"Ta’limda raqamli va innovatsion texnologiyalarning o‘rni va istiqbollari" mavzusida ilmiy-amaliy konferensiya to‘plami. 2023-yil 14-dekabr.

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr *MKYVI[MRHS[%XXIRHERGI 6IJIVIRGIW Смирнов, А. В. (2015). Автоматизация информационноресурсных процессов в учебных учреждениях. Новая школа. Робин Никсон. Создаем динамические вебсайты с помощью PHP, MySQL, JavaScript, CSS и HTML5/ Робин Никсон. СПб.: Издво БХВПетербург, 2013г. С.— (NYQE]IZ 7 2 2EV^YPPE]IZE 2 9 9QEVSZE 1 * -7, =96-8-7, ,9..%80%6-2- 8%==360%7,2- %:831%80%7,8-69:',- %<&3638 8->-1-2- =%6%8-7, &375-',0%6- 4)(%+3+7NYVREPM––Т. 23. –№. 1. –С. 138 (NYQE]IZ726E\QERSZE(86EUEQPMIOSXM^MQPEVXEZWMJM'YVVIRX-WWYIWSJ&MS )GSRSQMGWERH(MKMXEPM^EXMSRMRXLI7YWXEMREFPI(IZIPSTQIRXSJ6IKMSRW +IVQER] – –С. 445 221

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr ;)&(%78960%7,+%/-6-7,*%2-(%28%0%&%0%69',92320-2)/967 =%6%8-7, 8%897*OEXXEo’qituvchisi (=EOYFNERSZE 8%897*FSWUMGLXEPEFEWM%)KEQFIVHM]IZ %RRSXEXWM]E ;)& (%78960%7, OYVWMHE WM^ EWSWM] HEWXYVPEWL XMPPEVMRM ZE ^EQSREZM] [IFWE]XPEVRM ]EVEXMWLRM S VKEREWM^ WLYRMRKHIO TVSJIWWMSREP [IFHEWXYVGLMPEV XSQSRMHER US PPERMPEHMKERZSWMXEPEVFMPERXERMWLEWM^ Kalit so’z: ,810'77.%:%7'6-48%2+90%6.76)%'8.7:%:9).7 %WSWM] QEXR Dasturlash juda qiziqarli va har tomonlama foydali mashg’ulot. Dasturlashni o’rganish juda oson. Qiziqish va yangi bilimlarni o’zlashtirishga bo’lgan yuqori HEVENEHEKM MWXEO FMPER FMV RIGLE S]PMO QILREX SVUEPM LEV OMQ QEPEOEPM HEWXYVGLMKE E]PERMWLM mumkin. Web dasturlash mening sevimli mashg’ulotlarimdan biri.Web dasturlash brauzeringiz orqali ko’rishingiz va foydalanishingiz mumkin bo’lgan barcha web dasturlarni tayyorlash jarayonini o’z ichiga oladi. Web dasturlash ham juda qiziqarli va katta daromad keltiradigan soha hisoblanadi. Malakali dasturchilarga bo’lgan talab bugungi kunda har doimgidan ham yuqori. Agar qachondir web dasturlashni o’rganish haqida o’ylab ko’rgan bo’lsangiz, hozir bu niyatingizni amalga oshirish uchun kirishishning ayni vaqti! O‘qituvchi tajriba va malakasining uyg‘unligi muvaffaqiyatlar garovi ekanligi sir emas. Shu tufayli ta’lim XEVFM]EXM^MQMKE]ERKMGLEMPQM]YWPYFM]OSQTIXIRWM]EZM]]SRHEWLYZPEVOMVMFOIPEFSWLPEHM&Y yondashuvlar, o‘z navbatida, o‘quv jarayonining turli tashkiliy va metodik jamg‘armalarida muayyan ijobiy o‘zgarishlarni sodir etadi, albatta. [A 7M^ FMPER ;IF HEWXYVPEWL RMQE IOERPMKM FMPER UMWUEGLE XERMWLMF GLMUHMO )RHM LS^MV WM^ FMPER *VSRXIRH LEUMHE UMWUEGLE XERMWLMF GLMUEQM^ Avvalo “frontend” va “backend” so’zlarining o’zbek tilidagi ma’nolari bilan tanishib chiqaylik. “Frontend” (front end, frontIRH o’zbek tilida “Oldindagi (ustki) tomon” degan ma’noni anglatadi. Biz bu so’z bilan u yoki bu narsaning tashqi, hammaga ko’rinib turadigan qismini nazarda tutamiz. Backend (back end, FEGOIRH IWE*VSRXIRHRMRKEOWMLMWSFPERMFUE]WMHMVREVWERMRKMGLOM]SOMSVUEXSQSRMHIKER ma’noni anglatadi. [2] *VSRXIRHBu o‘zi nima va yuqoridagi gaplarga buning nima bog‘liqligi bor?» dersiz, bu WEZSPMRKM^KE YWLFY QEUSPEHE NEZSF XSTEWM^ HIKER YQMHHEQM^ /SQTIXIRWM]E IWE REJEUEX OEWFM] FMPMQPEVRM FEPOM IQSXWMSREP TWM\SPSKMO MNXMQSM] FMPMQPEVRM LEQ IKEPPEWL ^EVYVPMKMRM taqozo qiladi. Amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan kompetensiyaviy yondashuv kasbiy bilimlar va tanlangan fan bo‘yicha faoliyat yuritish uchun zarur malakalar yig‘indisidir. Frontend mXEWLUM interfeys degan ma’noni bildirib, veb texnologiyalarning biridir. Bu texnologiya yordamida veb sahifalarning insonga ko‘rinib turuvchi, ma’lumot beruvchi vizual qismi yaratiladi. Frontend texnologiyalarini o‘rgangan inson o‘z ijodkorligi, kretiv yondoshuvi orqali turli g‘oyalarini veb sahifalar, dasturlar shaklida ro‘yobga chiqarishi mumkin bo‘ladi. Bugungi kunda shaxsiy veb sahifaga ega bo‘lish o‘ziga xos elektron vizitka, passport vazifasini bajaribgina qolmay, balki sayt orqali ko‘plab foydali ishlarni amalga oshirish mumkin bo‘lib qoldi. Masalan, jurnalist, shoir, yozuvchi o‘z ijodi va izlanishlarinini veb sahifasi orqali yoritib borishi mumkin. Tadbirkor o‘z sahifasida mahsulot va xizmatlarini keng targ‘ib qilishi va daromadini oshirishi mumkin. Umumiy qilib aytadigan bo‘lsak Frontend texnologiyalarini o‘rganish MRXIVRIX xazinasining kalitini qo‘lga kiritish demakdir, bu xazinadan xohlagan narsangizni olishingiz, foydalnishingiz, boshqarishingiz mumkin. Ta’limning yangicha paradigmasi va 222

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr kompetensiyalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan yondashuv ta’lim kontenti va metodologiyasini tubdan o‘zgartirishni taqozo etadi. [3] AngularJS, ReactJS va VueJS JavaScript dasturlash tiliga asoslangan bo‘lib, ular yordamida veb saytlarni yanada takomillashtirish, qo‘shimcha imkoniyatlar qo‘shish va bu o‘zgartirishlarni dasturchi o‘ylagandan ham oson usulda amalga oshirish mumkin. HTML va '77 ZIF WELMJEPEV EWSWMRM XEWLOMP UMPEHM ,810 WE]XHE E]RER RMQEPEV NS]PEWLMWLM OIVEOPMKMKE mas’ul bo‘lsa (matn, rasm, video), CSSda ularning qaysi tartibda joylashuvi va qanday ko‘rinishda bo‘lishi yozib chiqiladi. Sayt foydalanuvchilarga ko‘rinadigan elementlar HTML va CSSda tuzilgani uchun bu ikkisisiz sayt tuzib bo‘lmaydi. 7LYRMRK YGLYR LEQ JVSRXIRH sohasini o‘rganish aynan shu texnologiyalardan boshlanadi. Bularda bor imkoniyatlarga qo‘shimchalar va yangiliklar qo‘shilib, HTML5 va CSS3 standardlari ishlab chiqilgan. Аdabiyotlar 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risidagi Farmoni // Harakatlar strategiyasi asosida jadal taraqqiеt va yangilanish sari. –T.: G‘afur G‘ulom, 2017. –F 2. Abduraimova G.O. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini «Texnologiya» fanini o‘qitishga tayуоrlash yo‘llari va vositalari. // Pedagogika. Toshkent, 2019. №1. –& 3. Boymurodova G. Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari kasbiyshaxsiy tayуоrgarligini ta’minlashning texnologik tizimi. –8SWLOIRX*ERZEXI\RSPSKM]E–F 223

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr 13&-0-03:%0%62--7,0%&',-5-7,*%2-(%2)0)/8632(%670-/=%6%8-7, TATU SF katta o’qituvchisi *<SPM]EVSZE 8%897*FSWUMGLXEPEFEWM.*E]^M]IZ 8%897*FSWUMGLXEPEFEWM%)KEQFIVHM]IZ %RRSXEXMSR8LMWIPIGXVSRMGXYXSVMEPMWHIWMKRIHXSTVSZMHIGSQTVILIRWMZIMRJSVQEXMSR ERHKYMHERGISRXLIWYFNIGXSJQSFMPIETTPMGEXMSRHIZIPSTQIRX8LIXYXSVMEPEMQWXSGEXIVXS MRHMZMHYEPWMRXIVIWXIHMRGVIEXMRKQSFMPIETTPMGEXMSRWERHGSZIVWZEVMSYWEWTIGXWSJXLI TVSGIWW8LIGSRXIRXMWTVIWIRXIHMR)RKPMWLXSVIEGLEFVSEHIVEYHMIRGIERHJEGMPMXEXI YRHIVWXERHMRK Kalit so’zlar::MWYEP''&SVPERH(IPTLM&SVPERH'.EZE4L]LSROEFMXMPPEVHER JS]HEPERMWL;MRHS[WHEHEWXYVRMRKEWSWM]MWLPEWLQSLM]EXM&EWMG4EWGEP'MZEFSWLUE XMPPEVHE]S^MWL %WSWM] 1EXR /SQT]YXIVHE HEWXYVPEWL FY – OSQT]YXIV QMOVSTVSXWIWWSVM YGLYR XYVPM FY]VYUPEV FIVMWL UEGLSR UE]IVHE RMQERM S ^KEVXMVMWL ZE RMQEPEVRM OMVMXMWL ]SOM GLMUEVMWL LEUMHE FY]VYUPEV FIVMWLHMV 9WLFY QEUSPEHE UERHE] HEWXYVPEWL XMPPEVM FSVPMKM IRK OIRK XEVUEPKER HEWXYVPEWL XMPPEVM ZE YPEVRMRK JEVUM ,EQHE (EWXYVPEWLRM S VKERMWL ]S PPEVM LEUMHE WYLFEXPEWLEQM^ /SQT]YXIV HYR]SWMHE OS TPEFHEWXYVPEWLXMPPEVM QEZNYH FS PMF HEWXYVPEWL ZE YRKE UM^MUYZGLMPEV WSRM SVXMF FSVQSUHE &MV \MP XYVHEKM MWLRM FENEVEHMKER HEWXYVPEVRM &EWMG 4EWGEP 'M ZE FSWLUE XMPPEVHE ]S^MWL QYQOMR 4EWGEP *SVXVER ZE /SFSP XMPPEVM YRMZIVWEP XMPPEV LMWSFPEREHM'MZE%WWIQFPIVXMPPEVMQEWLMXMPMKEERGLE]EUMRXMPPEVFS PMFUY]M]SOMS VXEHEVENEPM XMPPEVHMV%PKSVMXQMOXMPMRWSRXMPPEVMKEUERGLEPMO]EUMRFS PWEYXMPKE]YUSVMHEVENEPMXMPHI]MPEHM /S TMWLPEXMPEHMKERHEWXYVPEWLXMPPEVM&M^LS^MVFMPEHMKERZEMWLPEXEHMKERXMPPEVRMRKFEVGLEWMWLY KYVYLKE QERWYF 9PEV MRWSRKE XYWLYREVPM XMPHE ]S^MPEHM -RKPM^ XMPMRM ]E\WLM FMPYZGLMPEV TVSKVEQQEOSHMRMUM]REPQEWHERXYWLYRMWLPEVMQYQOMR &YKYVYLKE*SVXVER%PKSP'4EWGEP'SFSPZELOXMPPEVOMVEHM OSDTGLMPMKMLS^MVHEHI]EVPM USDPPERMPQE]HM )RKFMVMRGLMTE]HSFSDPKERXMPPEVHERXSLS^MVKM^EQSREZM]XMPPEVKEGLEMWLPEXMWL QYQOMR 0IOMR LS^MVKM [IF XI\RSPSKM]E SVUEPM MWLPE]HMKER XMPPEVHE 4,4 %742)8 .74 FYRHE] HEWXYVPEV XY^MPQE]HM 'LYROM FYRHE] HEWXYVPEVRMRK MWLPEWLM YGLYR ]ERE FMV EQEPM] HEWXYVMWLPEFXYVMWLMOIVEO,S^MVHEEQEPM]HEWXYVPEVEWSWER:MWYEP''&SVPERH(IPTLM &SVPERH ' .EZE 4L]LSR OEFM XMPPEVHE XY^MPEHM 3D^FIOMWXSRHE OSDTGLMPMO (IPTLM HER JS]HEPEREHM &YRMRK EWSWM] WEFEFM WSHHEPMKM OSQTSRIRXPEVRMRK OSDTPMKM MRXIVJI]WMRMRK XYWLYREVPMPMKM ZE LO (IPTLMHE FMVMRGLM MWLPEKER SHEQ LEQ UEREUEHMV HEWXYV XY^MWLM SWSR OIGLEHM 0IOMR ;MRHS[W HE HEWXYVRMRK EWSWM] MWLPEWL QSLM]EXMRM ERGLE OI]MR FMPEHM OSQTSRIRXPEVRMRK OSDTPMKM ZE %4- JYROWM]EPEVM HEWXYVHE OSDVWEXMPQEWPMKM YGLYR =ERE FMV XEVEJM (IPTLM 4EWGEP STIVEXMZ \SXMVERM XINEWLKE OIPKERHE ERGLE SUWE]HM 9RHE SD^KEVYZGLMPEVRM SPHMRHER I PSR UMPMF USD]MWL IZE^MKE MWLPEXMPQE]HMKER SD^KEVYZGLMPEV ZE QEWWMZPEVLEQNS]SPMFXYVEHM)RKOIRKXEVUEPKERHEWXYVPEWLXMPM ;MRHS[W37MHE 1MGVSWSJX :MWYEP ' XMPMHMV /SDTGLMPMO HEWXYVPEV LS^MVHE WLY XMPHE XY^MPEHM 9QYQER SPKERHE ' KE SD\WLEWL 'подобный XMPPEV LS^MVHE HEWXYVPEWLHE ]IXEOGLM (I]EVPM LEQQE ^EQSREZM] XMPPEVRMRK EWSWMHE ' ]SXEHM &YRHER XEWLUEVM 8YVPM OSQTYXIV S ]MRPEVM XY^MWLHE ]SOM OMGLMO LENQHEKM HEWXYVPEV XE]]SVPEWLHE 09% WGVMTX ]SOM .EZE7GVMTX XMPPEVM LEQ OIRK MWLPEXMPQSUHE &M^ WM^KE \S^MVKM OYRHE OIRK XEVUEPKER HIWOXST HEWXYVPEWLHE MWLPEXMPEHMKER HEWXYVPEWL XMPPEVMHERFE^MPEVMLEUMHEE]XMFS XEQM^ (IPTLM XEPEJJ HʣPJM — HEWXYVPEWL XMPPEVMHER FMVM &SVPERH JMVQEWM XSQSRMHER MWLPEF GLMUEVMPKER (IPTLM HEWXYVPEWL XMPM MWLPEXMPEHM ZE EZZEPHER &SVPERH (IPTLM TEOIXM XEVOMFMKE OMVMXMPKER 7LY FMPER FMV UEXSVHE ]MPHER LS^MVKEGLE USʻPPERMPE]SXKER WLY RSQKE IKE 224

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr FYPKER3FNIGX4EWGEP—4EWGEPXMPMHERFMVUERGLEOIRKE]XMVMWLPEVZEXSʻPHMVMWLPEVSVUEPMOIPMF GLMUUER FSʻPMF Y SF ]IOXKE ]SʻREPXMVMPKER HEWXYVPEWL XMPM LMWSFPEREHM %ZZEPHER YWLFY HEWXYVPEWL QYLMXM JEUEXKMRE 1MGVSWSJX ;MRHS[W EQEPM]SX XM^MQM YGLYR HEWXYVPEV ]EVEXMWLKE QS PNEPPERKER OI]MRGLEPMO IWE +290MRY\ LEQHE /]PM\ XM^MQPEVM YGLYR QSWPEWLXMVMPHM PIOMR ]MPKM /]PM\ WSRMHER WS RK MWLPEF GLMUEVMWL XS \XEXMPHM OS T S XQE] IWE 1MGVSWSJX2)8 XM^MQMRMUS PPEFUYZZEXPEWLMXS K VMWMHEI PSRUMPMRHM0E^EVYWTVSIOXMEQEPM]SXMHEKM *VII4EWGEP HEWXYVPEWLXMPM(IPTLMHEWXYVPEWLQYLMXMHE+290MRY\1EG37<ZE;MRHS[W')TPEXJSVQEPEVM YGLYR HEWXYVPEV ]EVEXMWLKE MQOSRM]EX FIVEHM :MWYEP &EWMG XEPEJJY^M :MNYEP &I]WMO – 1MGVSWSJX OSVTSVEXWM]HER HEWXYVPEWL XMPM ZE YRMRK YGLYR HEWXYVPEWL QYLMXHMV 9 &%7-'HER OSDT XYWLYRGLEPEV SPHM ZE XI^ VEWQPM MRXIVJI]W FMPER HEWXYVPEV XEVEUUM]SX XEDQMRPE]HM 3\MVKM ZIVWM]E]MPHE VIPM^OIPMWLHM1MGVSWSJXHERZSVMW:MWYEP&EWMG2)8]MPHETE]HS FSDPHM .EZE HEWXYVPEWL XMPM IRK ]E\WLM HEWXYVPEWL XMPPEVMHER FMVM FS PMF YRHE OSVTSVEXMZ HEVENEHEKM QELWYPSXPEVRM HEWXYVPEVRM ]EVEXMWL QYQOMR&Y HEWXYVPEWL XMPM 3EO HEWXYVPEWL XMPM EWSWMHETE]HSFS PHM3EOHEWXYVPEWLXMPM]MPPEVRMRKFSWLMHE7YR1MGVSW]WXIQWXSQSRMHER TPEXJSVQEKE 3TIVEXWMSR XM^MQKE FSK PMU FS PQEKER LSPHE MWLPSZGLM ]ERKM EZPSH EUPPM UYVMPQEPEVMRM]EVEXMWLRMQEUWEHUMPMFLEVEOEXFSWLPEKERIHM &YRKE IVMWLMWL YGLYR 7YR LSHMQPEVM ' RM MWLPEXMWLRM VINEPEWLXMVHMPEV PIOMR FE ^M WEFEFPEVKE OS VE FY JMOVMHER ZS^ OIGLMWLHM3EO QYZSJEUM]EXWM^ GLMUHM ZE ]MPHE 7YR YRMRK RSQMRM .EZE KE EPQEWLXMVHM ZE YRM ;;; VMZSNPERMWLMKE LM^QEX UMPMWLM YGLYR QE PYQ S ^KEVMWLPEV UMPMWLHM .EZE 3F]IOXKE =S REPXMVMPKER (EWXYVPEWL 334SFNIGX SVMIRXIH TVSKVEQQMRK XMPM ZE Y ' KE ERGLE S \WLEWL)RK OS T ]S P US ]MPHMKER \EXSPEVKE WEFEF FS PYZGLM UMWQEPEVM SPMF XEWLPERMF .EZE HEWXYVPEWL XMPM ERGLE WSHHEPEWLXMVMPHM .EZE OSH ]S^MPKER JE]PPEV NEZE FMPER RMLS]EPERYZGLM OSQTMPEXWM]EHER OI]MR FE]X OSH F]XIGSHI KE S XEHM ZE FY FE]X OSH MRXIVTVIXEXSV XSQSRMHER S UMF ]YVKM^HMVMPEHM ' XEPEJJY^M WM TP]YW TP]YW — XYVPM QEUWEHPEV YGLYR QSʻPNEPPERKER HEWXYVPEWL XMPM ]MPM &IPP 0EFWHE &M]EVRI 7XVSYWXVYT XSQSRMHER ' HEWXYVPEWL XMPMRMRK MQOSRM]EXPEVMRM OIRKE]XMVMWL ZE 334 SFNIGX Oriented Programming) xususiyatini kiritish maqsadida ishlab chiqarilgan. Boshida „C with 'PEWWIW HIF EXEPKER yili hozirgi nom bilan yaʼni C++ deb oʻ^KEVXMVMPKER ' ' HE ]S^MPKERHEWXYVPEVRMOSQTMP]EXWM]EUMPESPEHMEQQS'OSQTMP]EXSVMFY\YWYWM]EXKEIKEIQEW ' XMPM STIVEXWM]SR XM^MQPEVKE EPSUEHSV UMWMQPEVRM OPMIRXWIVZIV HEWXYVPEVRM ),1 Sʻ]MRPEVMRM OYRHEPMO ILXM]SNHE USʻPPERMPEHMKER HEWXYVPEVRM ZE WLY OEFM XYVPM QEUWEHPEVHE MWLPEXMPEHMKER HEWXYVPEVRM MWLPEF GLMUEVMWLHE USʻPPERMPEHM 5Y]MHEKM NEHZEPHE TVSKVEQQEPEWL XMPPEVM LEUMHE QE PYQSXPEVOIPXMVMPKER -RXIVRIX ;IF 7IVZIV ;IF HEWXYVPEWL ZSWMXEPEVM XMPPEVM 1EDPYQOM ]YUSVM HEVENEHEKM HEWXYVPEWL XMPPEVMHE ]S^MPKER HEWXYVPEVRM OSQT]YXIVKE XYWLYRXMVMWL YGLYR OSQTMP]EXSV HIKER US WLMQGLEHEWXYVOIVEOFS PEHM;IFHEWXYVPEWLHELEQLYHHMWLYRHE]NEVE]SRWSHMVFS PEHM 7M^ MRXIVRIXHEKM WE]XPEVRM OS VMWLPMO YGLYR MWLPEXEHMKERMRKM^ &VEY^IVPEV [IF HEWXYVPEWL XMPPEVMRMRK FE^MPEVMRM OSQTMP]EXSVM LMWSFPEREHM ;IF HEWXYVPEWLHE ]ERE WLYRHE] XMPPEV LEQ FSVOM YPEVRM FVSY^IV OSQT]YXIVKE XEVNMQE UMPMF XYWLYRXMVMF FIVE SPQE]HM PIOMR FYRHE] XMPPEV [IFWE]XRMEWSWMRMXEWLOMPIXEHM%REWLYRHE]XMPPEVRMFVSY^IVXYWLYREHMKERUMPMFFIVMWLYGLYR LEQ ;IF WIVZIV KE S \WLEKER HEWXYVPEV OSQTMP]EXSV ]SOM MRXIVTVIXEXSVPEV XS TPEQM OIVEO FS PEHM &YRHE] HEWXYVPEV IWE WE]X NS]PEWLKER WIVZIVPEVHE XYVEHM UEGLSROM YRKE WS VSZ ]YFSVKERMRKM^HE MWXEPKER FMVSV WWMPOERM FSWKERMRKM^HE FMVMRGLM QEVXE WE]XRM SGLKERMRKM^HE ZE LSOE^S WLY WE]X NS]PEWLKER WIVZIVHEKM ;IF WIVZIV HEWXYVPEVM WM^RMRK FVEY^IVMRKM^KE WE]XRMFVEY^IVXYWLYRQE]HMKERXMPPEVHE]S^MPKERNS]PEVMRMXEVNMQEUMPMFNS REXEHM7LYRHE]UMPMF OPMIRX ]ERM WM^ XSQSRHEKM [IF WE]XRM OSHPEVMRM OSQT]YXIVMRKM^KE XYWLYRXMVMF FIVEHMKER XEVNMQSR FY &VEY^IV WIVZIV XSQSRMHEKM [IF WE]XRM WM^RMRK FVEY^IVMRKM^ XYWLYRQE]HMKER NS]PEVMRMYRKEXEVNMQEUMPMFNS REXEHMKERXEVNMQSRFY;IF7IVZIVLMWSFPEREHM 225

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr %HEFM]SXPEV 0)'-34)(-% 1E VY^E QEXIVMEPPEVM OYXYF\SREWM ?)PIOXVSR VIWYVWA OMVMWL VINMQM LXXTPIOXWMSTIHMESVK 37NYVREPM?)PIOXVSRA/MVMWLVINMQMLXXT[[[RWMXIVY 3W]WVY3TIVEXWMSRIVPEV?)PIOXVSRVIWYVWA/MVMWLVINMQMLXXTSWMWVY -RJSVQEXMOE ?)PIOXVSR VIWYVWA 8YXSVMEP 0> 7LEYXWSZE /MVMWL VINMQM LXXT FIFSSOOFWYVY 226

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr <9797-=8-&&-=3819%77%7%0%6-5%&90-+%320%=2=3>-0-7, TATU SF katta o’qituvchisi 7(NYQEZIZ 8%897*FSWUMGLXEPEFEWM7,/IPHMFIOSZ %RRSXEXMSR 8LMW EVXMGPI [MPP XEPO MR HIXEMP EFSYX SRPMRI VIKMWXVEXMSR MR XLI VIGITXMSR SJ HSGXSVW MR E WTIGMEP 1IHMGEP 'IRXIV ERH MR XLMW KVS[MRK XMQI MX MW IZIR WLS[R XLEX MX MW TSWWMFPI XS WSPZI E PSX SJ GEWIW XLVSYKL IPIGXVSRMG IUYMTQIRX JVSQ LSQI QIHMGEP MRWXMXYXMSRW EVI EPWS JSSPMRK EVSYRH JVSQ RI[ XIGLRSPSKMIW XLEX EVI RSX PIJX FILMRH MR XLMW HIZIPSTQIRX /I][SVHW)PIGXVSRMG4SP]GPMRMGMRWXMXYXMSRVIGITXMSRHMKMXM^EXMSRTEXMIRX %WSWM] 1EXR Mamlakatimizda “Elektron poliklinika" dasturi ishlab chiqilgan YRMRK ]SVHEQMHE JYUEVSPEV Sʻ^PEVM YGLYR UYPE] ZEUXHE Y]MHER GLMUQEWHER WLMJSOSV UEFYPMKE yozilishi, shifokor va muassasa haqida maʼPYQSX SPMWLM QYQOMR 7LMJSOSV UEFYPMKE ]S^MPMWL YGLYR ZEUX ENVEXMWL SʻUMWL ]SOM MWLHER USPMF OPMRMOEKE FSVMWL QYXE\EWWMWRM XERPEWL ZE WLMJSOSV UEFYPMKE OMVMWL YGLYR REZFEXKE OYTSR SPMWL XEPEF IXMPEHM /SʻTMRGLE XYVREUEXSV REZFEXOYXMWLKEXSʻKʻVMOIPEHMFYIWEOSʻTZEUXRMSPEHM%REWLYRHE]SZSVEKEVGLMPMOPEVWEFEF OSʻTGLMPMO WLMJS\SREPEVKE FSVMWLRM \SLPEQE]HM &Y OEFM QYEQQSPEVKE ]IGLMQ XSTMWL XMFFM] \M^QEX WMJEXM ZE WEQEVEHSVPMKMRM SWLMVMWL E\FSVSX XI\RSPSKM]EPEVMHER WEQEVEPM JS]HEPERMWL sohani raqamlashtirish maqsadida mamlakatimiz tibbiyot muassasalarida “Elektron poliklinika” tizimi joVM]IXMPQSUHE<SʻWLFYHEWXYVUERHE] MWLPE]HMZEYUERHE]EJ^EPPMOPEVKEIKE#-WLPEF GLMUMPKER ]EKSRE IPIOXVSR VSʻ]\EXKE SPMWL ZE WLMJSOSV UEFYPMKE ]S^MPMWLRMRK E\FSVSX XM^MQM “Elektron poliklinika” shifokor qabuliga kirish uchun uzoq vaqt navbat kutib turishdan xalos IXMWLMFMPERELEQM]EXPM 9RMRK]SVHEQMHEJYUEVSPEVSʻ^PEVMYGLYRUYPE]ZEUXHEY]MHERGLMUQEWHERWLMJSOSVUE buliga yozilishi, shifokor va muassasa haqida maʼPYQSX SPMWLM QYQOMR &Y TSPMOPMRMOEPEVKE onlayn tarzda maʼlumotlarni qayd etish, oilaviy polikliRMOEPEVHE ]EKSRE IPIOXVSR EQFYPEXSV XMFFM]OEVXERM]YVMXMWLMQOSRMRMFIVEHM 1E^OYVHEWXYVSRPE]RVINMQHEMWLPE]HMHI]HMPS]MLE QYEPPMJM 3]FIO 8Sʻ]GLM]IZ 9RHE XMFFM]SX QYEWWEWEPEVMRMRK NS]PEWLYZM WLMJSOSVPEVRMRK MWQ JEQMPM]EWMQYXE\EWWMWPMKMMWLPEWLZEUXMZEFSWLUEOSʻVWEXOMGLPEVEOWIXEHM8IPIJSRKESʻVRE XMPKER IPIOXVSR HEWXYV SVUEPM FIQSV WLMJS\SRERM Sʻ^MRM FI^SZXE UMPE]SXKER OEWEPPMOHER OIPMF GLMUMF XIKMWLPM WLMJSOSVPEVHER FMVMRM XERPEWLM ZE Sʻ^MKE UYPE] ZEUXRM FIPKMPEF YRMRK UEFYPMKE ]S^MPMWLM QYQOMR 2EXMNEHE FIQSVPEV WLMJS\SREKE OIPMF REZFEX OYXMF USPQE]HM &IPKMPERKER TE]XHEWLMJSOSVOSʻVMKMHERSʻXEHM?A Sog‘liqni saqlash vazirligi matbuot xizmati xabariga ko‘ra,O‘zbekistondagi xususiy tibbiyot QYEWWEWEPEVMWSRMQMRKHERSWLHM Qayd etilishicha, tibbiyot sohasida shakllantirilgan sog‘lom raqobat muhiti tufayli aholiga ko‘rsatilayotgan tibbiy xizmatlar sifati va qamrovi oshib bormoqda. .YQPEHER QEQPEOEXHEyilning o‘tgan 6 oyida: • XEEQFYPEXSV • XEWXEXWMSREVWLEOPHEKM]ERKM\YWYWM]WLMJSQEWOERMMWLFSWLPEHM • 121 ta klinika o‘z faoliyatini kengaytirdi. Natijada mamlakatda xususiy sektorda faoliyat ko‘rsatuvchi tibbiyot muassasalari soni XEKE]IXHM 7LYRMRKHIO 227

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr xususiy tibbiyot tashkilotlarining intellektual ma’lumotlar bazasi dasturiy tizimi ]EVEXMPHM • LEV FMV RSHEZPEX XMFFM]SX QYEWWEWEWMHE NEQSEXGLMPMO RE^SVEXM — “QRkod” nuqtasi XEWLOMPIXMPHM • \YWYWM]WLMJS\SREPEVHERundiriladigan majburiy turistik yig‘im bekor qilindi. • GLIX IPHER QEPEOEPM QYXE\EWWMWPEVRM HSMQM] MWLPEWL ZE QELSVEX HEVWPEVM YGLYR NEPF UMPMWLNEVE]SRMWSHHEPEWLXMVMPHM =MP]EOYRMKEUEHEV • XE ]ERKM \YWYWM] XMFFM]SX QYEWWEWEWM XEWLOMP IXMPMF YPEVRMRK YQYQM] WSRM QMRKHERSWLMVMPMWLMFIPKMPERKER • WXEXWMSREV XEV^HE MWLPSZGLM OPMRMOEPEV WSRM XEKE ]IXOE^MPMF YPEVHE QMRKHER ortiq davolanish o‘rinlari ochiladi. • tibbiyot tashkilotlarini akkreditatsiyadan o‘tkazish orqali aholiga ko‘rsatilayotgan XMFFM]\M^QEXPEVWMJEXMSWLMVMPEHM?A 8MFFM]SX QYEWWEWEWMHE ]EKSRE IPIOXVSR XM^MQ FSʻPKERM YGLYR WLMJSOSVRMRK kompyuterida bemor haqida maʼlumotlar va uning elektron navbati chiqib turadi. KoʻVMO XYKEKERHER WSʻRK FIQSV UEFYP\SREKE OIPMF XE]MRPERKER HSVMHEVQSRPEV VSʻ]\EXMRM YPEVRM UEFYPUMPMWL]Sʻriqnomasini elektron tarzda oladi. Sababi baʼzan shifokorlar husni\EXMRMFIQSV LEQLEXXSHSVM\SREGLMPEVLEQXYWLYRMWLKEUM]REPEHM)PIOXVSR]SʻVMURSQEIWEEREWLYRHE] QYEQQSKE]IGLMQFSʻPEHM9RHEHSVMPEVRSQMERMUXMRMUEOWIXEHM =ERE FMV UYPE]PMKM OSʻVMOHER WSʻRK FIQSVRMRK IPIOXVSR EQFYPEXSV XMFFM] OEVXEWM WLEOPPERXMVMPEHM&YSʻ^REZFEXMHEWLE\WM]EQFYPEXSVOEVXEPEV]SʻUSPMFUSPMWLMRMRKSPHMRMSPEHM FIQSVRMRKLEVWEJEVYRMSʻ^MFMPERSPMFOIPMWLMKEILXM]SNUSPQE]HM 4VI^MHIRXMQM^RMRK ]MP maydagi “SogʻPMURM WEUPEWL WSLEWMRM OSQTPIOW VMZSNPERXMVMWLKE HSMV USʻWLMQGLE GLSVEXEHFMVPEV XSʻKʻrisida”gi qaroriHE WSKʻPMURM WEUPEWL XM^MQMHE HEZPEX FSWLUEVYZMRM XEOSQMPPEWLXMVMWL FMVPEQGLM FSʻKʻMRRM OEWEPPMOPEVRM IVXE ERMUPE]HMKER ZE HEZSPE]HMKER XM^MQKE E]PERXMVMWL VEUEQPEWLXMVMWL MWLPEVMRM NEHEPPEWLXMVMWL GSLE VMZSNPERMWLMRMRK]EUMRZE Y^SU QYHHEXPM MWXMUFSPPEVMRM FIPKMPEWL XMFFM]\M^QEXPEV LENQMRM SWLMVMWLZEWMJEXMRMXYFHER]E\WLMPEWLVEUSFEXZE\YWYWM]WIOXSVRMUSʻPPEFUYZZEXPEWLXMFFM]SX \SHMQPErining bilimini oshirish, taʼlim va ilmJERRM VMZSNPERXMVMWL FMPER FSKʻPMU ZE^MJEPEV FIPKMPERKER 1E^OYV IPIOXVSR XM^MQ E]RM TE]XHE 3LERKEVSR WLELEV XMFFM]SX FMVPEWLQEWM LEQHE 3LERKEVSRQEVOE^M]OSʻTXEVQSUPMSMPEZM]TSPMOPMRMOEWMHEXIWXVINMQMHEMWLPEQSUHE/IPKYWMHE YWLFYHEWXYVRMZMPS]EXHEKMLEVFMVXMFFM]SXFMVPEWLQEWMHENSVM]IXMWLOSʻ^HEXYXMPKER?A %HEFM]SXPEV LXXTW]Y^Y^Y^RI[WQEQPEOEXMQM^HEMPOIPIOXVSRTSPMOPMRMOEHEWXYVMMWLPEF GLMUMPHM LXXTWHEV]SY^S^FIOMWXSRHEUERGLE\YWYWM]XMFFM]SXQYEWWEWEWM FSVPMKMQEPYQUMPMRHM * LXXTWQIHY^Y^WEQEVOERHWOE]ESFPEWXHSGXSVWQMOSPSK • 228

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr БЎЛАЖАКМУҲАНДИСПЕДАГОГЛАРНИ ЛОЙИҲАЛАШ КОМПЕТЕНЦИЯЛАРИНИ КОМПЬЮТЕР ГРАФИКАСИ ВОСИТАСИДА РИВОЖЛАНТИРИШ МОДЕЛИ /E]YQSZE/EQSPE (MPWLSH1ERWYVSZ 1YLEQQEH%P<SVE^QM]RSQMHEKM8SWLOIRX%\FSVSX8I\REPSKM]EPEVM9RMZIVWMXIXM2YVEJWLSR JMPMEPM “TATU NURAFSHON FILIALI” O’qituvchisi. “92-:)67-8=3*1%2%+)1)28%2(*9896)8)',2303+-)792-:)67-8)8” talaba Аннотация Мақолада бўлажак мухандиспедагогларни лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш босқичлари асосида мақсад, мазмун, жараён ва натижани ўз ичига олган лойиҳалаш компетенцияларини ривожлантириш модели ишлаб чиқилди. Лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш ташкил этувчи компонентларни (мотивационқадриятли, ижодийфаолиятли, операционтехнологик) аниқлаш ҳамда “Бўлажак мухандиспедагогларни лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш” модели мазмуни ёритиб берилди. Калит сўзлар: мотивационқадриятли, ижодийфаолиятли, операцион технологик, модел, компьютер графикаси, лойиҳалаш, компетенция, муҳандис педагог. Кириш. Компьютер графикаси фанини ўқитишда жаҳоннинг етакчи олий таьлим муассасаларида замонавий хорижий тажрибаларга асосланиб янги педагогик технологиялардан фойдаланиш, соҳа мутахасисликларини касбийпедагогик фаолиятга тайёрлашда, график дастурлар орқали тушунтириш ҳамда таълимнинг ишлаб чиқариш билан интеграциясини боғлаш, бўлажак муҳандиспедагогларнинг лойиҳалаш маданиятини ривожланишига сабаб бўлмоқда. Ривожланган мамлакатларда индивидуал машиналар эмас, балки яратилаётган машиналарнинг нормал ишлашини таъминлайдиган техник тизимлар яратилмоқда. Ушбу яратилган тизимлар тобора мураккаблашиб бормоқда, бу эса ўз навбатида бўлажак муҳандислар ишидаги ўзгаришлар ва муаммоларни келтириб чиқармоқда. Муҳандис педагог мaълум бир ишлaб чиқaриш соҳaсидaги технология вa технологиялaрнинг ўзигa хос хусусиятлaрини билиши, aмaлий кaсбийпедагогик компетенцияга эга бўлиши, шунингдек, нaзaрий вa aмaлий мaшғулотлaрни ташкил этиш ва ўтказишда янги педагогик ва ахборот технологияларини эгаллаган мутахассисдир. ЗEмонEвий мутaхaссис ўз соҳaсидaги мaвжуд тенденцияни билиш учун мaсъулиятни ҳис қилиши керaк; энг янги aхбороткоммуникaция технологиялaрини ўзлaштириш вa ўз кaсбий фaолиятидa қўллaшгa интилиш. Бу, aйниқсa, муҳaндислик вa ўқитувчилaр тaркибигa тaaллуқлидир, чунки улaр ўзлaрининг фaолиятининг ўзигa хос жиҳaтлaри бўйичa доимий рaвишдa янги билим, кўникмaлaрни ўзлaрининг меҳнaт фaолияти дaвомидa доимий рaвишдa эгaллaб туришлaри, турли хил соҳaлaрдaги мaълумотлaрнинг кaттa ҳaжмини ўзлaштиришлaри, тегишли соҳaдaги бaрчa янгиликлaрдaн хaбaрдор бўлишлaри керaк. Чунки улaрнинг кaсбий бурчи ишлaб чиқaриш, иқтисодиёт вa илмийтехник тaрaққиётнинг тез ўзгaрувчaн шaроитидa ишлaшгa қодир мутахассисларнитaйёрлaшдир. Адабиётлар шарҳи 229

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr Олий таълим муассасаларида муҳандиспедогогларни лойиҳалаш компетенцияларни ривожлантириш холатини ўрганиш, таҳлил этиш, лойиҳалашга бўлган талаблар ҳамда мавжуд муаммоларни аниқлаш учун қўйиладиган талаблар ўрганилди. Муҳaндисўқитувчининг фaолияти кўп қиррaли, мурaккaб динaмик тизим бўлгaни учун унинг функциялaрини белгилaш зaрур. Муҳaндислик вa педaгогик фaолият функциялaри остидa Э.Зер мaзмунaн бир хил бўлгaн, доимий рaвишдa тaкрорлaнaдигaн вa aмaлгa оширилиши муҳaндисўқитувчилaргa хос бўлгaн фaолиятлaрдaн иборaт бўлгaн гуруҳни тушунaди . Унинг тадқиқотларида иккитa функция гуруҳини белгилaйди: кaсбни ўқитишгa вa келaжaкдaги мутaхaссиснинг шaхсиятини ривожлaнтиришгa қaрaтилгaн мaқсaдли вa фaқaт ўқитувчи муҳaндислaргa хос бўлгaн оперaцион гуруҳлар ҳақида ўз изланишларини олиб борган. Бундан ташқари жуда кўп тaдқиқотлaр “Бўлажак муҳандиспедогогларнинг лойиҳaлaш фaолиятига тaйёрлaш” мaсaлaлaригa бaғишлaнгaн. Масалан: Ҳ.A. Aлексеев; “Педaгогик дизaйннинг умумий aсослaри”, М.Н. Невзоров; “Олий таълим муассасалари тaлaбaлaрининг кaсбий компетенциясини шaкллaнтириш”, В.A. Aдолф;“Педaгогик дизaйнни ўқитишнинг дидaктик томони”, Э.С. ЗaирБек; “Лойиҳалаш кўникмaлaрини шaкллaнтириш”,Н.Ю. Бугaковaларнинг “Бўлажак мутaхaссислaрни тaйёрлaшни тaъминлaш учун ўқув жaрaёнидa лойиҳалашни aмaлгa ошириш” каби илмий изланишлар ўз илмий тадқиқотларида назарий асослари келтириб ўтилган. Тадқиқот методологияси Жамиятнинг лойиҳалаш тизимига бўлган эҳтиёжларидан келиб чиқган ҳолда, муҳандиспедагогларнинг таълим мазмуни (ДТС) ҳамда уларга кўйилган малака талаблари ўрганилди. Бўлажак муҳандиспедагогларни лойиҳалаш компетенцияларини компьютер графикаси воситасида ривожлантириш модели ишлаб чиқилди. Мутахассисларнинг тайёрлашда педагогик жараёнлар, таълим жараёнини ташкил этишнинг дидактик асослари, лойиҳалаш компетентлик компонентлари, лойиҳалаш компетенцияларини компьютер воситасида ривожлантириш босқичлари, таълимий ёндошувлар ёритиб берилди. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси Замонавий ахборот технологияларидан, компьютер графикасидан фойдаланишни ўз ичига олган янги ёндошувлар, усуллар, дизайн воситалари зарур. Замонавий бўлажак муҳандисларга қўйиладиган талаблардан бири бу юқори маҳсулдорликка эга компьютерлар билан ишлай олиши, иш муҳити ҳамда энг асосийси ушбу тизимлардан фойдаланиш учун қобилият зарурдир. Бу эса ўз навбатида лойиҳалаш тизимига бўлган эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда ўз самарасига эгадир. Ушбу талабларни эътиборга олган ҳолда муҳандиспедагогларни лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графиккаси воситасида ривожлантириш модели ишлаб чиқилди (расм 230

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr Жамиятнинг эҳтиёжи Ижтим Муҳандиспедагогларн I. Лойиҳалаш Малака талабла.ир Бўлажак муҳандис-педагогларни лойиҳалаш II. 1. Таьлим жараёни мазмуни, инновацион Мухандис лик графикас Лойиҳалаш компетенцияларин и График дастурлар ёрдамида 2. Лойиҳалаш компетенцияларни компьютер Назарий маълумот Ўқув машқлар Касбий муаммол 3. Лойиҳалаш компетенцияларни Муҳокаманинг Ижодий III. Натижалар Муҳандис-педогогларнинг лойиҳалаш Репродукти Продукт Креатив Муҳандис Берилган Лойиҳала Натижа: Лойиҳалаш компетенцияларига эга РасмБўлажак муҳандиспедагогларни лойиҳалаш компетенцияларини компьютер графикаси воситасида ривожлантириш модели. Лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш ташкил этувчи компонентларни (мотивационқадриятли, ижодий фаолиятли, операционтехнологик) аниқлаш “Бўлажак мухандиспедагогларни лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш” модели мазмунини белгилаш имконини берди. Модел қуйидаги блоклардан таркиб топади: мақсадли блок, педагогик жараён блоки, баҳолашнатижавий блок. - Мақсадли блок ижтимоий буюртма, жамиятнинг юқори малакали мутахассисларга ва лойихалаш фаолиятига бўлган эхтиёжлар аниқлаш ҳамда лойиҳалаш компетентцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш бўлажак мутахассисларни билим, кўникма, малака ва компетенцияларни ривожлантириш ҳамда иш берувчи талабларини ўрганиш, давлат таълими стандартларида белгиланган талабларни инобатга олиш, шунингдек халқаро меҳнат бозори талабларини ўрганишниш натижасида юзага келади. -- Педагогик жараён блокида бўлажак мухандис педагогларни лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш мазмуни (мотивационқадриятли, ижодийфаолиятли, операционтехнологик компонентлари) келтирилган. Шунингдек лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш босқичлари (ташкилий тайёргарлик, амалийжараёнли, аналитиккоррекциялаш) берилган. Шунингдек лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантиришда таълимнинг шакл, метод ва воситалари тавсифланган. Талабаларни лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш жараёни тамойилларига таълим мазмуни, методлари, ташкилий шакллари ва дидактик воситаларини аниқлайдиган дастлабки қоидалар назарда тутилади. Фаолиятнинг турли босқичларида ҳал қилинадиган 231

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr вазифаларнинг ўзига хос хусусиятларига қараб дидактик тамойилларнинг аҳамияти турличадир ҳамда турли шароитларда у ёки бу тамойилнинг аҳамияти намоён бўлади. --- Баҳолашнатижавий блок бўлажак мухандиспедагогларни машинасозлик соҳасида лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожлантириш кўрсаткичлари ва баҳолаш мезонларини ўз ичига олади. Бўлажак мухандис педагогларни лойиҳалаш компетенцияларни компьютер графикаси воситасида ривожланганлик мезонларига машинасозлик соҳасида касбий компетентликни тавсифловчи фаолиятга субъектив муносабат ва фаолият натижаларини объектив томонларини акс эттирувчи кўрсаткичлар киради. Эришилган натижалар асосида ўз навбатида талабаларнинг ўзлаштириш даражаларининг гуруҳларга ажратиш мумкин. Бажарилган лойиҳаларнинг бажарилиш даражаларига қараб репродуктив, продуктив ва креатив даражаларга бўлиш мумкин. Бунда дастлабки тушунчага эга бўлади, топшириқларни мустақил бажара бошлайди, талаба тушуниб таҳлил қилиб амалиётда қўллай бошлайди. Хулоса ва таклифлар Биринчидан, мутахассисларни билим, кўникма, малака ва компетенцияларни ривожлантириш ҳамда иш берувчи талабларини ўрганиш, давлат таълими стандартларида белгиланган талабларни инобатга олиш, шунингдек халқаро меҳнат бозори талабларини ўрганиш мақсадга мувофиқ бўлади. Иккинчидан, педагогик жараёнларни ташкил қилишда таълим жараёнини ташкил этишнинг дидактик асослари, таълим мазмуни, инновацион дидактик воситалар, лойиҳалаш компетенцияларини ривожлантиришда интерфаол методлардан фойдаланиш ўз самарасини беради. Учинчидан, лойиҳалаш компетенцияларини ривожлантиришда Компас 3D V16 график дастуридан фойдаланиб, дарс машғулотларини ташкил этишда талабаларнинг лойиҳалаш маданиятини ривожлантириш, фазовий тасаввурни ривожлантириш асосий асосий график восита ҳисобланади. Адабиётлар. 1. Л.Н. Фридман, Наглядность и моделирование в обучении. М., 2008. – 158 с. – ISBN 9785812142396. 2. G.Rasch Probabilistic model for some intelligence and attainment tests. Chicago. Univ. of Chicago Press. 2017, p. 199. 3. S.L. Wong, Ab Jalil., Fauzi Mohd Ayub A., Abu Bakar K., Tang S.H. Teaching a discrete information technology course in a constructivist learning environment: is it effective for Malaysian preservice teachers, The internet and Higher Education, volume 6, Issue 2, 2003. – P. 193204. 4. R.L.David. Visualisation and animation of computer graphics. Korea, 2014. 105 pp/ 5. B. Jones. Computer graphics and programming. China. 201476 pp. 6. А.А.Холмурзаев, О.И.Алижонов, Ж.З.Мадаминов,& Р.Х.Каримов (2019). Эффективные средства создания обучающих программ по предмету «Начертательная геометрия». Проблемы современной науки и образования, (121 (145)), 7980. 7. А.А.Холмурзаев, Ж.З.Мадаминов, Д.М.Рахмонов, & И.Р.Расулжонов, (2019). Методика развития профессиональной компетентности информационнотехнических средств будущих учителей черчения.Актуальная наука, (4), 112115. 232

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr 8. С.С.Арзиев,& M.M.Рустамова, (2020). THE MODELING METHOD IN THE INTEGRATION OF DESIGN AND ENGINEERING GRAPHICS DISCIPLINES.Theoretical & Applied Science, (6), 569572. 9. Ж.З.Мадаминов, (2020). Methods of developing students’ design competencies in the discipline “engineering and computer graphics”.ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal,10(5), 6671. 10. Н.А.Муслимов, Ж.З.Мадаминов (2020), “БЎЛАЖАК ЧИЗМАЧИЛИК ЎҚИТУВЧИЛАРИНИ АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ ВОСИТАСИДА КАСБИЙ КОМПЕТЕНТЛИГИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ МЕТОДИКАСИ” SCIENTIFIC–TECHNICAL JOURNAL of ferpi , (241,(177) ). 233

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr MASOFAVIY TA’LIM OLUVCHILARFAOLIYATINI INTЕGRALLASHGAN MONITORINGINI OLIB BORISH KO‘RSATKICHLARI 3HMP%WUEVEPM]IZ (MPWLSH1ERWYVSZZE/E]YQSZE/EQSPE “PERFECT UNIVERSITY” Akademik faoliyat bo‘yicha prorektori. “Dilshod Mansurov” Talaba IQEMPQERWYVSZHMPWLSHFIO$KQEMPGSQ %RRSXEXWM]E9WLFYQEUSPEHEQIRWLYRMFMPHMQOMLEVUERHE]E\FSVSXXI\REPSKM]EPEVMHE raqamli texnalogiya shuningdek ta’lim NEVE]SRMHEQSRMXSVMRKZEE\FSVSX\EZWM^PMKM]Y^EWMHER barcha xavsizlikga ega bo’lishlari zarur. Ta’lim jarayoniga texnologiyalarni joriy etish, interfaol o‘quv materiallarini yaratish, malakali kadr yaratish zaruriy chor hisoblanadi. Kalit so‘zlar: ta’lim, masofaviy , pedagogika, monitoring, axborot, xavsizlik. Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatadiki, masofaviy ta’lim jarayonlarini tashkil etishda uning uzluksizligini ta’minlash hamda zam`onaviy ta’lim tеxnologiyalarini va kasbiy rivojlanishning yangicha shakllarini o‘zlashtirish orqali mustaqil malaka oshirishga yo‘naltirilgan malaka oshirishning variativ tizimini ishlab chiqish asosiy yo‘nalishlar sifatida qaraladi. Angliyada ]SWL ]SOM XENVMFEPM OEHVPEVRMRK XE]]SVPEWL XYVPM ]SRHEWLYZPEV EWSWMHE XEWLOMP IXMPEHM %57LHE oliy ta’lim tizimi masofaviy ta’lim jarayonlarini monitoringi Fеdеral ta’lim vazirligining avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimi orqali amalga oshiriladi. Shuningdеk, ta’lim oluvchilar o‘z ish vaqtining 30 foizini amaliyotga yo‘naltirilgan faoliyatiga ajratadilar. Bu faoliyat talabaning o‘z kompеtеntligini amaliyotda oshirishi hamda mеhnat bozoridagi mutaxassisligi bilan bog‘liq bo‘lgan dolzarb jarayonlar bilan uzviy aloqada bo‘lishini ta’minlaydi. O‘zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining «2022 2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbеkistonning taraqqiyot stratеgiyasi to‘g‘risida»gi farmonida, jumladan “…oliy ta’lim tizimini yanada takomillashtirish, ta’lim tashkilotlari infratuzilmasini yanada rivojlantirish, WSLEKE MRJSVQEXWMSR kommunikatsion tеxnologiyalarni joriy etish” vazifalari bеlgilangan[1,2]. Mamlakatimizda oliy ta’lim tizimi masofaviy ta’lim jarayonlarida tub islohotlar olib borilmoqda. Jumladan, O‘zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining 2021 yil 12 iyundagi “Oliy ta’lim muassasalarining masofaviy ta’lim tizimini yanada takomillashtirish choraXEHFMVPEVM to‘g‘risida”gi PF 4732son Farmonining qabul qilinishi masofaviy ta’lim jarayonlarini sifat jihatdan yangi bosqichga olib chiqdi. Shuningdеk, O‘zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 11 fеvraldagi 407WSRPM UEVSVMKE QYZSJMU SRPE]R ZE SJJPE]R tеxnologiyalariga asoslangan masofaviy o‘qitish kurslarining joriy etilishi profеssor o‘qituvchilarning asosiy ishdan ajralmagan holda kurslarning o‘quv dasturlarini mustaqil ravishda o‘zlashtirish imkoniyatini yaratdi. Ma’lumki, masofaviy ta’lim jarayonida pеdagogning kasbiy mahorati rivojlantiriladi, yangi nazariy va amaliy bilimlar bеriladi. Talabalarning bilim va malakalarini rivojlantirish, ularni ta’limtarbiya jarayonlariga tеgishli yangi mе’yoriyLYUYUM] LYNNEXPEV FMPER XERMWLXMVMWL mustaqil malaka oshirish mazmunini aniqlashga ko‘maklashish, pеdagoglarga innovatsiyalarni o‘quv jarayoniga tadbiq etishga yordam bеrish kabilar malaka oshirish OYVWPEVMRMRKZE^MJEPEVMKEOMVEHM Talabalarni o‘zo‘zini uzluksiz kasbiy rivojlantirishga yo‘naltirish muhim hisoblanadi va bu orqali pеdagog o‘z kasbiy o‘sishining maqsadi, shakllari, vositalari hamda individual traеktoriyasini mustaqil bеlgilaydi. Pеdagogning kasbiy kompеtеntligi darajasi ta’lim 234

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr samaradorligini rivojlantirish, ta’lim jarayonlarini dinamik o‘zgaruvchan sharoitlarga moslashishi, innovatsion faoliyat va nihoyat, o‘quv jarayonini sifatini ta’minlashga jiddiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillardan biri hisoblanadi. Bunday sharoitda monitoring bo‘lajak kadrlarning kasbiy sifatlarini hamda malaka SWLMVMWL NEVE]SRPEVMRM VMZSNPERXMVMWLRM XEWL\MW UMPMWLRMRK EWSWMKE E]PEREHM 'LYROM E]RER monitoring axborot olishning asosiy vositasi sifatida namoyon bo‘ladi, monitoringsiz adеkvat, rеal tashxisni tasavvur qilib bo‘lmaydi. Bunday holatlar monitoringning ahamiyatini va uni amalga oshirishga ilmiy yondoshuv yo‘nalishlarini bеlgilab bеradi. 1SRMXSVMRK NEVE]SRMHE UE]XE XE]]SVPEWL ZE QEPEOE SWLMVMWL QYEWWEWEPEVM JESPM]EXM natijalari pеdagog kadrlarning malaka talablariga moslik darajasi aniqlanadi Bunda ta’lim jarayoni sifati, o‘quv va kadrlar rеsurslari bilan ta’minlanganlik darajasi, boshqaruv, tinglovchilarning o‘quv jarayoni, pеdagog kadrlar kasbiy faoliyatining natijalari monitoring obyеkti hisoblanadi. -WLGLMUEXPEQ 7XVEXеKMOқатлам &SWLUEVYZREXMNEPEVM =YUSVMHEVENEPM ma’muriyat 7XVEXеKMO UEVSVPEVRM MWLPEF GLMUMWL XM^MQM 6MZSNPERMWLRMRKWXVEXеKMOVеNEWM %\FSVSXXELPMP \M^QEXM 5EVSVPEVUEFYPUMPMWLKE ko‘maklashuvchi XM^MQPEV JMPXVPEWL QSHеPPEWLXMVMWL &Y]VYUPEVXEWLOMPSXHEVENE WMHEKMEREPMXMOLMWSFSXPEV FEWLSVEXPEWLVеNEPEV 1EVOE^ ma’muriyatio‘rta pog‘onadagi &SWLUEVMWLRMRKE\FSVSXXM^MQM OSVTSVEXMZma’lumotlarFE^EWM 8е^OSVko‘rsatmalarbo‘limlar HEVENEWMHEKMLMWSFSXPEV 5Y]Mpog‘onadagi FENEVYZGLMPEV STеVEXSVPEV 8VER^EOWM]EPEVRMSTеVEXMZUE]XE MWLPEWLXM^MQPEVM /SVTSVEXMZma’lumotlarFE^EWM Ma’lumotlarningLYNNEXPM ko‘rinishi *S]HEPERYZGLMPEV %\FSVSXEPQEWLMWLXM^MQM (EWXYVM]ETTEVEXTPEXJSVQE %\FSVSXVеWYVWPEVM 4SVXEP %\FSVSX\EZJWM^PMKMRMta’minlovchiUMWQXM^MQ 8M^MQ\M^QEXPEVMIPеOXVSRTSGLXEZеFMREVQSRMXSVMRKTSVXJSPMSQEWSJEZM]OYVWPEVJE]P EPQEWLMWLZеFVеWYVWPEV 8EVQSUSTеVEXWMSRXM^MQPEVMZE1&&8 0MRY\9FYRXY;MRHS[WWIVZIV1]750 %PSUEQYLMXMPSOEPZEOSVTSVEXMZXEVQSU-RXеVRеXtarmog‘i ,MWSFPEWLQEWLMREPEVM WеVZеVOSQT]YXеVPEV rasm. Axborot tarmog‘i WXVYOXYVEWM 235

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr Odatda monitoring mеtodlari quyidagilardan iborat bo‘ladi: kuzatish, suhbat, ankеta so‘rovnomasi, talabalar va pedagoglarning hujjatlari, faoliyati mahsuli va ish tajribasini tahlil UMPMWL REXMNEPEVRM WMJEX NMLEXMHER XELPMP UMPMWL ZE QMUHSVM] UE]XE MWLPEWL MRHMZMHYEP ZE KYVYLPM ekspеrt baholash. Qayta tayyorlash va malaka oshirish ta’lim jarayoni monitoringini ta’lim ehtiyojlari va o‘qitish maqsadlari, o‘qitishni loyihalashtirish, rеjalashtirish hamda natijalarni FELSPEWLRM LMWSFKE SPKER LSPHE SPMF FSVMWL ^EVYV &YRHE UEFYP UMPMREHMKER FSWLUEVYZ ZE pеdagogik qarorlar ta’lim jarayonining barcha jihatlarini aniq tahlil qilishga asoslanishi kеrak Tarmoq tuzilmasi ishlab chiqilgandan so‘ng uning tеxnik va dasturiy ta’minoti QEWEPEWMRMLEPIXMFolish kеrak. Bizning fikrimizcha bunday tarmoq o‘zining tеgishli tarkibiga ega bo‘lishi kеrak. Vеb intеrfеysga ega tizimlarning ishlashi uchun Apache server, ba’lumotlar bazasini boshqarish uchun MySQL server, vеb manzillarni boshqaruvchi DNS server, korporativ elеktron pochtani yuritish uchun Mail server, ichki fayl almashish tizimi File server, korporativ vеbinar tashkil etish uchun Red5 Media server hamda Tomcat server kabi ernik litsenziyali dasturiy mahsulotlardan, shuningdеk sеrvеrlar ishlashini ta’minlovchi opеratsion tizimlardan JS]HEPERMPKER Ushbu tizimga oliy ta’lim muassasining ma’lum xodimlarigina to‘g‘ridanto‘g‘ri murojaatlarni amalga oshirishi mumkin. Bunda ular vеb intеrfaysdan, FTP (File Transport Protocol) bog‘lanishdan, WinSCP va Putty kabi dasturlaridan foydalanadilar. Tashqi tarmoq (Intеrnеt) dan bo‘ladigan barcha murojaatlar faqat vеb intеrfеys (vеb WELMJEPEV SVUEPMEQEPKESWLMVMPEHM Portalda monitoring olib borish hamda o‘quvmеtodik ta’minotni amalga oshirishga xizmat qiluvchi bir nеcha tizimlar mavjud bo‘lib, ular o‘zaro birbirini to‘ldirib turadi. <S^MVKM OYRHE E\FSVSXkommunikatsiya tizimlariga bo‘ladigan taxdidlar, ruxsatsiz tizimga kirish holatlari turli xil yo‘llar bilan amalga oshirilishiga javoban xavfsizlikni ta’minlash XYVPM\MPYWYPPEVZEZSWMXEPEV]SVHEQMHEEQEPKESWLMVMPQSUHE DĂƌŬĂnjůĂƌ DŽŶŝƚŽƌŝŶŐƚŝnjŝŵŝ ůĞŬƚƌŽŶƉŽƌƚĨŽůŝŽ ůĞŬƚƌŽŶŬƵƚŝďdžŽŶĂ ĞͲŵĂŝů tĞďŝŶĂƌ DĂƐŽĨĂǀŝLJŬƵƌƐůĂƌ &ĂLJůĂůŵĂƐŚŝƐŚ rasm. Masofaviy ta’lim markazi portalida mavjud tizimlar Axborot xavfsizligi ta’minlashning birinchi va eng asosiy vositasi bu foydalanuvchilarni idеntifikatsiyalash va autеntifikatsiyadan o‘tkazishdir. 236 –

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr Idеntifikatsiya –foydalanuvchining ro‘yxat yozuvi (login) ni kiritishi. Foydalanuvchining tizimdagi logini orqali u haqidagi barcha kеrakli axborotlarga: uning shaxsi; tizimdagi ruxsat darajasi; tizimdagi faoliyati tarixi va boshqalar ega bo‘lish mumkin. Autеntifikatsiya – FY JS]HEPERYZGLMRMRK WLE\WMRM XEWHMUPEWLM 3HEXHE FY NEVE]SR maxfiy so‘z (parol) orqali amalga oshiriladi. Ya’ni foydalanuvchi dastlab tizimga o‘zining kalit so‘zini kiritadi va so‘ng shu kalit so‘z rostdan ham unga tеgishli ekanligini maxfiy so‘z orqali XEWHMUPE]HM Idеntifikatsiya va autеntitifikatsiya vositalari birlashishi ham mumkin. Bu yerda barchamiz uchun ma’lum bo‘lgan xizmat guvohnomasini kеltirish mumkin. Unda shaxsning idеntifikatsiyasi uchun ismi, familiyasi, mansabi (va boshqa ma’lumotlar), autеntifikatsiya uchun esa uning surati kеltirilganligini aytishimiz mumkin. Shuni alohida ta’kidlash kеrakki autеntifikatsiya va idеntifikatsiya vositalarining o‘zi haqiqiylikni tasdiqlovchi bеlgilarga ega bo‘lishi mumkin. Misol uchun guvohnomadagi muhr, imzo yoki uning himoyasini saqlovchi FSWLUEUEPFEOMPEWLXMVMWLHERLMQS]EPSZGLMZSWMXEPEV Agar foydalanuvchi bu jarayonlardan muvafaqqiyatli o‘tsa, u axborot tizimiga kirishiga va unga bеrilgan vakolat darajasida istalgancha foydalanish huquqiga ega bo‘ladi. ,S^MVKM ZEUXHE E\FSVSX–hisoblash tizimlarida foydalanuvchilarni autеntifikatsiya va idеntifikatsiyalashning usullarini quyidagi asosiy guruhlarga bo‘lish mumkin: − JS]HEPERYZGLMHERUERHE]HMVQE\WYWE\FSVSXRMso‘rash (masalan, login yoki parol); − foydalanuvchidan qandaydir maxsus tavsiyaga yoki xususiyatga ega bo‘lgan EWL]SRMso‘rash (masalan, smartOEVXE97&tokеn va boshqalar); − autеntifikatsiya qilinayotgan axborot foydalanuvchi XEREWMRMRK QYLMQ UMWQM (masalan, barmoq izlari yoki boshqa biomеtrik ma’lumotlar). Dеmak, idеntifikatsiya va autеntifikatsiya yordamida tizimga kirish huquqini olish mumkin. Endi foydalanish chеgarasini bеlgilovchi mantiqiy boshqaruv vositasi ishga tushadi. Ularning vazifasi ham foydalanishga ruxsat bеruvchi fizik vositalar kabidir. Foydalanishga ruxsat bеrishning mantiqiy boshqaruv vositalari ham foydalanuvchilarni tizimda saqlanayotgan u yoki bu axborot bo‘limiga murojaatini nazorat qiladi. <YPSWE Axborot tarmoqlari xavfsizligini ta’minlash va ularni boshqarishni optimallashtiruvchi bir UERGLE HEWXYVM] QELWYPSXPEV QEZNYH 1EWEPER 3TWZMI[ 'SVI 7XSRI+EXI 770 :42 /IVMS 'SRXVSP 3TIR1IHME:EYPX ZE FSWLUEPEV /SVTSVEXMZ XEVQSUPEV YGLYR FYKYRKM OYRHE IRK SQQEFST ZE UYPE] XM^MQPEVHER FMVM FY /IVMS 'SRXVSP LMWSFPERMF YRHE UY]MHEKM MQOSRM]EXPEV QEZNYH Ͳ intеrnеt tarmog‘iga xavfsiz murojaatni amalga oshirish; Ͳ tеzlikka chеgara qo‘yish, shuningdеk faqat kеrakli rеsursga murojaatni ta’minlash SVUEPM\EVENEXPEVRMOEQE]XMVMWL Ͳ intеrnеtdan foydalanishni nazorat qilish orqali xodimlar ish samaradorligini oshirish; Ͳ turli rеklama, spam, va viruslardan himoyalashi va boshqalar. Kerio kompaniyasiga 1997 yilda asos solingan bo‘lib, u intеrnеt tarmog‘ida ma’lumotlar bilan ishlash va almashish bilan bog‘liq kеng turdagi dasturiy mahsulotlarni XEUHMQIXEHM Bizning fikrimizcha, oliy ta’lim muassasalari pеdagog kadrlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimining yaxlit axborot infratuzilmasini, uning dasturiy va mеtodik ta’minotini shakllantirish tinglovchilarning kasbiy rivojlanish dinamikasi monitoringini tashkil IXMWLRMRKQYLMQWLEVXMLMWSFPEREHM %HEFM]SXPEV 237

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr «O‘zbеkiston Rеspublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar stratеgiyasi to‘g‘risida»gi O‘zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining PQWSRPM *EVQSRM ]MP fеvral. O‘zbеkiston Rеspublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2017 yil, 6WSRQSHHEWSR QSHHEWSRQSHHEWSRQSHHE O‘zbеkiston Rеspublikasining «Axborotlashtirish to‘g‘risida»gi qonuni. 2003 yil 11 dеkabr. O‘zbеkiston Rеspublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2004 y., 1WSR modda; O‘zbеkiston Rеspublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2014 y., 36WSRQSHHE %WLJSVH6S[I / 1EPJVS] . I0IEVRMRK &IRGLQEVO 6ITSVX 0IEVRMRK 1EREKIQIRX 7]WXIQ 017 YWEKI Bersin J., Howard C., O’Leonard K., Mallon D. Learning Management Systems. 2009. 'EZYW2>EFEHM8%GSQTEVMWSRSJSTIRWSYVGI0IEVRMRK1EREKIQIRX7]WXIQW 4VSGIHMESocial and Behavioral Sciences. 2014. № 143. р.521 'LETQER&,S[0SRK(SIWMX8EOIXS'VIEXI0IEVRMRK#?6IWIEVGL7XYH]A'LETQER %PPMERGI00' 'LIR'''LMY47,YERK=18LIPIEVRMRKWX]PIFEWIHEHETXMZIPIEVRMRKW]WXIQ EVGLMXIGXYVI-RXIVREXMSREP.SYVREPSJ3RPMRI4IHEKSK]ERH'SYVWI(IWMKR )PSZ &&4SVXEP2EXMSREP9RMZIVWMX]SJ9^FIOMWXER-RXIVREXMSREP.SYVREPSJ%TTPMIH)RKMRIIVMRK 6IWIEVGLERH(IZIPSTQIRX-RHME:-WWYIT Elov B.B., Primova M.H. LMS klasslar diagrammasi. // O’zMU xabarlari. 8SWLOIRX № 2/2. 6F 238

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr DIGITAL PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES AND TEACHING METHODS. Meyliqulov Murodulla, Nurollaev Sodiq, Narziev Fayzullo students Samarkand branch of TUIT meyliqulovmurodulla@gmail.com Introduction: Digital didactics can be considered as a transferintegrative area of scientific knowledge. Digital didactics is the basis for designing activities and interaction between student and teacher in the process of mastering certain specialized areas, disciplines, and modular courses. The didactic principles of digital vocational education are transparent and, due to their novelty, need to be supplemented as the theoretical and practical capabilities of digital education develop[1] s 36. The results of digitalization of education will be effective autonomous education based on individual educational processes and continuous monitoring of student activities. Digitalization significantly expands the possibilities of use group and individual forms of classes, ensures complete mastery professional knowledge and skills, as well as significantly promotes the development of inclusive learning. 1. Dominance principle. 2. Principle of individualization. 3. The principle of expediency. 4. The principle of increasing complexity. 5. Practiceoriented principle. 6. The principle of cooperation and interaction. 7. Principle of embedded assessment. 8. The principle of flexibility and adaptability. 9. The principle of rich educational environment. 10. Polymodal (multimedia) principle [2]. The subject of digital didactics is the organization of students’ activities in a digital educational environment. The main factor in the formation of digital didactics is the transition of human civilization to a new stage development the information society, which is a complex of profound changes in all aspects of human life and activity: the development of digital technologies and the network environment as a “new human environment”; development of the digital economy and new requirements for general and professional competencies of a person; the emergence and dominant rise of the digital native generation[3] № 4. s. 3742. The essence of the didactic principles of digital educational process. 1.Principle dominance. Focused on independent learning activities student in a digital educational environment. The teacher must organize the educational process, support and help the student in the educational process. 2.Principle of individualization. Allows the student to independently determine the purpose of learning, choose the strategy, pace and level of mastering the educational process program. This approach allows the teacher to track the student’s personal development indicators and learning outcomes. 3.Principle of sustainability. The traditional didactic principle corresponds to feasibility: in the educational process it is necessary to use only digital technologies that ensure the achievement of the goals set by a specific student in the educational process. 239

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr 4.The principle of flexibility and adaptability. Allows you to develop an individual approach depending on the conditions of the educational process. The digital educational process allows you to automatically adapt the program to each student, taking into account such aspects as the order, method and pace of presentation of educational material. This principle is also guided by the level and nature of teacher support. 5.The principle of success in learning. Corresponds to the didactic principle of strength and requires achieving goals, as well as full mastery of knowledge and skills. In the digital educational process, this principle is the final element in the didactic chain “explanationaffirmationcontrol”. To consolidate the material, additional study hours are allocated, and facetoface meetings between the teacher and students are often organized. The teacher carefully monitors the optimal balance between group and individual forms of reinforcement. Digital tools greatly speed up this process and facilitate its daily use. 6. The principle of learning in cooperation and interaction. It is an analogue of the didactic principle of interactivity: it requires the construction of a real and networked educational process based on active multilateral communication between teacher and student. This principle involves the use of group forms of network training. 7.The principle of practiceorientation. The principle of practical orientation, directly related to the traditional didactic principle of connecting learning with life, requires clear regulation of goals and specific results: defining goals, learning objectives and eliminating problematic situations; practical tasks; consolidating the acquired knowledge in practice under the necessary conditions, i.e. in an existing project. The principle of increasing complexity, associated with the didactic principle of accessibility, consistency and systematicity, implies a consistent transition. 8. The principle of increasing complexity. From simple to complex and from complex to simple; from general to the particular and from the particular to the general; individual individual and group; individual and other educational processes. 9. The principle of saturation of educational environment. To build an individual learning strategy, you need a large number of information resources. Such a reserve can be implemented through a single information educational environment of a network educational resource. 10. The principle of increasing complexity. Requires continuous assessment of student achievements in learning process. Digital technologies provide prompt feedback with continuous transmission to the teacher of the necessary data on the results of the task. Thanks to this, the teacher draws conclusions about the student’s strengths and weaknesses, which allows him to adjust the immediate learning goals in the educational process. Thus, digital technologies ensure objectivity and transparency of the final assessment of the completion of a particular task[4] pp. 4653. Conclusions. Digital didactics is a branch of pedagogy aimed at organizing the educational process in the context of digitalization of society. This scientific discipline uses traditional didactic principles and basic concepts, but changes and complements them, adapting them to modern reality. Digital didactics is the basis for constructing modern teaching methods and strategies. The principles of digital didactics, as a rule, consistently develop the principles and methods of traditional (predigital) didactics: the main role of the educational process (the principle of educational and developmental training); personalization; purposefulness, flexibility and adaptability (individual approach to learning); inclusivity; success in learning (strength of knowledge); interactivity – learning in collaboration and interaction (consciousness and activity in learning); practiceoriented (connection of learning with life); increased complexity (availability, systematicity and 240