"Ta’limda raqamli va innovatsion texnologiyalarning o‘rni va istiqbollari" mavzusida ilmiy-amaliy konferensiya to‘plami. 2023-yil 14-dekabr.

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 9',-2',-6)2)77%27–RAQAMLI TA’LIM 43=():36- 7E]JYHHMRSZE7LE\RS^E “University of management and future technologies” +YQERMXEVJERPEVOEJIHVEWMo‘qituvchisi IQEMPWE]JYHHMRSZEWLE\RS^E$KQEMPGSQ 2023-yil 14-dekabr %RRSXEXWM]E Ushbu maqolada yangi O‘zbekistonning milliy taraqqiyoti uchinchi VIRIWWERW TS]HIZSVMHMV YRKEGLE FSDPKER HEZVHEKM Mug‘ullar bosqini ta’sirida taraqqiyot ma’lum muddat keyinga surilishi, Amir Temur va temuriylar davrida Markaziy Osiyoda Ikkinchi Renessans davrida amalga oshirilgan islohotlar haqida to‘xtalib o‘tilgan. Kalit so‘zlar: renessans, uyg‘onish, birinchi renessans, ikkinchi renessans, uchinchi renessans, jadidlar, ta’lim, yoshlar, ilmJERXIQYVM]PEV 1YLXEVEQ4VI^MHIRXMQM^Sh.M.Mirziyoyev O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining 29 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqida “Xalqimizning ulug‘vor qudrati jo‘sh urgan hozirgi zamonda O‘zbekistonda yangi bir uyg‘onish – 9GLMRGLM 6IRIWWERW HEZVM yaratilmoqda, desak, ayni haqiqat bo‘ladi. Chunki bugungi O‘zbekiston –kechagi O‘zbekiston emas. Bugungi xalqimiz ham kechagi xalq emas”, deb ta’kidladilar. Yurtboshimiz bu g‘oyani davom ettirar ekan, 2020 yil 30 sentyabrda O‘qituvchi va murabbiylar kuni munosabati bilan bo‘lib o‘tgan tantanali yig‘ilishdagi ma’ruzasida quyidagilarni uqtirib o‘tdi: “Biz keng ko‘lamli demokratik o‘zgarishlar, jumladan, ta’lim islohotlari orqali O‘zbekistonda yangi Uyg‘onish davri, ya’ni Uchinchi Renessans poydevorini yaratishni o‘zimizga asosiy maqsad qilib belgiladik. Buhaqda gapirar ekanmiz, avvalo, YGLMRGLM 6IRIWWERWRMRK QE^QYRQSLM]EXMRM LEV FMVMQM^ FYXYR NEQM]EXMQM^ GLYUYV ERKPEF olishi kerak.”[1] Besh jildlik “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”da “Renessans” fransuzcha so‘z bo‘lib “Uyg‘onish”, qaytadan yuzaga kelish, tiklanish ma’nolarini anglatadi deyilgan.[2] Bu so‘z atamaning ma’nosi va mazmuni ancha keng bo‘lib, madaniyatda, ilmfan, san’at, ta’lim tarbiya, yosh avlodni voyaga yetkazishda uzoq muddatli turg‘unlikdan so‘ng qayta yuksalish, tez rivojlanish bosqichiga ko‘tarilishni anglatadi. Avstriyalik sharqshunos Adam Mes 1909 yilda “Musulmon Renessansi” kitobida Renessans faqat Yevropaga oid hodisa bo‘lmay, u Sharq xalqlarida Yevropaga nisbatan ERGLESPHMRFSWLPERKERMRMQERFEPEVEWSWMHEMWFSXPEFFIVEHM 'LMRHER LEQ NELSR XEVM\MHE 1EVOE^M] 3WM]SHE FMVMRGLM 6IRIWWERW -<<-- EWVPEVHE boshlandi. Bu Uyg‘onish davrida ulkan madaniy yuksalish yuz berib, ilmJERJEPWEJEEHEFM]SX san’at, tibbiyot, ilohiy va dunyoviy bilimlar, arxitektura kuchli rivojlandi. Ulkan bunyodkorlik ishlari boshlab yuborildi. Insoniyat to‘g‘risidagi qarashlar Renessans davrida yuksaklikka ko‘tarila boshladi. &Y HEZVHE USQYWM] FMPMQ WSLMFPEVM QEWLLYV QYXEJEOOMV SPMQPEV ]IXMWLMF GLMUHM Muhammad Xorazmiy, Abu Rayhon Beruniy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn 7MRS WLY HEZV QELWYPMHMV &Y]YO QYLEHHMWPEV – %P&Y\SVM] %X8IVQM^M] 1SXVYHM] ZE %FYP Muiin Nasafiylar ta’limoti dunyoga nur sochdi.[3] -<<-- EWVPEV 1SZEVSYRRELVHE XEVEUUM]SX TEPPEWM LEHMW MPQMRMRK SPXMR HEZVM HIF LMWSFPERHM Ajdodlar merosi bizga faxr va g‘urur bag‘ishlaydi. Bugungi avlod, Prezidentimiz ta’kidlaganidek, faqat faxr va g‘urur bilan cheklanib qolmasligimiz kerak. Ajdodlarning merosini chuqur o‘rganish, keng targ‘ib qilish, eng muhimi, ularga har tomonlama munosib 201

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr bo‘lib, yangi ilmiy kashfiyotlar qilish, ilmJERRMRK ]ERKM HSZSRPEVMRM ^EFX IXMWL NELSRHE ENHSHPEVMQM^OEFMRSQUSPHMVMWLMQM^PS^MQ Mug‘ullar bosqini ta’sirida taraqqiyot ma’lum muddat keyinga surildi. Ammo, Amir 8IQYVZEXIQYVM]PEVHEZVMHE1EVOE^M]3WM]SHE-OOMRGLM6IRIWWERWFSWLPERHM %QMV 8IQYVRMRK MPQfan ahliga qanchalik e’tibor berganligini quyidagi bitta misolda ko‘rish mumkin. 1401 yilning yanvarfevral oylarida Amir Temur bobomiz Damashqni ishg‘ol IXKER TE]XHE FY WLELEVHE QEWLLYV XEVM\GLM -FR <EPHYR ]EWLE]SXKERPMKMHER xabardor edi. Shahar zabt etilgach, u ulug‘ tarixchini taklif etib, manbalarda ta’kidlanishicha, Amir Temur va Ibn Xaldun 35 kun davomida uchrashib turganlar va o‘zaro suhbatda bo‘lganlar. Bu voqyea Amir Temur nafaqat sarkarda va davlat arbobi, balki o‘z davrining ma’rifatli kishilaridan bo‘lganligidan dalolat beradi.[4] Yoki ikkinchi misol: Amir Temur FSFSQM^ ]MPPMO YVYWLKE OIXE]SXMF YGL ]Y^XE XY]ERM WY]HMVMF XIVMWMRM SWLPEXMF OEVZSRPEVKE ]YOPEF SPMF ]YVKER 5E]WM WLELEV ^EFX IXMPWE \E^MREHEKM HYVYNEZLEVPEVHER SPHMR \E^MREHEKM kitoblar olinib, tuya terisidan tikilgan xo‘rjin va qoplarga solinib Samarqandga jo‘natilgan. Amir Temur “Temur tuzuklari”da “Katta kichik har bir shahar, har bir qishloqda masjid, madrasa va xonaqolar bino qilsinlar” deb buyruq berganligi haqida yozilib, “Mudarris va shayxlarga kundalik maosh belgilasinlar” ko‘rsatmasi berilgan. Amir Temur buyrug‘i bilan Samarqandda o‘z davrida yagona bo‘lgan kutubxona barpo etilib, Mirzo Ulug‘bek hukmronligi davrida u mamlakatning haqiqiy ilmma’rifat markaziga E]PERKER Mirzo Ulug‘bek 1421 yilda Samarqandda dorilfununning poydevorini bunyod etgan. Bu ]MPYRMRK]MPPMKM<EPUEVSQMU]SWHERMWLSRPEREHM Temur va temuriylar davrida tarix ilmiga, tarixnavislikka katta e’tibor qaratilgan. Shu davrda Sharafiddin Ali Yazdiyning “Zafarnoma”, Ibn Arabshohning “Ajoyib ul maqdur fi axbori Taymur”, Nizomiddin Shomiyning “Zafarnoma”, Mirzo Ulug‘bekning “Tarixi arba’ ulus”, Xondamirning “Habib ucsuyar” va “Makorim ulaxloq” kabi asarlari vujudga kelgan. Amir Temurning bevosita tashabbusi bilan mo‘g‘ullar istilosi davrida vayron etilgan Samarqand,Buxoro, Termiz, Marv, Binokat kabi shaharlar qayta tiklandi, ko‘plab yangi shahar va qishloqlar barpo etildi. Shahrisabzdagi Oqsaroy me’moriy majmuasi, Samarqanddagi Bibixonim masjidi, Amir Temur maqbarasi, Shohizinda me’moriy majmuasi, Turkistondagi %LQEH=EWWEZM]QEUFEVEWMZEFSWLUEMRWLSSXPEV%QMV8IQYVZEXIQYVM]PEVHEZVMHEFYR]SH etilgan mahobatli inshootlar bo‘lib, ular bugungi kunda o‘lkamizda turizmni rivojlantirishga katta hissa qo‘shmoqda. Shunday qilib, Amir Temur hukmronligi davrida yurtimiz tuprog‘ida MOOMRGLM6IRIWWERW –uyg‘onish davriyuzaga keldi. Samarqand, Kesh, Buxoro, Xirot va boshqa shaharlar ma’rifat, MPQfan, madaniyat markazlariga aylandi. Buyuk Ipak yo‘li bo‘ylab xalqaro savdo va madaniy aloqalar, qo‘shni va uzoq mamlakatlar bilan elchilik munosabatlari o‘rnatildi. Bu o‘zgarishlar zamirida Amir Temur asos solgan va ko‘plab temuriy hukmdorlar davom ettirgan ilmJERKE madaniyat va san’atga, maorifga e’tibor, ularga xomiylik qilishga yo‘naltirilgan davlat siyosati QYLMQELEQM]EXKEIKEIHM?A Bu davrda Mirzo Ulug‘bek, Qozizoda Rumiy, Ali Qushchi, 0YXJM] .SQM] %PMWLIV 2EZSM]PEV MPQfan beshigini tebratdilar. Buyuk me’morlar,san’atkorlar, musavvirlar, tarixchilar, adabiyotchilar jahonga mashhur bo‘ldilar. Temuriylar davlatining g‘oyaviyma’naviy rahnamosi buyuk mutafakkir, Ikkinchi Renessansga buyuk hissa qo‘shgan EHMF%PMWLIV2EZSM]HMV Alisher Navoiy ijodiy ko‘p qirrali va keng qamrovli bo‘lib, u qalam yuritmagan mavzu deyarli yo‘q. Uning ijodining asosiy mazmun va mohiyati insonparvarlik, ]SWLPEVXEVFM]EWMMRWSROEQSPSXMIVOMLYUYUMZEQERJEEXPEVMRMRKYWXYZSVPMKMHEHMV Ulug‘ shoir insonparvarlikning oliy ko‘rinishini o‘z xayriya faoliyati orqali namoyon etadi. O‘zi faqirona, so‘fiyona hayot kechirgan holda asosiy molQYPOMRM ZEUJ WMJEXMHE ELSPM foydalanishiga bag‘ishlaydi. Xalq uchun zarur va ijtimoiy ahamiyatga molik ko‘plab 202

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr MQSVEXPEVRMFYR]SHIXEHM 3HEQMIVWERKHIQEKMPSHEQM Onikim yo‘q xalq g‘amidin g‘ami.[6] Muhtaram Prezidentimiz 2020 yil 19 oktyabrda “Buyuk shoir va mutafakkir Alisher Navoiy tavalludining 580 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida”gi qarorga qo‘l qo‘yar ekan, undagi 20 punktda xalqimizning Alisher Navoiyga bo‘lgan chuqur ehtiromini asoslab bergan. Bu qarorda A.Navoiyning bugungi kunimizda tutgan o‘rni yaqqol o‘z aksini topgan: “Jonajon Vatanimiz “Milliy tiklanishdan – milliy yuksalish sari” degan bosh tamoyil asosida taraqqiyotning butunlay yangi bosqichiga qadam qo‘yib, yangi Uyg‘onish davri – 9GLMRGLM 6IRIWWERW TS]HIZSVMRM ]EVEXE]SXKER FYKYRKM OYRHE %PMWLIV 2EZSM]RMRK FI^EZSP adabiy merosi misolida o‘zbek adabiyoti va madaniyatini chuqur o‘rganish va ommalashtirish har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda.”[7] Davlatimiz rahbari Oliy Majlisga Murojaatnomasida ta’kidlaganidek: “Buyuk mutafakkir shoirimiz Mir Alisher Navoiy o‘z davrida yoshlarga murojaat qilib, “Quyoshliq istasang, kasbi kamol et”, deb yozganlar. Chindan ham, odamlarga quyoshdek beminnat nur taratishni, ]E\WLMPMOUMPMWLRMMWXE]HMKERMRWSROEQSPSXKEMRXMPMFXYVPMMPQZEOEWFhunarlarni o‘zlashtirishi PS^MQ ,S^MVKM HEZVHE \SVMNM] tillarni mukammal o‘rganmasdan turib, buyuk bobomiz aytgan ana shunday marralarga erishib bo‘lmaydi, desak, adashmagan bo‘lamiz.”[8] %PMWLIV2EZSM]-OOMRGLM6IRIWWERW–Uyg‘onish davri vakili sifatida yoshlarga murojaat qilar ekan, bir necha tilni o‘rganishni tavsiya etadi. Ajdodlar til o‘rganib, ilm ortidan dunyo OI^KER -FVM]Y]YRSRM]YWYV]SRMLEQ Hindu agar so‘rab qolsa, oni ham.[A Demak, inson barkamol bo‘lmoqchi bo‘lsa ko‘p tilni bilishi lozim. Bugungi yoshlarimizning ingliz va boshqa tillarni o‘rganishga kirishganligi, dunyo mamlakatlaridagi turli tanlovlarda g‘oliblikni qo‘lga kiritib, shodaWLSHE QIHEPPEV FMPER OIPE]SXKERPMKM FY \E]VPM ishlarning boshlanishi va Uchinchi Renessansga poydevor qo‘yishning yorqini namunasidir. =MKMVQERGLM EWV FSWLPEVMKE OIPMF XEVEUUM]SXHER SVUEHE USPE]SXKER ZE USPSUPMO girdobiga cho‘kayotgan yurtimizni qutqazish uchun ilmma’rifat zarurligini NEHMH FSFSPEVMQM^ ko‘rsatdilar. Amalga oshishi va sodir bo‘lishi zarur bo‘lgan, orzu qilingan Uchinchi Renessans uchun ma’naviy salohiyat va qudrat yetarli bo‘lib, ammo, ilmiy va iqtisodiy salohiyat kuchsiz va zaif edi. Shu davrda ilmli, ilg‘or fikrli olim, ulamo, yozuvchi, shoirlar qirg‘in qilindi. >EQSREZM]FMPMQPEVRM+IVQERM]EHE8YVOM]EHE3^EVFE]NSRHE6SWWM]EHE=ETSRM]EHEIKEPPEF kelgan ilm qaldirg‘ochlari sho‘rolar tuzumi tomonidan qirg‘in qilindi. Ularning ko‘pchiligi yosh ]MKMXqizlar bo‘lib, o‘n gulidan bir guli ham ochilmagan edi. Uchinchi Renessans bugun bizning Birinchi va Ikkinchi Renessans davridagi kabi ilg‘or, taraqqiy etgan xalqlar qatorida bo‘lishimizni talab etadi. &YKYR FY HEVENEKE IVMWLQSU YGLYR XI\RSPSKMO MRUMPSFRM ]YOWEO VMZSNPERKER VEUEQPM WQEVX EUPPM MUXMWSHRMVMZSNPERXMVMWLRMZEFEVGLEMWLPEVRMEQEPKESWLMVEHMKERZEFYKYRHYR]S WXERHEVXPEVMKENEZSFFIVEHMKER]SWLEZPSHRMXEVFM]EPEWLRMXEUS^SIXEHM Bugun Prezidentimiz tomonidan uchinchi Renessans poydevorini yaratish “keng ko‘lamli demokratik o‘zgarishlar, jumladan, ta’lim islohotlari orqali” amalga oshirilishi ham FIPKMPEFFIVMPHM O‘zbekistonda 2016 yildan boshlab tom ma’noda chuqur demokratik o‘zgarishlar va ta’lim islohotlari o‘tkazila boshlandi. Mamlakatimiz rahbarining yangi O‘zbekistonni barpo etish bo‘yicha da’vatlari, ya’ni “Yangi O‘zbekiston – maktab ostonasidan, ta’limtarbiya tizimidan boshlanadi” degan ezgu g‘oyasini amalga oshirish barchamizning, jumladan, sohaga daxldor bo‘lgan har qayday 203

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr OMWLMRMRKFYVGLMLMWSFPEREHM?A Mamlakat rahbari O‘qituvchi va murabbiylar kuniga bag‘ishlangan XERXEREPMQEVSWMQHE bu borada chuqur o‘ylangan yana bir tashabbusni o‘rtaga tashladi. “Biz Uchinchi Renessans masalasini strategik vazifa sifatida oldimizga qo‘yib,uni milliy g‘oya darajasiga ko‘tarmoqdamiz. Biz maktabgacha ta’lim va maktab ta’limi, oliy va o‘rta maxsus ta’lim tizimi hamda ilmiy madaniy muassasalarni bo‘lg‘usi Renessansning to‘rt uzviy halqasi, deb bilamiz. Bog‘cha XEVFM]EGLMWM QEOXEF QYEPPMQM TVSJIWWSVo‘qituvchilar va ilmiyMNSHM] ^M]SPMPEVMQM^RM IWE ]ERKM Uyg‘onish davrining to‘rt tayanch ustuni, deb hisoblaymiz. 1IR MWLSREQER – LYVQEXPM SXEonalar bu tashabbusni albatta qo‘llabUYZZEXPEF ]ERKM Renessansning beshinchi halqasi, beshinchi ustuni bo‘ladilar. Va bu ma’naviyma’rifiy hayotimizdagi eng mustahkam ustun bo‘ladi, desam, o‘ylaymanki, sizlar to‘la qo‘llab quvvatlaysizlar”.[11] Maktabgacha tarbiya, o‘rta hamda oliy ta’lim tizimlari, jumladan, ularni boshqarish organlari tubdan o‘zgartirildi. Avvallari oliy ta’lim olish, asosan, puldor va rahbarlarning farzandlariga nasib etadigan bo‘lib qolgandi. Oliy ta’lim muassasalariga qabul tartibida yo‘q bo‘lib ketgan adolat mezonlari qayta tiklandi. Oliy o‘quv yurtiga chet tili imtihonini maktab davridayoq hal qilish, bir paytning o‘zida bir nechta oliy o‘quv yurtiga hujjat topshirish mumkin bo‘ldi. Oliy ta’lim bilan qamrab olish 2,8 baravarga oshirildi. Yaqin kelgusi davrda bitiruvchilarning 50 foizi oliy o‘quv yurtiga kirish imkoniyati yaratiladi. &EVGLEZMPS]EXPEVHE4VI^MHIRXQEOXEFPEVMEXSUPMSPMQZEWLSMVPEVMQM^RSQPEVMHEMUXMHSVPM yoshlar maktablari tashkil etilmoqda. Farzandlarimizni bog‘chaga qamrab olish darajasi 2016 yildagi 23,8 foizdan 2020 yil oxirida 55 foizgacha yetkazildi. Fanga e’tibor keskin o‘zgardi, MPQM]XEHUMUSXMRWXMXYXPEVMZESPMQPEVRMRKUEHHMXMOPEREFSWLPERHM Buxoro viloyatining Qorako‘l tumanida 1990 yilda tashkil etilgan va fizikaQEXIQEXMOEKE M\XMWSWPEWLXMVMPKER PMWI] ]MPHE M\XMWSWPEWLXMVMPKER QEOXEFMRXIVREXKE E]PERHM &YKYR Vazirlar Mahkamasining “Buxoro viloyati Qorako‘l tumanida “Xalqaro matematika maktabi”ni tashkil etish to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Prezidentimiz tashabbusi bilan esa har bir viloyatda Qorako‘l matematika maktablari tashkil etilmoqda.[12] 'LIX IPPEVHE QYZEJJEUM]EXKE IVMWLKER ZEXERHSWLPEVMQM^ FYKYR ]YVXMQM^KE UE]XMF kelayotir. Bu ishlarningt mamlakatimiz yoshlariga qanchalik ijobiy ta’sir qilganini so‘z bilan tushuntirish qiyin. Salkam 30 yillik davrda yo‘q bo‘lib ketgan ilm olishga intilishning yana UE]XEXMOPERMWLMOMXSF\SRPMORMOYGLE]XMVMWL]SWLPEVRMWLYNYQPEHER\SVMNHEKM]MKMXUM^PEVMQM^RM ZEXERKEUE]XEVMFVELFEVPMOMWLPEVMKEOIRKNEPFUMPMWLNYHEOEXXEELEQM]EXOEWFIXQSUHE 9GLMRGLM 6IRIWWERW TS]HIZSVMRM ]EVEXMWL YQYQ\EPU MWLMKE E]PERMF LEQQEQM^ YGLYR bir shior “beshikdan to qabrgacha ilm izlash” bo‘lgandagina bu ulug‘ maqsadga erishishimiz mumkin. Buning uchun jamiyatimiz barcha a’zolari uyg‘onishi va hamjihatlikda harakat qilishi zarur. Millatning uyg‘onishi Uchinchi Renessans uchun mustahkam poydevor yaratadi, u esa barkamol va farovon jamiyat barpo qilish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. 6IRIWWERW ]ERE 7LEVUHER UEHMQqadimdan ilmu irfon maskani bo‘lgan bizning QYUEHHEW^EQMRMQM^HERFSWLPERMWLMKEYQMHZSVQM^'LYROMMPQJERZEXEVEUUM]SXRMFIPKMPEF bergan, “Milliy tiklanishdan milliy yuksalish” sari borayotgan xalqimiz va uning boshida turgan yo‘lboshchimiz bor. %HEFM]SXPEV Халқ сўзи, 2020 йил 1 октябрь O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildli, uchinchi jild. Toshkent: “O‘zbekiston milliy 204

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr entsiklopediyasi” Davlat ilmiy nashriyoti, 2007. –& Buyuk yurt allomalari. Toshkent: “O‘zbekiston”, 2018; O‘zbekiston buyuk allomalar yurti. Toshkent: “Ma’naviyat”, 2010 7EMHSZE3PMQPMO–EPPSLRYVMRMWSPKERYPYK FMVQEVXEFE<EPUWS ^M]MPETV]IP <EPUWS ^M]MPETV]IP %PMWL]IV 2EZSM %WEVPEV XS TPEQM 3‘n jildlik. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi REWLVM]SXQEXFEEMNSHM]Y]M &Y\SVSRSQE]MPSOX]EFV Xalq so‘zi, 2020 yil 30dyekabr Inoyatov S. Alishyer Navoiy matbuot sahifalarida. Buxoro: “Durdona” nashriyoti, 2019, & Xalq so‘zi, 2021 yil 16 yanvar Xalq so‘zi, 2021 yil 3 fyevral -FVSLMQSZ-5SVEOS PQEOXEFMEWSWGLMWM<EPUWS ^M]MPSOX]EFV 205

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr %/873,%7-(%8% 0-1309:',-0%6+%1978%5-08%D0-19',9240%8*361% =%6%8-7, 8%897*HSXWIRXM+ERM]IZE2% 8%897*FSWUMGLXEPEFEWM%LEXSZE1& Аннотация: В статье исследуются платформы дистанционного обучения, анализируются их и обучаются клиенты использованию системы. Этот ресурс обеспечивает самостоятельное обучение учащихся и предоставляет доступ к учебникам с открытым исходным кодом. Основное внимание уделяется возможностям использования современных технологий в учебном процессе и его эффективности. Этот ресурс обеспечивает самостоятельное обучение учащихся и предоставляет доступ к учебникам с открытым исходным кодом. Ключевые слова: электронный образовательный ресурс, непрерывное образование, дистанционное образование, AutoPlay, обучающийся, самостоятельное образование. 8E’PMQ NEVE]SRMHE ]ERKMHER]ERKM E\FSVSX OSQQYRMOEXWM]E ZE TIHEKSKMO XI\RSPSKM]EPEVRM IPIOXVSR HEVWPMOPEV QYPXMQIHM]EPEV ZSWMXEWMHE OIRK NSVM] IXMWL SVUEPM QEQPEOEXMQM^QEOXEFPEVMHESDUMXMWLWMJEXMRMXYFHER]E\WLMPEWLHEVWPMOPEVHE]ERKMTIHEKSKMO XI\RSPSKM]EPEVHERJS]HEPERMFXE’PMQWEQEVEHSVPMKMRMSWLMVMWLOIVEO 3PMF FSVMPE]SXKER MWPSLSXPEV WEQEVEWMRM ]EREHE SWLMVMWL HEZPEX NEQM]EXRMRK LEV XSQSRPEQE ZE NEHEP VMZSNPERMWL YGLYR WLEVXWLEVSMXPEV ]EVEXMWL QEQPEOEXRM QSHIVRM^EXWM]E qilish hamda hayotning barcha sohalarini liberallashtirish bo’yicha yo’nalishlarni amalga oshirish maqsadida O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoevning 2017 yil 7 fevraldagi “O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi Farmoniga asosan 20172021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasi tasdiqlandi. *EVQSR FMPER 2021 yillarda O’zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha harakatlar strategiyasini amalga oshirish bo’yicha Milliy komissiya, shuningdek ustuvor yo’nalishlarni amalga oshirish bo’yicha komissiyalar tashkil etildi. VEWQQYWXEUMPXEDPMQYGLYRTPEXJSVQES]REWM &YKYRKM OYRHE MNXMQSM] XYVPM OSDVMRMWLHEKM E\FSVSXPEV QENQYEWM OIRK ZE VMZSNPERKER FSDPMF YRMRK NEQM]EXHE XYXKER SDVRM FILMWSFHMV3\MVKM HEZVHE E\FSVSXPM QYLMXHE OEXXE 206

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr SD^KEVMWLPEVFSDPMFFSVQSUHE 6IWTYFPMOEQM^HE E\FSVSXPEWLXMVMWL OIRK ]SDPKE USD]MPMWLM FMPER YRHEKM LEV FMV JYUEVSKE OIVEOPMTE]XHEOIVEOPMQMUHSVHEOIVEOPMWMJEXHESPMWLMQOSRM]EXPEVMSGLMPQSUHE-RJSVQEXMOE– axborotni qayta ishlash, ularni qo’llash, va ijtimoiy amaliyotning turli sohalariga ta’sirini – ),1XM^MQPEVMKEEWSWPERKERLSPHEMWLPEFGLMUMWLPS]MLEPEWL]EVEXMWLFELSPEWLMWLPEWLRMRK turli jihatlarini o’rganuvchi kompleks ilmiy va muhandislik fani sohasidir.Informatika bir jihatdan axborot modellarini ko’rishning umumiy metodologik tamoyillarini sihlab chiqishga yo’naltirilgan. Shu bois axborot uslublari obyekti, hodisa, jarayon va hokazolarni axborot modellari yordamida bayon etish imkoniyatiga egadir. Masalaning qo’yilishi. 1E^OYV individual loyiha kompyuterli o’qitish tizimi uchun multimedialardan foydalanib yaratilgan “AKT sohasida dasturlash tillarini o’qitish bo’yicha Web dasturlash” fanidan elektron o’quv uslubiy majmuani ishlab chiqarish va fanlar bo’yicha ma’lumotlarni o’z ichiga oladi. 1EZ^YRMRK HSP^EVFPMKM WLYRHER MFSVEXOM FYKYRKM OYRHE ;IF HEWXYVPEWL WSLEWMHE JESPM]EX SPMF FSVE]SXKER QYXE\EWWMWPEVRM MWLMRM ]EREHE SWSRPEWLXMVMWL ZE ;IF HEWXYVPEWL texnologiyalarni qo’llashni o’rgatish uchun elektron dasrliklar yaratishga bo’lgan talab oshib bormoqda. Kompyuter texnologiyalaridan foydalanishni o’rgatish va shu bilan birga XEPEFEPEVRMFYWSLEHEKMUM^MUMWLPEVMRMSWLMVMWLKE\M^QEXUMPEHM -RWSRM]EX JESPM]EXMRMRK EOWEVM]EX NEFLEPEVMRM OSQT]YXIVWM^ XEWEZZYV UMPMWL UM]MR Faoliyatning eng tez o‘zgaruvchan dinamik turi bo‘lgan ta’lim ham ushbu jarayondan GLIXHE USPQEHM &Y LSPEXHE OSQT]YXIV FMPER QYPSUSXRM SWSRPEWLXMVMWL uning e’tiborini XSVXMWL qiziqtirish uchun ma’lumotingizni boshqalarga qanday qilib eng qulay ZE WEQEVEPM tarzda yetkazish mumkinligi to‘g‘risida savol tug‘iladi. 1YPXMQIHME XI\RSPSKM]EPEVM QYPXM – ko‘p, media –QYLMX –FMVvaqtning o‘zida ma’lumot taqdim etishning bir nechta usullaridan JS]HEPERMWLKE MQOSR FIVEHM QEXRXEWZMVEYHMS ZE ZMHIS 1YPXMQIHMEPM XI\RSPSKM]ERMRK IRK QYLMQ \YWYWM]EXM MRXIVJESPPMO – axborot muhiti ishlashida foydalanuvchi ta’sir o‘tkaza olishga qodirligi xisoblanadi. So‘nggi yillar davomida ko‘plab multimediali dasturiy QE\WYPSXPEV ]EVEXMPHM ZE ]EVEXMPQSUHE IRWMOPSTIHM]EPEV o‘rgatuvchi dasturlar OSQT]YXIV XEUHMQSXPEVM ZE boshqa. Multimediali elektron ta’lim resurslarini yaratish muallifning QELSVEXMXENVMFEWMZEfantaziyasiga bog‘liq. Elektron darslik bu mavjud o’quv qo’llanma, darsliknining undan foydalanuvchiga UYPE]PMO]EVEXMWLQEUWEHMHEQE\WYWHEWXYVM]ZSWMXEPEV]SVHEQMHEM\GLEQLSPEXKEOIPXMVMPKER ma’lumotlar to’plamidan iborat. Elektron darslik tayyorlashda taqdim etilayotgan ma’lumotlar undan foydalanuvchilarga qulay, qiziqarli va kerakli bo’lishligi ahamiyatlidir. Hozirgi kunda elektron darsliklarni bir necha xil tayyorlash usullari mavjud.Ko’pchilik holatlarda tayyorlanayotgan elektron darslik ma’lumotlari dastlab HTML sahifalari ko’rinishiga o’tkaziladi. HTML tili imkoniyatlaridan foydalanib ham elektron darslik tayyorlash mumkin. Bu WSLERMRK LS^MVHE MQOSRM]EXPEVM OIRKE]KER ,810 WELMJEPEVM XE]]SVPSZGLM ZE YPEVKE FI^EO FIVMWL MQOSRMRM FIVYZGLM QE\WYW HEWXYVPEV MWLPEF GLMUMPKER &YRHE] HEWXYVPEVKE QMWSP WMJEXMHE 1MGVSWSJX *VSRX4EKI (VIEQ[IEZIV HEWXYVPEVMRM OIPXMVMWL QYQOMR &Y HEWXYVM] ZSWMXEPEV ]SVHEQMHE SWSRPMO FMPER IPIOXVSR HEVWPMOPEV XE]]SVPEWL ZE XELVMVPEWL MQOSRM]EXPEVM mavjud. Lekin bularda ma’lumotlar .html yoki .htm kengaytmali ko’rinishda saqlanadi va elektron darslik tarkibidagi ma’lumotlar ko’p bo’ladigan bo’lsa uni ma’lumot tashuvchi kompyuter qurilma (fleshka)larga ko’chirish yoki ko’chirib olish ko’p vaqt talab etadi. Bu esa HSMQLEQLYWLPEREZIVQE]HM%REWLYLSPEXPEVHERUSGLMWLYGLYRQE\WYWHEWXYVM]ZSWMXEPEV ishlab chiqilgan bo’lib, ular yordamida mavjud HTML tilida tayyorlangan elektron darsliklarni SWSRPMO FMPERI\I]SOMGLQOIRKE]XQEPM JE]PPEV LSPEXMKE OIPXMVMWL QYQOMR &YRHE] IPIOXVSR HEVWPMOPEV JS]HEPERMWLKE UYPE]PMKM ZE ]YUSVMHEKM OEQGLPMOPEVHER LSPMPMKM FMPER SHHM] ,810 ma’lumotlar to’plamidan iborat bo’lgan elektron darsliklardan afzal hisoblanadi. Bu elektron HEVWPMORMRK EJ^EPPMKM YRMRK LENQMRM SHHM] ,810 LYNNEXPEVM TETOEWMHER MFSVEX IPIOXVSR HEVWPMO 207

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr hajmidan kichikligidir. Bunday elektron darsliklarni ko’chirish yoki ko’chirib olish oson va UMWUEZEUXXEPEFIXEHM %HEFM]SXPEV 1.Mirziyoyev SH.M. Erkin va farovon demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent, “O‘zbekiston” NMIU, 2017. –F 1MV^M]S]IZ7,1&Y]YOOIPENEKMQM^RMQEVHZESPMNERSF\EPUMQM^FMPERFMVKEUYVEQM^ “O‘zbekiston” NMIU, 2017. –F 1MV^M]S]IZ 7,1 8ERUMHM] XELPMP UEXLM] XEVXMF MRXM^SQ ZE WLE\WM]NEZSFKEVPMOLEV FMV rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. “O‘zbekiston” NMIU, 2017. –F 208

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr *->-/%(%670%6-(%>%132%:-=8)<2303+-=%0%6(%2 FOYDALANIB O’QUVCHILAR BILIMLARINI BAHOLASH =E%%\QIHSZ <2/EVMQSZ 91*8*YRHEQIRXEPJERPEVOEJIHVEWMOEtta o’qituvchi,]EOYF$KQEMPGSQ 1YLEQQEHEPXorazmiy nomidagi TATU, katta o’qituvchi, OEVMQSZ\$KQEMPGSQ 1EUSPEYGLYRNEZSFKEV]EOYF$KQEMPGSQ %RRSXEXWM]E 9WLFY MWLHE *M^MOE HEVWPEVMHE ^EQSREZM] TPEXJSVQEPEVHER JS]HEPERKER LSPHE XEPEFEPEV XSQSRMHER IKEPPERKER FMPMQPEV HEVENEWMRM FELSPEWL MQOSRM]EXPEVM SGLMF berilgan. Ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalardan foydalanish afzalliklari tushintirib o’tilgan. Plickers, ClassMarker, Edbase FlexiQuiz, QuestBase, SpeedExam dasturlaridan foydalanishning muhim jihatlari keltirib o’tilgan. Ko’p sonli talabalarni bir vaqtning o’zida UMWUE QYHHEXHE FMPMQMRM XI^OSV FELSPEWL ZE HEVWPEVHE ^EQSREZM] TIHEKSKMO texnologiyalardan foydalanish haqida so’z yuritilgan. Kalit so’zlar: TIHEKSKMO XI\RSPSKM]E 4PMGOIVW 'PEWW1EVOIV )HFEWI *PI\M5YM^ 5YIWX&EWI7TIIH)\EQ]ERKMXI\RSPSKM]EKPSFEPXEVQSUREXMNE56OSH /MVMWL &YKYRKM OYRHE JER ZE XI\RMOE ZE MRXIVRIX VMZSNPERMWLM NEQM]EXRMRK E\FSVSXPEWLMWLMKESPMFOIPQSUHE%\FSVSXXI\RSPSKM]EPEVMLE]SXMQM^RMRKXYVPMNEFLEPEVMKEOIRK ZE NEHEP OMVMF FSVMWLM E\FSVSXPEWLKER NEQM]EXRM WLEOPPERXMVMWLKE ^EQMR ]EVEXQSUHE %\FSVSXPEWLKERNEQM]EXRMRKXEWLOMPM]XI\RSPSKMOEWSWMRMKPSFEPXEVQSUMRXIVRIXXEWLOMPIXEHM Axborotlashgan jamiyat talablariga to’liq javob beradigan zamonoviy o’qitish texnologiyalaridan to’liq foydalangan holda dars o’tish, bugungi kundagi oliy ta’limda yetuk mutaxasislar tayyorlashda muhum o’rin egallaydi. %\FSVSXkommunikatsion texnologiyalarini ta’lim jarayoniga qo’llash hozirgi vaqtdagi eng dolzarb muammolaridan biri bo’lib kelmoqda, sababi har bir sohada o’rganish, izlanish va tajriba orttirish uchun turli usullardan foydalanish kerak bo’ladi. Shuning uchun bog’chadan tortib to yuqori saviyadagi ishlarni o’rganishda hozir yangi axborot OSQQYRMOEXWMSR XI\RSPSKM]EPEVMHERJS]HEPERMWLQEUWEHKEQYZSJMUHMV 1EXIVMEPPEVZEYWYPPEVKo’p sonli va keng qamrovli talabalarni bir vaqtning o’zida katta o’quv auditoriyalarda (ma’ruza va amaliy mashg’ulotlarida) bir zumda davomat olib borish, talabalarning mavzuni o’zlashtirish darajasini tekshirishni amalga oshirish uchun 4PMGOIVW 'PEWW1EVOIV )HFEWI *PI\M5YM^ 5YIWX&EWI 7TIIH)\EQ HEWXYVMHER JS]HEPERMWL QYLMQ samaradorlik beradi. Ta’lim sohasida yangi bo’lgan ushbu dasturlar dunyoning ko’pgina QEQPEOEXPEVMHE SQQEZM]PEWLMF FSVQSUHE 1MWSP YGLYR 4PMGOIVW HEWXYVMRM MWLPEXMWLHE JEUEX professor o’qituvchida mobil telefon (smartfon yoki planshet) bo’lishi talab qilinadi, XEPEFEPEVHER \IGL UEREUERKM QSFMP XIPIJSRPEV ]SOM QE\WYW UYVMPQEPEV XEPEF ]IXMPQE]HM 4PMGOIVW HEWXYVM ]SVHEQMHE bir vaqtning o’zida, qisqa soniyalarda butun boshli auditoriyani so’rovdan o’tkazish imkoniyatini beradi. 7LYNYQPEHERularni o’zlashtirishini baLSPEWLLEQHE WXEXMWXMOEWMRM GLMUEVMWL MQOSRMRM FIVEHM 9WLFY VIWYVW 56 – kodlarni qo’llash yo’li orqali ishlaydi. Buning uchun o’qituvchiga internetga ulangan kompyuter va smartfon, proyektor va maxsus javob variantlarini o’zida jamlagan QR kodli TPMGOIVW kartalari kerak bo’ladi. Ushbu resurs bilan ishlash uchun plickers.com saytga kirish kerak va ro’yhatdan o’tish kerak bo’ladi. Shundan so’ng EYHMXSVM]E XEPEFEPEV YGLYR KVYTTE SGLEQM^ ZE XEPEFEPEVMRM MWQ JEQMPM]EWMRM kiritib chiqishimiz kerak bo’ladi. Dars jarayonida oldindan tayyorlangan 56 OSHPEVRM talabalarga tarqatiladi. Talabalar o’z javob kartochkalaridan 4 ta turli xil javoblarni ko’rsatishi QYQOMR 209

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr − − − VEWQ56OSHPMOEVXEPEV -PSZEHEXEPEFEPEVYGLYRWLEOPPERXMVMPKERKVYTTEPEVHERXEPEFEPEVRMRKWEZSPPEVKEUERHE] javob berganini bilib olishimiz mumkin bo’ladi. Plickers javoblar diagrammasini tuzib chiqadi va talabalarning qancha qismi o’rganilayotgan materialni tushunganligini, qancha qismi qo’shimcha yordam kerakligini tezda bilish imkoniyatini beradi. Har bir kartaning burchagida siz kartaning raqamini ko’rishingiz mumkin. Har bir kartaning orqasiga talabalarning ismini yozib qo’yishingiz talabalar orasida kartaning almashib ketishi muammosini hal qilishga MQOSRFIVEHM&YHEVWKEXE]]SVPERMWLZEUXMRMXINE]HM:ERMLS]EXXIWXPEVRMXY^MWLKEOMVMWLEQM^ Asosiy menyudan kutubxona havolasiga kiramiz. Paydo bo’lgan ro’yhatdan yangi papka LEZSPEWMRM XERPE]QM^ 3]REHE TETOERMRK RSQMRM ]S^EQM^ (bu fanning nomi bo’lishi ham QYQOMR /I]MRKM UEHEQHE ]EVEXMPKER TETOEKE XIWXPEVRM WMWXIQEPEWLXMVEHMKER OYVWRMRK bo’limini yaratish mumkin. Siz bo’sh papkani ochganingizda, sizga yangi savolni tuzishingizni XEOPMJIXEHM 4PMGOIVWHEWXYVMbilan ishlaganda quyidagi jihatlarga e’tibor qaratish kerak: kamera qat’iy vertikal holatda bo’lishi kerak; kartalar bilan ishlaganda talabalarga to’g’ri javobni ko’rsatish uchun to’g’ri variantni yuqoriga ko’rsatish kerakligini tushuntirish kerak; XEPEFEPEVOEVXSGLOEPEVRM56OSHRMFIVOMXQEKERLSPHEYWLPEWLPEVMRMXEPEFUMPMWLOIVEO VEWQ4PMGOIVWtestining umumiy ko’rinishi Aksariyat hollarda bu usuldagi nazorat testlari uchun bunday tizimni qo’llash yaxshi REXMNE FIVQEWPMKM QYQOMR WEFEFM XEPEFEPEV FMVFMVPEVMRMRK NEZSFPEVMKE UEVEWLKE LEVEOEX UMPEHMPEV &MVSU FY EYHMXSVM]EHER NYHE XI^ NEZSF SPMWL YGLYR NYHE ]E\WLM ZSWMXEHMV -PSZEHER 210

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr JS]HEPERMWL SVUEPM EYHMXSVM]EHEKM XEPEFEPEVRMRK FIVMPKER WEZSPKE NYHE XI^ NEZSFPEVMRM SPMWL QYQOMR <YPSWE Ko’pgina o’qituvchilar ta’lim jarayoniga yangi texnologiyani qo’llashga qarshi chiqmasada ulardan keng foydalanishni unchalik ham xush ko’rmaydilar. Chunki yangi texnologiyalar uchun juda ko’p texnik vositalar, zamonoviy bilimlar talab qiladi deb hisoblaydi. “PPMGOIVW” nafaqat ochiq kodli dastur shu bilan birga TPMGOIVW o’qituvchi va XEPEFEPEVHER SVXMUGLE NMLS^PEV XEPEF UMPQE]HM &Y IWE “TPMGOIVW” dan foydalanishning EJ^EPPMOPEVMRM ]EREHE SWLMVEHM Plickers esa ta’limning sifat va samaradorligini oshirishga \M^QEXUMPEHM8a’lim jarayoniga zamonoviy texnologiyalarni qo’llash orqali ta’limning sifat va WEQEVEHSVPMKMRM SWLMVMWLMQM^ QYQOMR Shunday ekan ta’lim jarayoniga zamonoviy texnologiyalarni qo’llash orqali ta’limning sifat va samaradorligini oshirishimiz mumkin. Fundamental fizik nazariyalarga asosan fizika kursi materiallari to’g’ri va yagona sistemaga keltirilgan. Bu esa fan olamidagi barcha ilmiy yo’nalishlarning g’oyalari asosidagi ilmiy bilimlar o’quvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirish uchun asos bo’ladi, degan \YPSWEKESPMFOIPEHM %HEFM]SXPEV Останний Д.О., Михайлов Е.И. Технология интерактивного тестирования Plickers. Юный ученый. №1. С. 33 Е.И. Бутиков, А.С. Кондратьев. Физика для углубленного изучения. Том №1 М.: Физматлит. 2004. В.П. Демков, О.Н. Третьякова. Физика. Теория. Методика. Задачи. М.: Высшая школа, 2001. LXXTW[[[TPMGOIVWGSQ 211

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr MULTIMEDIALI MA’RUZALAR TAYYORLASHDA FOYDALANILADIGAN DASTURIY :37-8%0%65-=37-=8%,0-0- (NYQE]IZ721MV^EVEMQSZ78 TATUSF katta o‘qituvchisi: sindordjumayev@gmail.com 8%897*XEPEFEWM7EQERHEVQ$KQEMPGSQ 1EUSPEYGLYRNEZSFKEVWMRHSVHNYQE]IZ$KQEMPGSQ %RRSXEXWM]E 9WLFY XI^MWHE multimediali interaktiv ma’ruzalar yaratish imkonini beruvchi bir nechta dasturlarni tahlili keltirib o‘tilgan. Har bir dastur multimediali interaktiv ma’ruza yaratish imkoniga ega. Kalit so‘zlar:%HSFI*PEWL4S[IV4SMRX*VSRX4EKI%YXS4PE]QYPXMQIHMEMRXIVEOXMZ So‘nggi o‘n yillik dunyoda kompyuter revolyusiyasi davri bo‘ldi.Kompyuterlar asosli VEZMWLHELE]SXMQM^KEOMVMFOIPHM-RWSRM]EXJESPM]EXMRMRKEOWEVM]EXNEFLEPEVMRMOSQT]YXIVWM^ tasavvur qilish qiyin. Faoliyatning eng tez o‘zgaruvchan dinamik turi bo‘lgan biznes ham YWLFY NEVE]SRHER GLIXHE USPQEHM (MREQMO ZM^YEP OIXQEOIXPMO WPE]HWLSY ERMQEWM]E video)ni ovozli tarzda namoyish etish orqali insonlarning e’tiborini ko‘proq jalb qilamiz. 7LYRHER OIPMF GLMUMFQYPXMQIHMEPM XI\RSPSKM]EPEV E\FSVSXRM QEOWMQEP WEQEVEPM XEV^HE XEUHMQIXMWLKEimkon beradi. Ma’lumot taqdim etishning boshqa shakllaridan farqli ravishda multimediali taqdimot bir necha o‘n minglab sahifa matn, minglab rasm vatasvirlar, bir necha soatga cho‘ziladigan audio va video yozuvlar, animasiya va uch o‘lchamli grafikalarni o‘z ichiga olgan bo‘lishiga qaramay, ko‘paytirish \EVENEXPEVMRMRK OEQPMKMRM ZE saqlash muddatining uzoqligini ta’minlaydi. Interaktiv o‘qitishning mohiyati o‘quv jarayonini shunday tashkil etadiki unda barcha o‘quvchilar bilish jarayoniga jalb qilingan bo‘lib, erkin fikrlash, tahlil qilish va mantiqiy fikr yuritish imkoniyatlariga ega bo‘ladilar[1]. Biz hozir multimediali ma’ruzalar tayyorlashda qo‘llaniladigan dasturiy vositalar va ularning imkoniyatlarini keltiramiz. Multimediali ma’lumotlar tayyorlash uchun quyidagi HEWXYVPEVRMRKMQOSRM]EXPEVMRMOIPXMVEQM^ • 1MGVSWSJX3JJMGI4S[IV4SMRX • 1MGVSWSJX3JJMGI*VSRX4EKI • %YXS4PE]1IHME7XYHMS • %HSFI*PEWL &Y HEWXYVPEV Y ]SOM FY \YWYWM]EXM FMPER FMVFMVMHER EJ^EPPMOPEVM QEZNYH 5Y]MHEKM NEHZEPHE multimediali interaktiv ma’ruza yaratish imkonini beruvchi dasturlarning tahlili keltiramiz?A (EWXYV 1MGVSWSJX 1MGVSWSJX %YXS4PE] %HSFI*PEWL RSQM 3JJMGI 3JJMGI 1IHME7XYHMS 4S[IV4SMRX *VSRX4EKI %J^EPPMKM Ma’ruzani 5MWUE 8E]]SV Yutug‘i bu kichik XY^MWLRMRK QYHHEXHE WLEFPSRPEVKE \ENQHEKMVERKPM UYPE]PMKM ;)&WE]X IKEPMKM ERMQEWMSRHMREQMO ]EVEXMF 9RGLEPMO MRXIVEOXMZ MWLKE HEVENEHE WELMJEPEVRM XYWLMVMWL FMPMQRM ]EVEXMWLMHMVFY QYQOMR XEPEF MRXIVRIXHEMWLPEXMWL UMPQEWPMO YGLYR MHIEP 212

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 9QYQM]WM /EQGLMPMKM 1YPXMQIHMEPM ma’ruza ]EVEXMWL MQOSRM]EXM QEZNYHPMKM 1YPXMQI HMEPM MRXIVEOXM v ma’ruza ]EVEXMWL MQOSRM]EXM QEZNYHPMKM 1YPXMQIHME (EWXYVPEWL IJJIOXPEVMRMRK XMPMRM YRGLEPMO FMPMWLRM HEVENEHE XEPEF VMZSNPERQEKE UMPMWLM RP MKM 8SZYWL 8SZYWL IJJIOXPEVMRM MWLPEXMWL MQOSRMRM FIVEHM +VEJMOE +VEJMOEPEVHER +VEJMOEPE +VEJMOERM YWLFY VHER ]E\WLM HEWXYVHE JS]HEPERK o‘zlashtiradi JS]HEPERMWL ERHEYRM MQOSRM JSVQEXPEV QEZNYH MZE o‘lchovlari FMV\MP bo‘lishi XEPEF IXMPEHM %RMQEWM]E &YRHE &YRHE IJJIOXPEVRM ERMQEWM]E ERMQEWM]E XYVPM\MP IJJIOXPEV IJJIOXPEV ko‘rinishda MRM MRMXE]]SV FENEVMWL QE\WYW OSH WLEFPSRPEV QYQOMR SVUEPM SVUEPM &YRHE OMVMXMWL FENEVMWL %RMQEXWM]E 8SZYWL IJJIOXPEV MRM MWLPEXMWL QYQOMR 1YPXMQI HMEPM MRXIVEOXM v ma’ruza ]EVEXMWL MQOSRM]EXM QEZNYHPMKM 1YPXMQI HME IJJIOXPEV MRM QYOEQQEP HEVENEHE FENEVMWL YGLYR HEWXYVPEWL XEPPEVMRM FMPMWLRM XEPEF UMPEHM 8SZYWL IJJIOXPEV MRM]E\WLM JS]HEPERMWL MQOSRMRM FIVEHM 213 2023-yil 14-dekabr LMWSFPEREHM 1YPXMQIHMEPM interaktiv ma’ruza ]EVEXMWLMQOSRM]EXM QEZNYHPMKM *PEWL SF]IOXPEVMRMRK EWSWM] OEQGLMPMKM FY S\MVKM JS]HEPERYZGLMKE TPEKMRMRMRK o‘VREXMPKERPMKMHMV Lekin u ko‘p LSPPEVHE o‘rnatilgan bo‘ladi. Flash fil’mlarda XSZYWLRMMWLPEXMWLRM FMV RIGLE YWYPPEVMRM ZE uni o‘zgartirish YGLYR turli qo‘shimcha IJJIOXPEVHER JS]HEPERMWL QYQOMR *PEWL ]SVHEQMHE ;IF WE\MJEPEVXY^MWLHE REJEOEX ZIOXSVPM FEPOM VEWXVPMXEWZMVPEVRM MWLPEXMWL \EQ QYQOMR *PEWL HEKM ERMQEWM]E mQYPXMO|HE MWLPEXMPEHMKER SF]IOXPEVRM \SWWEPEVMRM o‘zgartirishga

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti -RXIVEO XMZPMO 1EXR ERMQEWM]EPEV XEPEF ni o‘zingiz IXMPEHM M\XM]SVM] GLM^MWLMRKM^ ]SOMXE]]SV WLEFPSRPEVHE R JS]HEPERMWL MQOSRM QEZNYH &YHEWXYVHE -RXIVEOXM MRXIVEOXMZ ZPMORM bo‘lgan XYVPM\MP XYKQEZE WWMPOEPEV FSWLUE SVUEPMLEQ \M^QEXPEVRM FENEVMWL EQEPKE QYQOMR SWLMVMWL MQOSRM QEZNYH QYQOMR 1EXRRM]E\WLM =E\WLM o‘zlashtiradi o‘zlashtiradi =E\WLM o‘zlashtiradi &YRHE MRXIVEOXM v bo‘lgan XYKQEPEV ]EVEXMWL MQOSRM QEZNYH 2023-yil 14-dekabr EWSWPERKER 1EWEPER obyektlar yo‘qolishi ]SOM paydo bo‘lishi, NS]PEWLYZMRM ko‘rinishini, rangi va FSWLUO‘^KEVXMVMWLM QYQOMR *PEWLfil’mlarni REQS]MWLMZEUXMHE WE]XKEOMVKER JS]HEPERYZGLM OPEZMEXYVE]SOM WMGLUSRGLERM MWLPEXMF fil’mni turli JVEKQIRXPEVMKE o‘tishi, SF]IOXPEVRM ko‘chirishi, formaga ma’lumot OMVMXMWLMZEFSWLUE ko‘pgina STIVEWM]EPEVRM FENEVMWLMQYQOMR bo‘lgan interaktiv fil’mlarni yaratish MQOSRMRMFIVEHM 1EXRRM]E\WLM o‘zlashtiradi[4] %HEFM]SXPEV Методические рекомендасии по проведению занятий с применением интерактивных форм обученияв ФГБОУ ВПО // «Тюменский государственный университет».2010Б Begimkulov U.Sh. Pedagogik ta’limda axborot texnologiyalaridan foydalanish QYEQQSPEVMZEMWXMUFSPPEVM.-RJS'SQY^–8SWLOIRX–№ 3. –& Djumayev S. N., Shodmonov D. A., Ortiqova N. E. Ta’limda mobil ilovalardan JS]HEPERMWL MQOSRM]EXPEVM 4SWWMFMPMXMIW SJ 9WMRK 1SFMPI %TTPMGEXMSRW MR )HYGEXMSR -28)62%8-32%0 .3962%0 3* 8,)36)8-'%0 %2( %440-)( -779)7 3* (-+-8%0 8)',2303+-)7––Т. 4. –№. 2. –С. 90 Allaberganova M.X. Informatikadan interaktiv o‘quv majmualar yaratish va ulardan ta’lim jarayonida foydalanish. P.f.n. darajasini olish uchun dis. avtoreferati Toshkent: MChJ “Fan va ta’lim poligraf”.]& 214

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr MAKTABLARDAGI TO‘GARAKLAR FAOLIYATINI YURITUVCHI AXBOROT TIZIMINI =%6%8-7, TATU SF katta o’qituvchisi 7(NYQEZIZ 8%897*FSWUMGLXEPEFEWMDo‘stmurodov Hasan %RRSXEXMSR -R XLI VIEPQ SJ IHYGEXMSREP MRWXMXYXMSRW XLI HIZIPSTQIRX SJ ER IJJMGMIRX MRJSVQEXMSR W]WXIQ MW TEVEQSYRX JSV XLI IJJIGXMZI QEREKIQIRX SJ WGLSSP EGXMZMXMIW 8LMW ERRSXEXMSRSYXPMRIWXLIOI]EWTIGXWVIPEXIH XSGVIEXMRKERMRJSVQEXMSRW]WXIQHIHMGEXIHXS SZIVWIIMRK ERH STXMQM^MRK XLI JYRGXMSREPMX] SJ EGXMZMXMIW [MXLMR WGLSSPW8LI IHYGEXMSREP PERHWGETIMWIZSPZMRKVETMHP]RIGIWWMXEXMRKETVSEGXMZIETTVSEGLXSWXVIEQPMRIERHIRLERGI WGLSSP QEREKIQIRX TVSGIWWIW 8LMW TVSNIGX MW GIRXIVIH EVSYRH XLI HIZIPSTQIRX SJ E GSQTVILIRWMZI MRJSVQEXMSR W]WXIQ XEMPSVIH XS XLI WTIGMJMG RIIHW SJ QEREKMRK EGXMZMXMIW [MXLMRWGLSSPIRZMVSRQIRXW /I] 4LVEWIW )PIGXVSRMG 0IEVRMRK 6IWSYVGIW )0IEVRMRK 8SSPW 4IHEKSKMGEP ERH -RJSVQEXMSR8IGLRSPSKMIW)PIGXVSRMG8I\XFSSOW %WSWM] QEXR 1EQPEOEXMQM^HE SPMF FSVMPE]SXKER XYF MWPSLEXPEV JERXI\RMOE ZE texnologiyalarning rivojlanishi hamda axborotlashgan jamiyatga o‘tish talablari ta’lim strategiyasini o‘zgarishiga olib kelmoqda. Uzluksiz ta’lim olishning yangi shakllari, jumladan ^EQSREZM] SDUMXMWL XI\RSPSKM]EPEVMKE EWSWPERKER XEVQSUPM E\FSVSXPM QEWSJEZM] ZE innovatsion ta’lim texnologiyalari vujudga keldi. AxborotOSQQYRMOEXWMSR XI\RSPSKM]EPEVKE asoslangan yangi ta’lim turlarining paydo bo‘lishiga asosiy sabab, jamiyatning turli XEFEUEPEVMKEQERWYFOMWLMPEVKEFMPMQFIVMWLYPEVRMRKQEPEOEWMRMQYRXE^EQSWLMVMFFSVMWLZE qayta tayyorlash vazifalarini muvaffaqiyatli hal etishda, sobiq ta’lim tizimining yillar davomida shakllangan an’anaviy usul va vositalarining imkoniyatlari chegaralanganligidadir. Bunday vaziyatda Oliy o‘quv yurtlarining potensialiga tayangan holda axborotOSQQYRMOEXWM]E texnologiyalari asosida uzluksiz ta’lim tizimini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi.[1] (EVW NEVE]SRM WEQEVEHSVPMKMRM SWLMVMWL LS^MVKM ^EQSR TIHEKSKMOEWMRMRK HSP^EVF masalasiga aylanib bormoqda. Texnika, texnologiya va ishlab chiqarishning jadal sur’atlar bilan rivojlanib borishi oliy ta’lim hamda akademik litsey va kasbhunar kollejlarida ta’lim olayotgan talaba yoshlar oldiga shu rivojlanishga mos bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishlarini taqozo qilmoqda. Talaba yoshlarga texnika va texnologiyalarning yangi yutuqlarini o‘zlashtirish ko‘nikmalarini hosil qilish uchun ularni o‘qitish usullarini tubdan yangi pog‘onaga ko‘tarish zarurati davr talabi bo‘lib qolmoqda. Bu muhim vazifani hal etishda kundalik turmushda jadal sur’atlar bilan kirib kelayotgan ^EQSREZM] TIHEKSKMO ZE E\FSVSX — kommunikatsion texnologiyalar, elektron ta’lim resurslaridan keng foydalanish muhim rol o‘ynashi muqarrardir. Hozirgi kunda sinovdan o‘tgan maxsus axborot vositalari: kompyuter texnikalari, audio va video vositalari qatoriga kelib qo‘shilgan elektron ta’lim resurslari, virtual stendlar, animatsiyali dasturlar vositasida dars mashg‘ulotlarini olib borish talabalar tomonidan dars mashg‘ulotlarini o‘zlashtirishlariga samarali natijalar berib borishi tayindir. Elektron ta’lim resurslari yordamida darslarni tashkil etish jarayoni, bunda talabalarning olayotgan bilimlarini na faqat eshitish, balki ko‘rish sezgilari orqali ham qabul qilishlari va tushunchalarning g‘oya va mazmunini chuqur anglab etishlariga samarali yordam beradi.[2] Qator mualliflar tomonidan turli elektron o‘qitish vositalari yordamida mavzularning ]SVMXMPMWLRM NSVM] IXMF FSVMPE]SXKERPMKM FYRHE XEPEFEPEVRMRK FMPMQ WEZM]EPEVMRMRK SWLMF 215

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr FSVE]SXKERPMKMRM FIZSWMXE MWLSRGL LSWMP UMPMWL QYQOMROM FY YWYPPEVRMRK ]EREHE takomillashtirilishi, yuqori pog‘onaga olib chiqish kabi zaruratlar oldindan ko‘rib, shu yo‘sinda ta’lim va tarbiya jarayonini tashkil etish har bir rahbar hamda pedagogning dolzab vazifasi bo‘lishi talab etiladi. Bizning fikrimizcha, elektron ta’lim vositalaridan foydalanishda quyidagilarga alohida e’tibor qaratish kerak bo‘ladi: −o‘quv materiallarga qo‘yiladigan uslubiy talabalarni ishlab chiqish; − animatsion dasturlardan foydalanish davomiyligini 25–QMRYXHERSWLMVQEWPMO −namoyish etilayotgan mavzuga doir tushunchalar o‘qituvchi va talabalar tomonidan ikki XSQSRPEQEEPSUEXEV^MHEQYLSOEQEIXMFFSVMPMWLM − REQS]MWL IXMPMF FSVMPE]SXKER PEZLEPEVRMRK XEPEFE XSQSRMHER QYWXEUMP VEZMWLHE UE]XE MWLPEF]ERKMXYWLYRGLEPEVRMWLEOPPERXMVMFFSVMWLMKEIVMWLMWL −o‘qitish natijalarini baholash me’zonlarini aniqlash. Ma’lumki, o‘quv jarayonida qo‘llaniladigan pedagogik va informatsion texnologiyalar bir necha turlarga bo‘linib, ulardan eng muhimi — OSQT]YXIV XI\RMOEWM ZSWMXEPEVM ]SVHEQMHE o‘qitishdir. Shundan kelib chiqib, elektron darslik, vertual stendlarga qo‘yilgan talablarni MRSFEXKESPKERLSPHEmaktablardagi to‘garaklar faoliyatini yurituvchi axborot tizimini yaratish amaliy mashg‘ulotlarni elektron variantda ishlab chiqib, foydalanish maqsadga muvofiqdir.[3] %HEFM]SXPEV 1.Usmonov M. Interaktiv elektron o‘quv kurslar — o‘qitish faoliyatining yangi vositasi sifatida. //”Xalq ta’limi” jurnali, 2013, 5WSR 2. Begimqulov U.SH. Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy IXMWLRMRKMPQM]RE^EVM]EWSWPEVM–T.: “Fan” 2007. 3.Taylaqov N. I. Elektron darslik yaratishda qo‘yiladigan talablar. //”Xalq ta’limi” jurnali, WSR 216

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr 34436892-8-)73*8,)-2*361%8-327=78)1*368,)%'8-:-8-)73*7',330'09&7 (NYQE]IZ72Do‘stmurodov H. 8IEGLIVSJ7&89-8WMRHSVHNYQE]IZ$KQEMPGSQ 7XYHIRXSJ7&89-8\EWERHYWXQYVSHSZ$KQEMPGSQ 1EUSPEYGLYRNEZSFKEVWMRHSVHNYQE]IZ$KQEMPGSQ %RRSXEXMSR 8LMW EVXMGPI HIWGVMFIW XLI GETEFMPMXMIW SJ XLI MRJSVQEXMSR W]WXIQ XLEX QEREKIWXLIEGXMZMXMIWSJWGLSSPGPYFW /I][SVHWMRJSVQEXMSRW]WXIQGMVGPI[IFWMXIWGLSSPWXYHIRXWVIKMWXVEXMSRPSKMR TEWW[SVH 8LIGVIEXIHWMXIMWLSWXIHERHGYVVIRXP]STIVEXIWMRXLILXXTWGLSSPETTY^HSQEMR ;LIR[IEGGIWWXLMWHSQEMRJVSQXLIFVS[WIVXLILSQITEKISJXLI[IFWMXIMWGVIEXIHEW WLS[RMRXLIMQEKIFIPS[ расм). *MKYVI;IFWMXILSQITEKI 8LIQEMR[MRHS[SJSYV[IFWMXIGSRXEMRWXLIJSPPS[MRKQIRYW?A - ГлавнаяKSXSQEMR[MRHS[ - КружокXSWIIXLIPMWXSJGMVGPIW - График оплатыXSWIITE]QIRXWXEXYW - ЗарегистрироватьсяVIKMWXIVMRXLIW]WXIQ - АвторизоватьсяHIWMKRIHJSVPSKKMRKMRZMEYWIVREQIERHTEWW[SVH - Зарегистрироваться [LIR[IIRXIVXLIQIRYXLIJSPPS[MRK[MRHS[STIRW TMG 217

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr *MKYVI6IKMWXVEXMSR[MRHS[SRXLIWMXI 8SVIKMWXIVJMPPMRXLIJSPPS[MRKJMIPHWMRXLI[MRHS[ TMG • Имя9WIVREQI • ФамилияYWIV WPEWXREQI • ЛогинPSKMR • Электронная почтаYWIVIQEMPEHHVIWW • ПарольPSKMRTEWW[SVH?A • *MKYVI6IKMWXVEXMSR[MRHS[SRXLIWMXI 6IKMWXIV SR XLI WMXI F] JMPPMRK SYX EPP XLI MRJSVQEXMSR MR XLMW WIGXMSR ERH GPMGOMRK XLI FYXXSRЗарегистрироваться 8SIRXIVXLIWMXIKSXSXLIWIGXMSRАвторизоваться TMG 218

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr *MKYVI0SKMR[MRHS[ &]IRXIVMRK]SYVPSKMRERHTEWW[SVHMRXLMWWIGXMSR[I[MPPFIEFPIXSEGGIWWXLIWMXI %JXIVIRXIVMRKXLIGSVVIGXPSKMRERHTEWW[SVHXLIYWIV[MRHS[[MPPSTIR TMG *MKYVI9WIV[MRHS[ ;LIRYWMRKE[IFWMXIXLIYWIV WVSPIGERYWYEPP]FIXLIWXYHIRX WJEXLIVSVQSXLIV?A ;LIR[IKSXSXLIQIRYКружокSRXLI[IFWMXI[IGERWIIEPMWXSJGPYFWEZEMPEFPIEXXLI WGLSSP TMG 219

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr *MKYVIQIRYкружок %X XLI FSXXSQ SJ IEGLGPYFMRXLMW [MRHS[XLIVI MW ERSTTSVXYRMX]XS NSMR XLI GPYFSV see your child’s attendance in the club TMG *MKYVIQIRYкружок =SYGER FIGSQI E QIQFIV SJ XLIGMVGPI XLVSYKLXLIFYXXSR Присоединение SRXLI [MRHS[ ERH WII XLI EXXIRHERGI MR XLMW GMVGPI XLVSYKL XLI FYXXSR Посмотреть посещаемость?A We can see the circle’s attendance at the entrance via the button Посмотретьпосещаемость TMG 220