggi yillarda ta`limni “raqamlashtirish” muammolari, uning
WLEOPPERMWLMKE XEDWMVM FS ]MGLE FMVSVFMV HEZPEX PS]MLEWM ]SOM WS VSZRSQE EWSWMHE XEHUMUSXPEV
S XOE^MPQEKERPMKM LEQ QYLMQHMV ?A 7LY FMPER FMVKE -RXIVRIX XM^MQMHEKM QYLMXRMRK ]SWLPEV
SRKMKE XEDWMVMRMRK ELEQM]EXM LYOYQEXRMRK ^EQSREZM] SQQEZM] E\FSVSX ZSWMXEPEVMRMRK
QEDVY^EPEVMHE TIHEKSKMO NEQSEXGLMPMO QYLSOEQEPEVMHE QEKMWXVERX ZE XEHUMUSXGLMPEVRMRK
M^PERMWLPEVMHE LEQ OS VMWLMQM^ QYQOMR 7LYRM EPSLMHE XEDOMHPEWL OIVEOOM SPHMR VEUEQPM
XI\RSPSKM]EPEVRMFEVGLEWSLEPEVHE]EDRMWERSEXMUXMWSHM]SXFEROZEFSWLUEWSLEPEVHENSVM]
IXMWL FMPER GLIOPERMF USPKER IHMO &YKYRKM OYRHE IWE VEUEQPM MUXMWSHM]SX WLMHHEX FMPER
VMZSNPERMFFSVE]SXKERMRMIDXMFSVKESPMFVEUEQPMVMZSNPERMWLFS ]MGLEFEVGLEWSLEVELFEVPEVMRMRK
S VMRFSWEVPEVM PEZS^MQ XEVOMFMKE OMVMXMPQSUHE ?A 6EUEQPEWLXMVMWL ]S REPMWLM FS ]MGLE
JESPPEWLXMVMWL FEVGLE FM^RIW XY^MPQEPEVMHE EQEPKE SWLMVMPQSUHE &YKYRKM OYRHE VEUEQPM
texnologiyalar barcha sohalarda “tajovuzkor”, ayniqsa iqtisodiy samarasi topilgan joylarda,
FEVGLE HEVENEPEVHE US PPEFUYZZEXPERQSUHE -UXMWSHM]SXHE VS ] FIVE]SXKER NEVE]SRPEV
HMREQMOEWM MUXMWSHM]SXRMRK VEUEQPM XVERWJSVQEXWM]EWMHE SPM] XEDPMQMRM VMZSNPERXMVMWL FS ]MGLE
XEOPMJPEVRM XELPMP UMPMWL ZE MWLPEF GLMUMWLHE XEDPMQ LEQNEQM]EXMRMRK JESP TS^MXWM]EWMRM XEPEF
UMPQSUHE Ta’limda raqamli texnologiyaning yana bir muhim jihati hamkorlik va muloqotni
OYGLE]XMVMWL USFMPM]EXMHMV+SSKPI 'PEWWVSSQ 1MGVSWSJX 8IEQW ZE >SSQ OEFM SRPE]R
platformalar yordamida o’quvchilar jismoniy joylashuvidan qatʼi nazar, loyihalar ustida
LEQOSVPMOUMPMWLPEVMLYNNEXPEVRMEPQEWLMWLPEVMLEQHEFMVFMVPEVMZESʻUMXYZGLMPEVMFMPERQYPSUSX
UMPMWLPEVM QYQOMRBu o’quvchilarga hamkorlikda samarali ishlash, fikr almashish va FMV
biridan o‘rganish imkonini beradi. Onlayn ta’lim an’anaviy ta’lim resurslaridan foydalana
olmaydigan, masalan, chekka yoki kam ta’minlangan hududlardagi o’quvchilar uchun
MQOSRM]EXPEV SGLHMOnlayn kurslar va dasturlar, shuningdek, o’quvchilarga o’z tezligi va
jadvali bo’yicha o’qish imkonini beradi, bu esa ish yoki oila kabi boshqa majburiyatlarga ega
bo’lganlar uchun ta’limni yanada qulayroq qiladi.Ta’limda raqamli texnologiyaning ko’plab
afzalliklariga qaramay, hal qilinishi kerak bo’lgan ba’zi muammolar ham mavjud.6EUEQPM
XEJSZYXIRKOEXXEQYEQQSPEVHERFMVMHMVBarcha o’quvchilar kerakli raqamli qurilmalarga yoki
ishonchli internet ulanishlariga ega emas, bu esa o’rganish imkoniyatlaridagi
RSQYXERSWMFPMOOE SPMF OIPMWLM QYQOMRShuning uchun barcha o’quvchilar raqamli ta’limda
to’liq ishtirok etish uchun zarur raqamli texnologiyadan foydalanish imkoniyatiga ega
bo’lishini ta’minlash juda muhimdir. <YPSWE S VRMHE E]XMWL NSM^OM XE PMQHE ^EQSREZM]
XI\RSPSKM]EPEVHERJS]HEPERMWLFMVXSQSRHERQYE]]ERUM]MRGLMPMOPEV ZEQYEQQSPEVRMOIPXMVMF
GLMUEVWEHE FSWLUE XSQSRHER XYVPM ]YXYUPEVRM US PKE OMVMXMPMWLMKE WEFEF FS PEHM &Y NEVE]SR
MRHYZMHMEPWEPSLM]EXPMS UYZGLMPEVRMRK]EREHEVMZSNPERMWLMLSPEXMHE]EUUSPREQS]SRFS PEHM
%HEFM]SXPEV
3 ^FIOMWXSR 6IWTYFPMOEWM 4VI^MHIRXM 7L11MV^M]SIZRMRK ]MP ]ERZEVHE 3PM]
1ENPMWKE]S PPEKER1YVSNEEXRSQEWM]
%FHYPPE]IZ 1 7EMHELVSV + %]YTSZ 6 6EUEQPM MUXMWSHM]SX OEHVPEV
XE]]SVPEWLRMRKHSP^EVF]S REPMWLPEVM]
2SVFSIZE 2 )VOMRSZRE /LEWLMQSZE ( 4EOLVMXHMRSZRE 8LI VSPI SJ XLI HMKMXEP
IGSRSQ] MR XLI HIZIPSTQIRX SJ MRJSVQEXMSR ERH GSQQYRMGEXMSR XIGLRSPSKMIW
%'%()1-'-%%R-RXIVREXMSREP1YPXMHMWGMTPMREV]6IWIEVGL.SYVREP
LXXTWREQQSLQY^^EQSREZM]XEPMQHEVEUEQPMXI\RSPSKM]ERMRKSVRM
LXXTWVYWPMXNHTYY^MRHI\TLTTL]WXIGLEVXMGPIHS[RPSEH
255
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
“1903538”13&-0)%440-'%8-328,%8,)047838)%',46)7',330',-0(6)2,3;
831%/)7)28)2')7
(NYQE]IZ72 3VXMUSZE2)
8IEGLIVSJ7&89-8WMRHSVHNYQE]IZ$KQEMPGSQ
7XYHIRXSJ7&89-8SVXMUSZECRI$KQEMPGSQ
1EUSPEYGLYRNEZSFKEVWMRHSVHNYQE]IZ$KQEMPGSQ
%RRSXEXMSR 8LMW XLIWMW LMKLPMKLXW XLI TSWWMFMPMXMIW SJ E QSFMPI ETTPMGEXMSR HIWMKRIH
JSVXLIHIZIPSTQIRXSJWTIEOMRKWOMPPWSJGLMPHVIRSJOMRHIVKEVXIREKI
/I][SVHWGSQQYRMGEXMSRQSFMPIHIZMGIQSFMPIETTPMGEXMSRQYPXMQIHMEMRXIVEGXMZI
IHYGEXMSR
-RXVSHYGXMSR
1SFMPIETTPMGEXMSRWTPE]ERMQTSVXERXVSPIMRZEVMSYWWTLIVIWSJPMJIXSHE]JVSQHEMP]
XEWOWXSTVSJIWWMSREPEGXMZMXMIW?A,IVIEVIEJI[TSMRXWXLEXLMKLPMKLXXLIMVMQTSVXERGI
'SRXEGXERHGSQQYRMGEXMSR
7SGMEP 1IHME 4STYPEV GSQQYRMGEXMSR ETTW PMOI *EGIFSSO -RWXEKVEQ ;LEXW%TT
8IPIKVEQERHQSVIOIIT]SYGSRRIGXIH[MXLJVMIRHWJEQMP]ERHGSPPIEKYIWER][LIVIMRXLI
[SVPH
;SVOERHFYWMRIWW
)RXIVTVMWI ETTW 8LIVI EVI ETTW JSV FYWMRIWWIW JSV HSGYQIRX WLEVMRK IK +SSKPI
(VMZI (VSTFS\ TVSNIGX QEREKIQIRX IK 8VIPPS %WERE ZMVXYEP QIIXMRKW ERH GSRJIVIRGMRK
IK>SSQ1MGVSWSJX8IEQW
)HYGEXMSR )HYGEXMSREP %TTW %TTW JSV PIEVRMRK PERKYEKIW QEXL WGMIRGI EVX ERH
SXLIVWYFNIGXWLIPT]SYPIEVRERHMQTVSZI]SYVWOMPPW
,IEPXL ERH *MXRIWW ,IEPXL %TTW %TTW XS XVEGO TL]WMGEP EGXMZMX] WPIIT RYXVMXMSR ERH
QSVILIPTTISTPIXVEGOXLIMVLIEPXLERHJMXRIWW
*MRERGI&EROMRKETTW9WIVWGERQEREKIXLIMVQSRI]QEOIXVERWEGXMSRWERHXVEGO
FYHKIXWYWMRKQSFMPIFEROMRKETTW
)RXIVXEMRQIRXERHGYPXYVI1YWMGERHZMHIS%TTWJSVPMWXIRMRKXSQYWMG 7TSXMJ]%TTPI
1YWMG ERH[EXGLMRKZMHISW =SY8YFI2IXJPM\ TVSZMHIEGGIWWXSEPEVKIEQSYRXSJGSRXIRX
MRZEVMSYWKIRVIW
8VEZIP ERH 2EZMKEXMSR 1ETW ERH 2EZMKEXMSR %TTW PMOI +SSKPI 1ETW LIPT XVEZIPIVW
JMRHHMVIGXMSRWXVEGOWGLIHYPIWERHWIEVGLJSVTPEGIWSJMRXIVIWX
8VEHIERH'SQQIVGI)GSQQIVGI1SFMPIETTPMGEXMSRWJSVSRPMRIWLSTTMRK %QE^SR
I&E] EPPS[YWIVWXSWLSTGSRZIRMIRXP]
-RRSZEXMSR ERH XIGLRSPSK] +EQIW ERH )RXIVXEMRQIRX 1SFMPI KEQIW TVSZMHI
IRXIVXEMRQIRXERHIRXIVXEMRQIRXSTTSVXYRMXMIWXSFMPPMSRWSJTISTPI
2I[W ERH MRJSVQEXMSR 1IHME ERH 2I[W %TTW 9WIVW GER JSPPS[ XLI PEXIWX RI[W ERH
IZIRXWXLVSYKLRI[WSVKERM^EXMSRW QSFMPIETTW
1SFMPI ETTPMGEXMSRW LEZI FIGSQI ER MRXIKVEP TEVX SJ IZIV]HE] PMJI WMQTPMJ]MRK XEWOW
TVSZMHMRK EGGIWW XS MRJSVQEXMSR ERH GVIEXMRK RI[ STTSVXYRMXMIW JSV MRXIVEGXMSR ERH
IRXIVXEMRQIRX
1SFMPI ETTPMGEXMSRW TPE] ER MQTSVXERX VSPI MR GLMPHVIR W PMZIW ERH MRJPYIRGI XLIMV
HIZIPSTQIRXIHYGEXMSRERHIRXIVXEMRQIRX,IVIEVIWSQI[E]WQSFMPIETTWGERMRJPYIRGI
GLMPHVIR
8VEMRMRK ERH HIZIPSTQIRX )HYGEXMSR 1ER] ETTW EVI HIWMKRIH XS IHYGEXI GLMPHVIR
256
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
TVSZMHMRKMRXIVEGXMZIPIWWSRWMRQEXLVIEHMRKWGMIRGIERHSXLIVWYFNIGXW
7OMPP (IZIPSTQIRX %TTW LIPT HIZIPST GLMPHVIR W GVIEXMZI PSKMGEP ERH QSXSV WOMPPW XLVSYKL
KEQIWERHTY^^PIW
)RXIVXEMRQIRXERHVIGVIEXMSR
-RXIVEGXMZI KEQIW1SFMPI KEQIW TVSZMHI E ZEVMIX]SJ IRXIVXEMRQIRX JSV GLMPHVIR LIPTMRK XS
HIZIPSTXLIMVMQEKMREXMSRGVIEXMZMX]ERHWSGMEPWOMPPW
'EVXSSRW ERH %RMQEXMSRW %TTW EPWS TVSZMHI EGGIWW XS ERMQEXIH QSZMIW ERH GEVXSSRW
[LMGLEVITSTYPEVIRXIVXEMRQIRXSTXMSRWJSVOMHW
7SGMEPPMROW
7SGMEP RIX[SVOMRK JSV OMHW 7SQI ETTW JSGYW SR WEJI WSGMEP GSQQYRMGEXMSR FIX[IIR OMHW
EPPS[MRKXLIQXSGSRRIGX[MXLJVMIRHWERHWLEVIXLIMVTVSKVIWW
4EVIRXEP'SRXVSPW
8MQI PMQMX 4EVIRXEP GSRXVSP JIEXYVIW MR ETTW EPPS[ TEVIRXW XS WIX YWEKI XMQIW ERH GSRXVSP
EGGIWWXSGIVXEMRGSRXIRX
0IEVRMRK 8VEGOMRK 7SQI ETTW VITSVX XS TEVIRXW LS[ XLIMV GLMPHVIR YWI XLI ETTW JSV
IHYGEXMSREPTYVTSWIW
0IEVRMRKVIWSYVGIW
)FSSOW9WMRKIFSSOWERHMRXIVEGXMZIQEXIVMEPWGERWXMQYPEXIGLMPHVIR WMRXIVIWXMRVIEHMRK
ERHIRVMGLXLIMVZSGEFYPEV]?A
)HYGEXMSREP+EQIW%TTWGERTVSZMHIMRXIVIWXMRKIHYGEXMSREPKEQIWXLEXQEOIXLIPIEVRMRK
TVSGIWWJYRERHMRXIVIWXMRK
4VITEVMRKJSVXLIXIGLRSPSKMGEP[SVPH
8IGLRSPSK] 0MXIVEG] 9WMRK QSFMPI ETTW LIPTW GLMPHVIR HIZIPST XIGLRSPSK] WOMPPW XLEX EVI
MQTSVXERXMRXSHE] W[SVPH
-R XLI EKI SJ XIGLRSPSK] IHYGEXMSREP ETTW TPE] E TMZSXEP VSPI MR WLETMRK XLI PIEVRMRK
I\TIVMIRGIWSJ]SYRKGLMPHVIR3RIWYGLMRRSZEXMZIETTPMGEXMSRHIWMKRIHJSVTVIWGLSSPIVWMW
1YPSUSX8LMWQSFMPIETTMWWTIGMJMGEPP]GVEJXIHXSJEGMPMXEXIXLIHIZIPSTQIRXSJWIRXIRGI
QEOMRK WOMPPW MR E JYR ERH MRXIVEGXMZI [E] IRWYVMRK XLEX IEVP] PIEVRIVW IQFEVO SR XLIMV
PERKYEKINSYVRI][MXLIRXLYWMEWQERHGVIEXMZMX]
-8LI-QTSVXERGISJ)EVP]0ERKYEKI(IZIPSTQIRX
0ERKYEKI EGUYMWMXMSR MW E GVMXMGEP EWTIGX SJ IEVP] GLMPHLSSH HIZIPSTQIRX 6IWIEVGL
GSRWMWXIRXP]WLS[WXLEXGLMPHVIR[LSEVII\TSWIHXSVMGLPERKYEKII\TIVMIRGIWJVSQERIEVP]
EKI XIRH XS TIVJSVQ FIXXIV MR ZEVMSYW EGEHIQMG ERH WSGMEP HSQEMRW (IZIPSTMRK WIRXIRGI
QEOMRK WOMPPW MW E JYRHEQIRXEP WXIT MR FYMPHMRK E WXVSRK JSYRHEXMSR JSV IJJIGXMZI
GSQQYRMGEXMSRERHPMXIVEG]
--8LI'SRGITX&ILMRH1YPSUSX
1YPSUSX MW E QSFMPI ETTPMGEXMSR HIWMKRIH [MXL XLI TVMQEV] KSEP SJ QEOMRK PERKYEKI
PIEVRMRKERIRNS]EFPIERHIRKEKMRKI\TIVMIRGIJSVTVIWGLSSPGLMPHVIR?A8LIETTGSQFMRIW
MRXIVEGXMZI EGXMZMXMIW GSPSVJYP ZMWYEPW ERH EKIETTVSTVMEXI GSRXIRX XS GVIEXI ER MQQIVWMZI
IRZMVSRQIRX[LIVIGLMPHVIRGERI\TPSVIXLI[SVPHSJPERKYEKIEXXLIMVS[RTEGI
---*IEXYVIWSJ1YPSUSX
-RXIVEGXMZI7XSV]XIPPMRK
8LI ETT MRGSVTSVEXIW MRXIVEGXMZI WXSV]XIPPMRK XS IRKEKI GLMPHVIR MR REVVEXMZI I\TIVMIRGIW
8LVSYKL ZMWYEPP] ETTIEPMRK WXSVMIW GLMPHVIR EVI I\TSWIH XS HMJJIVIRX WGIREVMSW XLEX
IRGSYVEKIXLIQXSGSRWXVYGXWIRXIRGIWFEWIHSRXLIGSRXI\X
'LEVEGXIV&EWIH0IEVRMRK
1YPSUSXMRXVSHYGIWPSZEFPIGLEVEGXIVWXLEXKYMHIGLMPHVIRXLVSYKLZEVMSYWEGXMZMXMIW8LIWI
GLEVEGXIVW WIVZI EW GSQTERMSRW TVSZMHMRK IRGSYVEKIQIRX ERH EWWMWXERGI EW GLMPHVIR
TVSKVIWWXLVSYKLXLIETT WHMJJIVIRXPIZIPW
257
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
:SMGI 6IGSKRMXMSR 8IGLRSPSK] 8LI ETT IQTPS]W ZSMGI VIGSKRMXMSR XIGLRSPSK] XS
TVSZMHI MRWXERX JIIHFEGO SR TVSRYRGMEXMSR ERH WIRXIRGI WXVYGXYVI 8LMW JIEXYVI EPPS[W
GLMPHVIRXSTVEGXMGIJSVQMRKWIRXIRGIWEPSYHJSWXIVMRKFSXLSVEPERH[VMXXIRPERKYEKIWOMPPW
'YWXSQM^EFPI 0IEVRMRK 4EXLW 6IGSKRM^MRK XLEX IZIV] GLMPH PIEVRW EX XLIMV S[R TEGI
1YPSUSXSJJIVWGYWXSQM^EFPIPIEVRMRKTEXLW?A4EVIRXWERHIHYGEXSVWGERXEMPSVXLIETTXS
QIIX XLI YRMUYI RIIHW ERH EFMPMXMIW SJ IEGL GLMPH IRWYVMRK E TIVWSREPM^IH ERH IJJIGXMZI
PIEVRMRKI\TIVMIRGI
-: )HYGEXMSREP 4IHEKSK] 1YPSUSX MW KVSYRHIH MR WSYRH IHYGEXMSREP TVMRGMTPIW
MRGSVTSVEXMRK EWTIGXW SJ TPE]FEWIH PIEVRMRK ERH WGEJJSPHMRK XS WYTTSVX GLMPHVIR EW XLI]
TVSKVIWW JVSQ FEWMG [SVHVIGSKRMXMSRXS GSRWXVYGXMRKWMQTPI WIRXIRGIW 8LIETTJSPPS[W E
HIZIPSTQIRXEP WIUYIRGI KVEHYEPP] MRXVSHYGMRK QSVI GSQTPI\ PERKYEKI WXVYGXYVIW EW
GLMPHVIREHZERGIXLVSYKLXLIPIZIPW
:4EVIRXEP-RZSPZIQIRXERH4VSKVIWW8VEGOMRK8LIETTIRGSYVEKIWTEVIRXEPMRZSPZIQIRX
F]TVSZMHMRKMRWMKLXWMRXSEGLMPH WTVSKVIWW?A4EVIRXWGERXVEGOXLIMVGLMPH WEGLMIZIQIRXW
EVIEW SJ MQTVSZIQIRX ERH SZIVEPP IRKEKIQIRX [MXL XLI ETT JSWXIVMRK E GSPPEFSVEXMZI
PIEVRMRKI\TIVMIRGIFIX[IIRLSQIERHWGLSSP
'SRGPYWMSR 1YPSUSX WXERHW EW E XIWXEQIRX XS XLI TSWMXMZI MQTEGX XLEX XIGLRSPSK] GER
LEZI SR IEVP] GLMPHLSSH IHYGEXMSR &] GSQFMRMRK GVIEXMZMX] MRXIVEGXMZMX] ERH IHYGEXMSREP
I\TIVXMWI XLMW QSFMPI ETT SJJIVW E ZEPYEFPI VIWSYVGI JSV TEVIRXW ERH IHYGEXSVW WIIOMRK XS
RYVXYVIXLIPERKYEKIHIZIPSTQIRXSJTVIWGLSSPGLMPHVIR%WXIGLRSPSK]GSRXMRYIWXSIZSPZI
MRRSZEXMZIETTPMGEXMSRWPMOI1YPSUSXTEZIXLI[E]JSVEFVMKLXIVJYXYVI[LIVIPIEVRMRKMWRSX
SRP]IJJIGXMZIFYXEPWSIRNS]EFPIJSVXLI]SYRKIWXQIQFIVWSJWSGMIX]
8LIQEMR[MRHS[SJXLIGVIEXIHQSFMPIETTPMGEXMSR[MPPFIEWJSPPS[W TMG
*MKYVI1SFMPIETTPMGEXMSR[MRHS[
6IJIVIRGIW
8IH 7GLEHPIV .SWL &IVRSJJ .YPMI %WO 8LI 1SFMPI 1MRH 7LMJX )RKMRIIV =SYV
&YWMRIWWXS;MRMRXLI1SFMPI1SQIRX
258
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
Адама Порта. Шарифа Хашеми. "Programming Mobile Applications for Android
,ERHLIPH7]WXIQW4EVX
Djumayev S. N., Shodmonov D. A., Ortiqova N. E. Ta’limda mobil ilovalardan
JS]HEPERMWL MQOSRM]EXPEVM 4SWWMFMPMXMIW SJ 9WMRK 1SFMPI %TTPMGEXMSRW MR )HYGEXMSR
-28)62%8-32%0 .3962%0 3* 8,)36)8-'%0 %2( %440-)( -779)7 3* (-+-8%0
8)',2303+-)7––Т. 4. –№. 2. –С. 90
Djumayev S. N., Narzullayeva N. U., Ro‘ziboyev F. O. ONLINE KUTUBXONA MOBIL
ILOVASI IMKONIYATLARI VA TAVSIFI //Лучшие интеллектуальные исследования. –
–Т. 10. –№. 1. –С. 49
2EV^YPPE]IZE 2 9 (NYQE]IZ 7 2 1EVHM]IZ % 9 13&-0 -03:%0%62-2+ 320-2)
SAVDODAGI IMKONIYATLARI //Лучшие интеллектуальные исследования. – – Т.
–№. 1. –С. 56
259
Menejment va zamonaviy
texnologiyalar universiteti
2023-yil 14-dekabr
MUSIQA DARSLARIDA “4K” (KRITIK FIKRLASH, KREATIVLIK, KOLLABORATSIYA,
KOMMUNIKATSIYA) MODELINI QO‘LLASH
Raximov Abdurasul Ravshan o‘g‘li,
Navoiy davlat pedagogika instituti “Musiqa ta’limi va san’at” mutaxassisligi magistranti,
6SQMXERXYQERIDUM musiqa fani o‘qituvchisi
EFHYVEOLMQSZ$KQEMPGSQ
%RRSXEXWM]E Bugungi kunda maktab ta’limida o‘quvchilarda XXI asr ko‘nikmalarini
shakllantirishda “4K” modelini qo‘llash joriy etildi. Ushbu o‘quv yilida ilg‘or tajribalar asosida
yaratilgan boshlang‘ich sinf darliklari ham ta’lim oluvchilarda aynan ushbu ko‘nikmalarni
rivojlantirishga qaratilgan. Barcha fanlar barobarida musiqa fani ham shu ko‘nikmalarni
rivojlantirishga xizmat qilishi kerak. Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda musiqa
darslarini tashkil etishda 4K modelini qo‘llash masalalari haqida fikr yuritilgan.
Kalit so‘zlar: >EQSREZM]ta’lim, 4K, maktab ta’limi, musiqa fani, kritik (tanqidiy) fikrlash,
kreativlik, kollaboratsiya, kommunikatsiya, ko‘nikmalar.
Har bir o‘qituvchi zamon bilan hamnafas bo‘lib, o‘quvchilarini yangiliklardan o‘z vaqtida
boxabar qilmog‘i lozim. Zamonaviy ta’limning maqsadi ham o‘zida zamonaviy ko‘nikmalarni
WLEOPPERXMVESPKEREZPSHRMXEVFM]EPEWLHMV
“4K” – bu o‘z nomi bilan 4 ta “C”, ya’ni “Critical thinking” OVMXMO XERUMHM] JMOVPEWL
“Creativity” kreativlik, “Coordinating with others” OSSTIVEXWM]E ]SOM OSPPEFSVEXWM]E
“Communication” OSQQYRMOEXWM]E HIQEOHMO =ERMOMQ XERUMHM]JMOVPEWL MNSHM]]SRHEWLYZ
NEQSEHEMWLPEWLZEQYloqot kabi ko‘nikmalar majmui.
/VMXMO XERUMHM] JMOVPEWL – o‘quvchilarga berilgan ma’lumotlarni tahlil qilish, xulosa
chiqarish, muammolarga yechim topishni o‘rgatadi. Axborotni tanqidiy baholash, o‘zini
boshqara olish, o‘zo‘zni tekshirish, oʻ^JMOVQYPSLE^EPEVMRMWLEOPPERXMVMWLKE]SVHEQFIVEHM
Kritik (tanqidiy) fikrlash uchun misollar: Musiqa ta’limida eng birinchi nazariya –
tovush hisoblanadi. Tovushlar ikkiga bo‘linadi: musiqiy va shovqinli tovushlar. Aniq
balandlikka ega bo‘lgan tovushlar – musiqiy, aniq balandlikka ega bo‘lmagan tovushlar –
WLSZUMRPM XSZYWLPEV LMWSFPEREHM &EPERHPMO – FY WSHHE UMPMF E]XKERHE FM^ FMPKER RSXEPEV
Musiqiy tovushlarga insonning vokal ovozi va cholg‘u asboblari misol bo‘la oladi. Shovqinli
XSZYWLPEVKE IWE XIZEVEOatrofdagi ovozlar, tabiat hodisalari tovushi va boshqa ko‘plab
tovushlar misol bo‘ladi. Savol: Doira, nog‘oraning tovushi qanday tovush? Musiqiy tovush
desak, unda aniq balandlik bormi? Doira yoki nog‘orada “do, re, mi, fa, sol, lya, si”ni ijro etib
bo‘ladimi?
Kompozitor va bastakor degan so‘zlarni ko‘p eshitganmiz. Ko‘pchilik kompozitor
yevropacha so‘z, shu so‘zning o‘zbekcha tarjimasi bastakor deb o‘ylaydi. Lekin kompozitor va
FEWXEOSVRMRK ZE^MJEWM FMVbiridan farq qiladi. Kompozitor chet el an’analari asosida ijod
qiluvchi, bastakor milliy yo‘nalishda ijod qiluvchi ijodkordir. Muhammadjon Mirzayev
bastakor, u ashula, qo‘shiq, milliy cholg‘u asboblari uchun kuy yozgan. Mutal Murhonov –
OSQTS^MXSVYSTIVEVSQERWW]YMXEOERXEXE]S^KER7EZSP'LIXIPRMRKFY]YOQYWMUEGLMPEVM
(kompozitorlari) Motsart, Betxovenlarning o‘zbek adabiyotlarida, manbalarda bastakor deya
ta’riflanishi to‘g‘rimi?
/VIEXMZPMO – o‘quvchilarda qiziquvchanlikni oshirish, ko‘proq bilishga intilish, mustaqil
ishlash, tasavvur doirasini kengaytirish, g‘oyalarni rivojlantirish, yangi yechimlarni taklif qila
SPMWLMNSHM]JMOVPEWLZE]ERKMPMOOMVMXMWLUSFMPM]EXPEVMRMVMZSNPERXMVEHM
Musiqaning o‘zi ijodkorlik. Chunki u ijod etiladi. Kreativlik ko‘nikmasi aynan estetik
260