Ijtimoiy va amaliy fanlar o‘qitilishida zamonaviy yondashuvlardan foydalanish: talablar hamda tendensiyalar

to‘siqlarini pasaytirish va kichik biznes eksportini rag‘batlantirishdagi ahamiyatini ko‘rsatadi (Statista, 2024; KPMG, 2024). Xususan, rivojlanayotgan davlatlarda raqamli platformalar “raqamli tafovut” (digital divide)ni qisqartirish va inklyuziv iqtisodiy o‘sishni ta’minlashning asosiy drayveri sifatida baholanmoqda. Mahalliy tadqiqotlar va me’yoriy hujjatlarda O‘zbekistonda “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida infratuzilmani yaxshilash masalalari keng yoritilgan (PF-6079, 2020). Biroq, mavjud ilmiy ishlarda poytaxt va viloyatlar o‘rtasidagi logistik nomutanosiblik (“oxirgi milya” muammosi) hamda iste’molchilarning elektron savdoga ishonchi (trust) masalalari yetarlicha empirik o‘rganilmagan. So‘nggi tadqiqotlar va hukumat qarorlari (VMQ-885, 2024) elektron tijoratda “Eskrou” tizimini joriy etish va logistika zanjirini optimallashtirish zaruratini ko‘rsatmoqda, bu esa mazkur tadqiqotning dolzarbligini belgilab beradi. Tadqiqot metodologiyasi. Ushbu maqolada O‘zbekiston hududlarida elektron biznes ekotizimini shakllantirish va rivojlantirish muammolarini o‘rganishda tizimli tahlil hamda aralash yondashuv (mixed method) asos qilib olingan. Tadqiqot davomida: ● mavjud ilmiy adabiyotlar, xalqaro tashkilotlar hisobotlari (Statista, KPMG) va soha bo‘yicha me’yoriy-huquqiy hujjatlar tahlil qilindi; ● Andijon viloyati “namunaviy model” (case study) sifatida tanlanib, rasmiy statistik ma’lumotlar asosida hududiy infratuzilma va biznes faolligi ko‘rsatkichlari qiyosiy baholandi; ● hududiy logistika va to‘lov tizimlaridagi to‘siqlar kompleks o‘rganilib, ularni bartaraf etish bo‘yicha xalqaro modellar (“Hub-and-Spoke”, “Eskrou”) mahalliy sharoitga moslashtirildi. Ushbu metodologiya tadqiqot natijalarining ishonchliligini ta’minlash hamda hududiy raqamli tafovutni qisqartirish bo‘yicha ilmiy asoslangan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston hududlarida, xususan, Andijon viloyatida elektron biznes ekotizimining joriy holatini, raqamli tafovut ko‘lamini va rivojlanishga to‘sqinlik qilayotgan omillarni aniqlashga imkon berdi. Olingan ma’lumotlar tahlili ko‘rsatdiki: Andijon viloyatida “Infratuzilma paradoksi” mavjudligi aniqlandi. Ya’ni, aholining bank kartalari bilan ta’minlanganligi va mobil internetdan foydalanish darajasi yuqori bo‘lsa-da (talab yetarli), mahalliy tadbirkorlik subyektlarining raqamli platformalardagi faolligi va onlayn savdo taklifi o‘ta past darajada qolmoqda. Markaz (Toshkent) va hududlar o‘rtasida “Raqamli qaychi” effekti kuzatilayotgan bo‘lib, IT-xizmatlar va elektron tijorat aylanmasining asosiy qismi poytaxtda konsentratsiyalashgan. Hududiy logistika zanjiridagi uzilishlar, xususan, “oxirgi milya” yetkazib berish narxining qimmatligi va muddati uzoqligi elektron savdo rentabelligini pasaytirmoqda. Shuningdek, iste’molchilar o‘rtasida “tovarni ko‘rmasdan to‘lash” bo‘yicha institutsional ishonchning yetishmasligi aholining naqd puldan foydalanishni afzal ko‘rishiga va elektron bitimlar sonining cheklanishiga sabab bo‘lmoqda. 104

1- diagramma Raqamli iqtisodiyot indikatorlarining o‘sish sur'atlari va korrelyatsiyasi (2019–2024) 1-diagrammadan ko‘rinib turibdiki, internet foydalanuvchilari (85%+) va mobil to‘lovlar (65%+) ko‘rsatkichlari yuqori sur'atlarda o‘smoqda. 2025-yilning dastlabki 9 oyida xizmatlar sohasining 114,0 foizga va chakana tovar aylanmasining 111,0 foizga o‘sishi shuni anglatadiki, mamlakatda raqamli xizmatlar uchun ulkan bozor sig‘imi (market capacity) shakllangan. Biroq, bu o‘sish asosan iste'molchilar hisobiga to‘g‘ri kelmoqda, biznesning raqamli transformatsiyasi esa ortda qolmoqda. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, Toshkent shahri va respublika hududlari o‘rtasidagi tafovut shunchaki statistik farq emas, balki tizimli xarakterga ega bo‘lgan va yildan-yilga chuqurlashib borayotgan 'raqamli jarlik' (digital divide) ekanligi aniqlandi. Ushbu tendensiya raqamli resurslarning poytaxtda haddan tashqari konsentratsiyalashuvi va hududlarda biznes jarayonlarining raqamlashuv darajasi pastligi fonida yuzaga kelmoqda. Natijada, viloyatlarda texnik infratuzilma mavjudligiga qaramay, u yetarli darajada iqtisodiy qiymat yaratmayapti. Quyidagi qiyosiy jadval infratuzilma imkoniyatlari va real iqtisodiy natija o‘rtasidagi ushbu uzilish ko‘lamini yaqqol namoyon etadi. 1-jadval Markaz va periferiya o‘rtasidagi raqamli nomutanosiblik indikatorlari Indikator Toshkent shahri (Markaz) ITxizmatlar ulushi 65% 25% 10% 6.5x IT-biznes deyarli to‘liq poytaxtda konsentratsiyalashgan 50% 35% 15% 3.3x Hududlar asosan iste'molchi, sotuvchi emas 70-80 45-55 30-35 2.3x Texnik farq qisqarmoqda, lekin hali mavjud 5.0x Eng kritik nuqta. Logistika samarasizligi elektron savdoni "o‘ldirmoqda". Elektron tijorat ulushi Internet tezligi (Mbps) Logistika muddati 24 soat Viloyat Qishloq Tafovut markazlari tumanlari koeffitsiyenti 2-3 kun 5-7 kun 105 Tahlil

1-jadvaldan ko‘rinib turibdiki, logistika muddati bo‘yicha 5 barobarlik farq elektron tijoratning hududlarda rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi asosiy omildir. Andijon viloyati misolida o‘tkazilgan chuqur tahlil “Talab va Taklif Nomutanosibligi” (Supply-Demand Mismatch) fenomenini tasdiqladi. Hududda raqamli xizmatlarga talab yuqori bo‘lsa-da, mahalliy taklif shakllanmagan. 2-jadval Hududiy elektron biznes ekotizimi tahlili (Andijon viloyati) Indikator Ko‘rsatkich Baho Bank kartalari 91 ta / 100 kishi A’lo Mobil Internet 72,8% penetratsiya Yaxshi IT-biznes zichligi 0.16 ta / 10 ming kishi Kritik Savdo vitrinalari .uz saytlarning 1.2% Yomon Tahlil va Sabab-oqibat bog‘liqligi Talab tomoni (Demand-side): Aholi to‘lovga to‘liq tayyor. FinTech infratuzilmasi mavjud va ishlamoqda Aholining raqamli vositalardan foydalanish imkoniyati yuqori Taklif tomoni (Supply-side): 10 ming aholiga 1 ta ham IT-kompaniya to‘g‘ri kelmaydi. Mahalliy biznes raqamli yechimlarni taklif qilmayapti Biznes "onlayn-savdo"ni faqat Telegramkanal deb tushunmoqda. Saytlar funksional emas Tadqiqot natijalari aholining to‘lov tizimlariga munosabatida jiddiy “Ishonch inqirozi” mavjudligini ko‘rsatdi. Quyidagi diagrammada elektron to‘lov bozorining hududiy taqsimlanishi va aholining ishonch darajasi aks ettirilgan. 2- diagramma Tahlil: Olingan ma’lumotlarga ko‘ra, qishloq joylarida aholining 40 foizi hali ham naqd pulni afzal ko‘rmoqda. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, buning asosiy sababi aholining texnik savodsizligi emas, balki institutsional ishonchsizlikdir. Iste’molchilar “tovarni ko‘rmasdan oldin pul to‘lash” holatida firibgarlik qurboni bo‘lishdan yoki sifatsiz mahsulot olishdan xavfsiraydilar. Ushbu natija O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 885-sonli qarorida belgilangan “Eskrou” (Escrow) tizimini joriy etish zaruriyatini ilmiy va amaliy jihatdan asoslaydi. Xulosa. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekiston hududlarida elektron biznesni rivojlantirish uchun birlamchi texnik va moliyaviy zamin (internet qamrovi va to‘lov tizimlari) shakllangan. Aholining bank kartalari bilan 106

ta’minlanganligi va mobil internetdan foydalanish darajasining o‘sishi hududiy bozorlarda elektron tijorat xizmatlari samaradorligini oshirish va qamrovini kengaytirishga imkon yaratmoqda. Biroq, markaz va hududlar o‘rtasidagi “raqamli qaychi” effekti, logistika tizimining (“oxirgi milya”) samarasizligi hamda iste’molchilarning onlayn savdoga bo‘lgan institutsional ishonchi pastligi soha rivojini sezilarli darajada cheklab turibdi. Xususan, Andijon viloyatida aniqlangan “infratuzilma paradoksi” (talab mavjud, lekin taklif yetarli emasligi) asosiy to‘siq bo‘lmoqda. Shu sababli hududlarda logistika modellarini transformatsiya qilish va raqamli savdoda ishonch mexanizmlarini (Eskrou) joriy etish zarurati mavjud. Tavsiyalar. Hududlarda elektron biznes ekotizimini barqaror rivojlantirish bo‘yicha quyidagi strategik chora-tadbirlarni amalga oshirish taklif etiladi: 1. Industrial Raqamli Kooperatsiya (IndustryTech): Andijon va Navoiy kabi sanoat hududlarida ishlab chiqaruvchilar va xom-ashyo yetkazib beruvchilarni bog‘lovchi B2B platformalarini joriy etish. 2. Xizmatlar Bozori (Service Marketplaces): Farg‘ona vodiysida yashirin bandlikni legallashtirish uchun qurilish, ta’lim va logistika xizmatlariga ixtisoslashgan “On-Demand” platformalarini (Yandex Services, Upwork muqobillari) yaratish. 3. Agro-Logistika (AgroTech): “Andijon Agro” kabi platformalarni shunchaki e’lonlar taxtasi emas, balki eksport, fitosanitariya va bojxona xizmatlari integratsiyalashgan raqamli xabga aylantirish. 4. Kreativ Eksport (CraftTech): Samarqand, Buxoro, Xiva hunarmandlari uchun “National-Made” platformasini yaratib, uni Amazon Handmade va Etsy global tarmoqlariga integratsiya qilish. 5. Logistikani Transformatsiya Qilish: Davlat-xususiy sheriklik asosida Fulfillment markazlarini qurish va qishloq hududlariga yetkazib berishni vaqtincha subsidiyalash. 6. Institutsional Ishonch: VMQ-885 qarori ijrosini ta’minlash va barcha mahalliy savdo platformalarida “Eskrou” tizimini majburiy joriy etish. Ushbu choralar 2030-yilga qadar hududlarda elektron tijorat aylanmasini 5-7 barobarga oshirish va 10-15 mingdan ortiq yangi ish o‘rinlarini yaratish imkonini beradi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Statista. (2024). Global E-commerce Report 2024: Trends and Statistics. New York: Statista Inc. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi “Raqamli O‘zbekiston – 2030 strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-sonli Farmoni. 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. (2025). O‘zbekiston raqamlarda: ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish ko‘rsatkichlari (2025-yil yanvar-sentabr). Toshkent. 4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 26-dekabrdagi “Elektron tijorat sohasini tartibga solish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 885-sonli Qarori. 5. KPMG. (2024). E-commerce in Emerging Markets: Opportunities and Challenges in Central Asia. Almaty: KPMG International. 107

RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA KRIPTOVALYUTALAR VA ULARNING HUQUQIY MAQOMI Khakimov Bekzod Ilhomjonovich I-kurs magistranti Annotatsiya. Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida kriptovalyutalarning vujudga kelishi, ularning iqtisodiy mohiyati hamda huquqiy maqomi tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda kriptovalyutalarning raqamli moliyaviy instrument sifatidagi o‘rni, ularning an’anaviy moliyaviy tizimdan farqli jihatlari va global iqtisodiy munosabatlarga ta’siri yoritib berilgan. Shuningdek, turli davlatlarda kriptovalyutalarni huquqiy tartibga solish amaliyoti qiyosiy tahlil asosida o‘rganilib, O‘zbekiston sharoitida ularni tartibga solishning dolzarb masalalari ochib berilgan. Maqola xulosalarida kriptovalyutalar bo‘yicha huquqiy mexanizmlarni takomillashtirish zarurati asoslab beriladi. Kalit so‘zlar: raqamli iqtisodiyot, kriptovalyuta, blokcheyn, huquqiy maqom, raqamli moliya, kriptoaktivlar. Аннотация. В статье рассматриваются особенности функционирования криптовалют в условиях цифровой экономики, а также анализируется их экономическая сущность и правовой статус. В ходе исследования раскрывается роль криптовалют как новых цифровых финансовых инструментов, их отличия от традиционных денежных средств и влияние на современную финансовую систему. Особое внимание уделено вопросам правового регулирования криптовалют в зарубежных странах и анализу перспектив формирования эффективной нормативно-правовой базы в Республике Узбекистан. В выводах обосновывается необходимость комплексного подхода к правовому регулированию криптоактивов. Ключевые слова: цифровая экономика, криптовалюта, блокчейн, правовой статус, цифровые финансы, криптоактивы. Abstract. This article examines the role of cryptocurrencies in the context of the digital economy and analyzes their economic nature and legal status. The study highlights cryptocurrencies as innovative digital financial instruments, emphasizing their distinctive features compared to traditional monetary systems and their impact on global financial relations. Furthermore, the article provides a comparative analysis of international practices in regulating cryptocurrencies and discusses the key challenges and prospects for establishing an effective legal framework in Uzbekistan. The conclusions justify the necessity of improving legal regulation mechanisms for crypto-assets in the digital economy. Keywords: digital economy, cryptocurrency, blockchain, legal status, digital finance, crypto-assets. Kirish. So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi global iqtisodiy tizimda tub o‘zgarishlarni yuzaga keltirdi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, sun’iy intellekt, katta hajmdagi ma’lumotlar (Big Data) va blokcheyn texnologiyalarining keng joriy etilishi natijasida iqtisodiy munosabatlarning yangi shakllari vujudga kelmoqda. Ushbu jarayonlar doirasida kriptovalyutalar raqamli iqtisodiyotning eng muhim va bahsli elementlaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Kriptovalyutalar markazlashtirilmagan, raqamli shakldagi to‘lov va investitsiya vositasi bo‘lib, ular an’anaviy moliya institutlaridan mustaqil tarzda faoliyat yuritadi. Ularning tezkorligi, shaffofligi va transchegaraviy xarakteri iqtisodiy jarayonlarni soddalashtirish bilan birga, moliyaviy xavfsizlik, soliq solish, pul-kredit siyosati va huquqiy tartibga solish bilan bog‘liq qator muammolarni ham keltirib chiqarmoqda. 108

Ayniqsa, kriptovalyutalarning huquqiy maqomini aniqlash masalasi bugungi kunda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Chunki ko‘plab davlatlarda kriptovalyutalar na to‘liq to‘lov vositasi, na an’anaviy moliyaviy aktiv sifatida tan olingan. Bu holat ularning muomalasi, soliqqa tortilishi va huquqiy himoyasi bilan bog‘liq noaniqliklarni yuzaga keltiradi. Shu bois mazkur maqolaning asosiy maqsadi - raqamli iqtisodiyot sharoitida kriptovalyutalarning iqtisodiy mohiyatini ochib berish, ularning huquqiy maqomini tahlil qilish hamda zamonaviy huquqiy tartibga solish yondashuvlarini ilmiy asosda yoritishdan iboratdir. Mavzuga oid adabiyotlar tahlili. Raqamli iqtisodiyot sharoitida kriptovalyutalar va ularning huquqiy maqomini tartibga solish masalalari ko‘plab davlatlarda davlat siyosati darajasida ko‘rib chiqilmoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish, zamonaviy moliyaviy texnologiyalarni joriy etish hamda raqamli aktivlar muomalasini tartibga solish bo‘yicha muhim normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi mamlakatda raqamli transformatsiyani jadallashtirish, moliya sektorini modernizatsiya qilish va innovatsion texnologiyalarni qo‘llabquvvatlashning ustuvor yo‘nalishlarini belgilab berdi [1]. Shuningdek, kriptoaktivlar muomalasini tartibga solishga oid Prezident farmonlari va hukumat qarorlari kriptovalyutalarning huquqiy maqomini aniqlash va ularning qonuniy aylanishini ta’minlashga xizmat qilmoqda [2], [3]. Kriptoaktivlar bozorini rivojlantirish va nazorat qilish bo‘yicha vakolatli organlarning faoliyatini belgilovchi normativ-huquqiy hujjatlar raqamli moliya tizimida shaffoflik va xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan [4]. Ushbu hujjatlarda kriptovalyutalarning to‘lov vositasi sifatidagi maqomi cheklangan holda, ularni investitsion va raqamli aktiv sifatida tartibga solish yondashuvi ustuvor hisoblanadi [5]. Mahalliy ilmiy adabiyotlarda kriptovalyutalar va blokcheyn texnologiyalarining iqtisodiy mohiyati hamda huquqiy jihatlari asosan nazariy va institutsional yondashuvlar asosida o‘rganilgan. Xususan, Sh.M. Mirziyoyev asarlarida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va moliya tizimini modernizatsiya qilishning strategik yo‘nalishlari yoritilgan [6]. I.A. Karimov tadqiqotlarida iqtisodiy islohotlarning institutsional asoslari va moliya tizimining barqarorligi masalalari tahlil qilingan [7]. Shuningdek, A. To‘xtasinov va B. Raximov tadqiqotlarida raqamli moliya, elektron to‘lov tizimlari va moliyaviy innovatsiyalarning iqtisodiyotga ta’siri keng yoritilgan [8]. A.A. Abdurahmonov moliya bozorlarida zamonaviy texnologiyalarning rolini asoslab bergan bo‘lsa [9], D.Sh. Xudoyberdiyev raqamli iqtisodiyot sharoitida moliya sektorida innovatsion texnologiyalarni joriy etish masalalariga alohida e’tibor qaratgan [10]. Biroq mahalliy ilmiy tadqiqotlarda kriptovalyutalarning huquqiy maqomi, ularning soliqqa tortilishi va huquqiy himoyasi masalalari yetarli darajada kompleks yondashuv asosida yoritilmagan. Xorijiy ilmiy adabiyotlarda esa kriptovalyutalar va ularning huquqiy tartibga solinishi masalalari keng va chuqur tadqiq qilingan. Nakamoto tomonidan taklif etilgan blokcheyn konsepsiyasi kriptovalyutalarning texnologik asosini shakllantirgan bo‘lib, ushbu ishda markazlashtirilmagan moliyaviy tizimning 109

ustunliklari asoslab berilgan [11]. Yevropa Ittifoqi va AQShda kriptoaktivlarni huquqiy tartibga solish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlarda ularning moliyaviy barqarorlik va pul-kredit siyosatiga ta’siri tahlil qilingan [12], [13]. Tapscott va Tapscott asarlarida blokcheyn va kriptovalyutalarning global iqtisodiyotga ta’siri hamda ularning institutsional o‘zgarishlarga olib kelishi ilmiy asosda yoritilgan [14]. IMF va Jahon banki hisobotlarida kriptovalyutalarning imkoniyatlari bilan bir qatorda, moliyaviy xavfsizlik, noqonuniy operatsiyalar va regulyativ risklar masalalariga alohida e’tibor qaratilgan [15], [16]. OECD tadqiqotlarida esa kriptoaktivlarni tartibga solishda muvozanatli yondashuv zarurligi asoslab berilgan [17]. Umuman olganda, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, xorijiy tadqiqotlarda kriptovalyutalar va ularning huquqiy maqomi masalalari har tomonlama o‘rganilgan bo‘lsa-da, O‘zbekiston sharoitida kriptoaktivlarni huquqiy tartibga solishning iqtisodiy samaradorligi va institutsional mexanizmlari yetarli darajada tadqiq etilmagan. Mazkur holat ushbu maqolaning ilmiy dolzarbligini belgilaydi. Tadqiqot metodologiyasi. Ushbu maqolada tahlil va sintez, induksiya va deduksiya, tizimli tahlil, qiyosiy tahlil, iqtisodiy-statistik tahlil, korrelyatsionregression tahlil, prognozlash, Case-study (holat tahlili) metodi, adabiyotlar tahlili, normativ-huquqiy hujjatlarni o‘rganish, birlamchi va ikkilamchi ma’lumotlarni tahlil qilish hamda ekspert baholash metodlaridan keng foydalanildi. Tadqiqot jarayonida kriptovalyutalarning raqamli iqtisodiyotdagi o‘rni, ularning iqtisodiy mohiyati va huquqiy maqomini aniqlashga qaratilgan kompleks metodologik yondashuvlar qo‘llanildi. Tadqiqot natijalari. O‘tkazilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, global iqtisodiyot raqamli transformatsiya bosqichiga kirib, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari iqtisodiy munosabatlarning asosiy drayveriga aylandi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida ma’lumotlar, raqamli platformalar, elektron to‘lov tizimlari va raqamli aktivlar iqtisodiy qiymatning asosiy manbai sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ushbu jarayonda kriptovalyutalar zamonaviy moliya tizimining yangi va muhim elementi sifatida shakllanib, iqtisodiy munosabatlarning tubdan o‘zgarishiga sabab bo‘lmoqda. Raqamli iqtisodiyot - bu axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, internet, raqamli platformalar va elektron toʻlov infratuzilmasi asosida shakllanadigan, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatishning raqamli vositalar yordamida amalga oshirilishini anglatadi24. Ushbu iqtisodiy modelda raqamli aktivlar (raqamli pul birligi, tokenlar, smart-kontraktlarga asoslangan xizmatlar va boshqalar) muhim resursga aylanadi; ularning orasida eng keng tarqalgani - kriptovalyutalardir25. Kriptovalyuta atamasi markazlashtirilmagan, kriptografik prinsiplarga asoslangan va asosan blokcheyn texnologiyasida ishlaydigan raqamli toʻlov vositalarini ifodalaydi26. Blokcheyn esa - tranzaksiyalarni tarmoq ishtirokchilari oʻrtasida umumiy, oʻzgarmas va shaffof tarzda saqlovchi tarqatilgan reyestrdir27. Абдуллаев А.А. Рақамли иқтисодиёт асослари. – Т.: 2021. Investopedia. Digital economy and cryptoassets. – URL: https://www.investopedia.com 26 Nakamoto S. Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. – 2008. 27 Antonopoulos A. Mastering Blockchain. – O’Reilly, 2019. 110 24 25

Kriptovalyutalarning raqamli iqtisodiyotdagi roli bir necha darajada koʻrinadi. Birinchidan, ular xalqaro toʻlovlarni tezlashtirish va tranzaksiya xarajatlarini pasaytirish imkonini beradi; ikkinchidan, moliyaviy inklyuziyani kengaytiradi anʼanaviy bank xizmati cheklangan hududlarda ham moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirish imkonini yaratadi; uchinchidan, blokcheyn asosidagi servislar yangi iqtisodiy biznes-model va mahsulotlarni - DeFi (decentralized finance), tokenizatsiya va smart-kontraktlar asosidagi tijoratni - taklif etadi28. O‘zbekiston hukumati ham raqamli iqtisodiyot va unga doir texnologiyalarni rivojlantirishni davlat strategiyasi darajasiga koʻtarib, shu maqsadda bir qator hujjatlar qabul qilgan29. 2018 va 2019-yillardagi Prezident qaror va rezolyutsiyalari orqali raqamli iqtisodiyot va kriptoaktivlar sohasini tartibga solish yoʻli boshlangan: xususan, 2018-yil 3-iyuldagi PQ-3832 va 2018-yil 2-sentyabrdagi PQ3926 kabi hujjatlar raqamli iqtisodiyot va kripto-birjalar faoliyatini tashkil etishga doir asosiy bosqichlarni belgilagan (joylarda raqamli innovatsiyalarni targʻib qilish, crypto-exchange faoliyatini rasmiylashtirish va hokazo)30. 2020-yilda esa “Digital Uzbekistan - 2030” strategiyasi qabul qilinib, davlat organlari faoliyatini raqamlashtirish va onlayn toʻlovlar tizimini rivojlantirish uchun yoʻl xaritasi tasdiqlandi; bu hujjat mamlakatda raqamli moliya infratuzilmasi va unga bogʻliq yangi moliyaviy xizmatlarni ilgari surish niyatini rasmiylashtiradi31. 1-rasm. Kriptavalyutalarning huquqiy maqomi32. Diagramma ma’lumotlariga ko‘ra, jahon mamlakatlarining 40 foizida kriptovalyutalar to‘liq, 35 foizida qisman tartibga solingan. Shu bilan birga, 15 foiz davlatlarda kriptoaktivlar muomalasi cheklangan, 10 foiz mamlakatlarda esa taqiqlangan. Ushbu ko‘rsatkichlar kriptovalyutalarning aksariyat davlatlarda huquqiy maydonga bosqichma-bosqich kiritilayotganini ko‘rsatadi. Kriptovalyutalarning Oʻzbekistondagi maqomi va tartibga solinishi 2018–2023- yillarda ketma-ket qabul qilingan hujjatlar orqali aniqlashtirildi. Prezident qarorlari va ularning ilovalari orqali “crypto-exchange”lar, xizmat koʻrsatuvchi provayderlar va baʼzi tokenlarni joylashtirish tartiblari belgilandi; shu jumladan 2022-yil 15-avgustdagi qaror orqali kripto-aktivlar savdosi, birja Buterin V. A next-generation smart contract platform. – Ethereum White Paper, 2014. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-3832-son qarori, 03.07.2018. 30 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-3926-son qarori, 02.09.2018. 31 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi, 05.10.2020. 32 muallif tomonidan xalqaro va milliy tadqiqotlar asosida tuzilgan. 111 28 29

platformalarida roʻyxatga olish qoidalari, mijoz bilan munosabatlar va maʼlum cheklovlar aniq koʻrsatildi - masalan, onlayn maydonchalar orqali amalga oshiriluvchi savdolar va ularning hisoboti, tranzaksiyalarni faqat litsenziyalangan xizmat koʻrsatuvchilar orqali amalga oshirishga oid talablar va muayyan faoliyatlar taqiqlari belgilangan (jumladan, ayrim turdagi stabletokenlarning birja orqali chiqarilishi va savdosi cheklangan)33. Amalda Oʻzbekistonda rezidentlar kriptovalyuta savdolarini litsenziyalangan ichki provayderlar orqali amalga oshirishlari, chet eldagi ayrim aktivlar bilan oʻzaro munosabatlarda esa alohida cheklovlar va tartib-qoidalar amal qilishi belgilandi34. Xalqaro akademik tadqiqotlar kriptovalyutalarning ommaviy qabul qilinishi va iqtisodiy taʼsirini turli nuqtai nazardan tahlil qiladi. Soʻnggi yillarda oʻtkazilgan kesimlar va panel-tahlillar shuni koʻrsatadiki: makroiqtisodiy rivojlanish darajasi, moliya bozorlarining chuqurligi, internet qamrovi, taʼlim darajasi va huquqiy tartibning aniqligi kripto qabul qilinishiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi 35. Masalan, Magazzino va hamkorlarining 2025 yildagi tadqiqoti mamlakatlararo ma’lumotlar toʻplami asosida moliyaviy bozorlar rivojlanishi va boshqa iqtisodiy indikatorlar kripto qabul qilinishini mustahkamlashini aniqladi36. Shuningdek, boshqa ilmiy ishlar inflyatsiya va valutaviy beqarorlik kabi iqtisodiy risklar kriptovalyutalarga talabni oshirishi mumkinligini koʻrsatadi - yaʼni ayrim aholining kriptovalyutalarga murojaati iqtisodiy muvozanatsizlik sharoitida “valyutaalmashinuv” yoki aktivlarni saqlash vositasi sifatida kuchayadi37. O‘zbekiston Xorijiy davlatlar Raqamli aktiv sifatida tan olingan, Investitsiya yoki to‘lov vositasi Huquqiy maqomi to‘lov vositasi emas sifatida tan olingan Normativ-huquqiy Prezident qarorlari va VM qarorlari Maxsus qonunlar va reglamentlar asos asosida tartibga solinadi (AQSh, YI, Yaponiya) Kriptobirjalar Faqat litsenziyalangan platformalarga Keng doirada ruxsat etilgan faoliyati ruxsat Davlat nazorati Yuqori va markazlashgan Nisbatan moslashuvchan Rezidentlar Cheklangan tartibda Erkinroq ishtirok ishtiroki Asosiy yondashuv Ehtiyotkor va bosqichma-bosqich Innovatsiyani qo‘llab-quvvatlovchi 1-rasm. Raqamli iqtisodiyot sharoitida kriptovalyutalar: O‘zbekiston va xorijiy tajriba38 Mezonlar Global miqyosdagi statistik maʼlumotlar kripto bozorining kattaligini va dinamikasini koʻrsatadi. Raqamli aktivlar bozorining umumiy kapitallashuvi 2024–2025-yillarda trillionlab dollarlar darajasida shakllangan bo‘lib, ayrim analitik platformalar 2025-yil oxirida uni 3–4 trillion AQSh dollari atrofida baholagan39. Bitcoin bozordagi yetakchi ulushni saqlab qolib, uning dominantligi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 3379-son qarori, 15.08.2022. Lex.uz – Kripto-aktivlar bo‘yicha normativ hujjatlar. 35 Shahzad M.F. Cryptocurrency adoption factors. – Nature, 2024. 36 Magazzino C. et al. Crypto adoption determinants. – International Review of Financial Analysis, 2025. 37 Stupak V. Economic risk and crypto adoption. – MDPI, 2025. 38 muallif tomonidan xalqaro va milliy tadqiqotlar asosida tuzilgan. 39 CoinMarketCap. Global crypto market statistics. 112 33 34

taxminan 50–60 foiz oralig‘ida qayd etilmoqda40. On-chain maʼlumotlar stablecoinlar orqali amalga oshirilayotgan tranzaksiyalar hajmi juda yuqori ekanligini ko‘rsatadi - stablecoinlar global kripto ekotizimida likvidlik va “almashinuv” vositasi sifatida keng qoʻllanilmoqda41. Ushbu ma’lumotlar CoinGecko, CoinMarketCap va boshqa xalqaro tahliliy platformalar tomonidan muntazam yangilanadi. Xorijiy tajriba bilan qiyosiy tahlil shuni ko‘rsatadiki, kriptovalyutalarning huquqiy maqomi davlatlar kesimida sezilarli darajada farqlanadi, ya’ni ayrim mamlakatlarda ular to‘lov yoki investitsiya vositasi sifatida tan olingan bo‘lsa, boshqa davlatlarda kriptoaktivlar faqat qat’iy nazorat ostida va cheklangan doirada muomalaga kiritilgan. Ushbu farqlar davlatlarning iqtisodiy rivojlanish darajasi, moliya bozorlari va huquqiy tartibga solish mexanizmlariga bog‘liq. Ilmiy va amaliy jihatlardan kelib chiqadigan asosiy xulosalar shundan iboratki, kriptovalyutalar raqamli iqtisodiyotning muhim qismiga aylanib, anʼanaviy moliya tizimi bilan integratsiyalashib bormoqda. Banklar, investitsiya fondlari va institutsional investorlar ham raqamli aktivlarga kirishish imkoniyatlarini faol o‘rganmoqda42. Shu bilan birga, kriptovalyutalarning ijobiy taʼsirini kuchaytirish va xavf-xatarlarini kamaytirish uchun davlatlar tomonidan aniq tartib-qoidalarni joriy etish - litsenziyalash, AML/KYC talablari, soliq rejimi va isteʼmolchilarni himoya qilish mexanizmlarini yaratish muhim ahamiyat kasb etadi43. Texnologik jihatdan esa blokcheyn infratuzilmasining barqarorligi, tranzaksiya tezligi va axborot xavfsizligi raqamli moliya tizimining samaradorligini belgilovchi asosiy omillar hisoblanadi. Oʻzbekiston misolida, “Digital Uzbekistan - 2030” strategiyasi va Prezidentning tegishli qarorlari raqamli texnologiyalarni qoʻllab-quvvatlash bilan birga, kriptoaktivlar sohasida maʼlum tartib-qoidalarni joriy etish orqali iqtisodiy xavfsizlik va moliyaviy nazoratni taʼminlashga qaratilgan [8; 9]. 2022 yildagi 3379-sonli hujjat kripto-birjalar faoliyatini tartibga solib, tranzaksiyalarni faqat rasmiy va litsenziyalangan platformalar orqali amalga oshirish shartini belgiladi, bu esa sohani bosqichma-bosqich formal iqtisodiyot doirasiga kiritishga xizmat qilmoqda [9]. Shu bilan birga, xalqaro tajriba va on-chain statistik tahlillar kriptovalyutalar global moliyaviy innovatsiyalar va makroiqtisodiy barqarorlik o‘rtasida muvozanatni ta’minlashni talab etishini ko‘rsatadi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida kriptovalyutalar: muammolar va yechimlar Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi kriptovalyutalarni zamonaviy moliya tizimining muhim elementiga aylantirdi. Biroq kriptovalyutalarning keng joriy etilishi ularning huquqiy maqomi, moliyaviy barqarorlikka ta’siri va davlat nazorati bilan bog‘liq bir qator muammolarni yuzaga chiqarmoqda. Ushbu muammolarni aniqlash va samarali yechimlar ishlab chiqish raqamli iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega. Asosiy muammolar 40 CoinGecko. Bitcoin dominance data. TRM Labs. Stablecoin usage report. – 2025. 42 IMF. Digital money and financial stability. 43 FATF. Virtual assets risk-based approach. 41 113

Birinchidan - huquqiy noaniqlikdir. Ko‘plab davlatlarda kriptovalyutalarning aniq huquqiy maqomi to‘liq belgilanmagan bo‘lib, ular pul birligi, to‘lov vositasi yoki moliyaviy aktiv sifatida turlicha talqin qilinadi. Bu holat investorlar va tadbirkorlar uchun huquqiy tavakkalchiliklarni oshiradi. Ikkinchidan - moliyaviy xavfsizlik va noqonuniy operatsiyalar xavfi. Kriptovalyutalarning anonimligi pul yuvish, terrorizmni moliyalashtirish va noqonuniy daromadlarni yashirish kabi holatlarga sharoit yaratishi mumkin. Ayniqsa, yetarli nazorat mexanizmlari mavjud bo‘lmagan mamlakatlarda bu xavf yanada kuchli namoyon bo‘ladi. Uchinchida - narxlarning yuqori darajadagi o‘zgaruvchanligi. Kriptovalyutalar kursining keskin tebranishi ularni barqaror to‘lov vositasi sifatida qo‘llashni cheklaydi va moliyaviy risklarni oshiradi. To‘rtinchidan - soliq va buxgalteriya hisobining murakkabligi. Kriptoaktivlardan olinadigan daromadlarni soliqqa tortish mexanizmlari ko‘plab davlatlarda yetarli darajada shakllanmagan, bu esa yashirin iqtisodiyot ulushining ortishiga olib kelishi mumkin. Beshinchidan - texnologik va kiberxavfsizlik tahdidlari. Kriptobirjalar va raqamli hamyonlarga qilingan kiberhujumlar foydalanuvchilarning moliyaviy yo‘qotishlariga sabab bo‘lishi mumkin. Asosiy yechimlar Mazkur muammolarni bartaraf etish uchun, avvalo, kriptovalyutalarning huquqiy maqomini aniq belgilash zarur. Ularni raqamli aktiv yoki investitsiya vositasi sifatida tan olish va muomalasini maxsus normativ-huquqiy hujjatlar bilan tartibga solish huquqiy aniqlikni ta’minlaydi. Ikkinchi yechim - AML/KYC mexanizmlarini kuchaytirish. Kriptobirjalar va xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar uchun mijozni identifikatsiyalash va moliyaviy monitoring talablarini joriy etish noqonuniy operatsiyalar xavfini kamaytiradi. Uchinchi yechim - barqaror kriptoaktivlarni (stablecoinlar) rivojlantirish va ularni qat’iy nazorat ostida qo‘llash orqali narxlar o‘zgaruvchanligini kamaytirishdir. Bu kriptovalyutalarning real iqtisodiyotda qo‘llanish imkoniyatlarini kengaytiradi. To‘rtinchi yechim - soliq tizimini moslashtirish. Kriptoaktivlardan olinadigan daromadlarni deklaratsiyalash va soliqqa tortish bo‘yicha aniq mexanizmlarni joriy etish davlat byudjeti daromadlarini oshirish bilan birga, sohani “soya iqtisodiyoti”dan chiqaradi. Beshinchi yechim - kiberxavfsizlik infratuzilmasini mustahkamlash. Kripto platformalar uchun texnik standartlar, audit va sug‘urta mexanizmlarini joriy etish foydalanuvchilar manfaatlarini himoya qilishga xizmat qiladi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida kriptovalyutalarning qo‘llanilish istiqbollari va ularning huquqiy maqomi Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi kriptovalyutalarni zamonaviy moliya tizimining muhim tarkibiy qismiga aylantirmoqda. Kriptovalyutalarning keng tarqalishi moliyaviy munosabatlarning yangi shakllarini vujudga keltirib, ularning huquqiy maqomini aniqlash va tartibga solish masalasini dolzarb vazifaga 114

aylantirdi. Kelgusida kriptovalyutalarning raqamli iqtisodiyotdagi o‘rni mustahkamlanib, ularni huquqiy jihatdan tartibga solish mexanizmlarini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etishi kutilmoqda. Birinchidan, kriptovalyutalarning huquqiy maqomini aniq belgilash raqamli iqtisodiyot sharoitidagi ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi. Turli davlatlarda kriptovalyutalar pul birligi, to‘lov vositasi yoki raqamli aktiv sifatida turlicha talqin qilinayotgani huquqiy noaniqlikni yuzaga keltirmoqda. Shu sababli, kriptoaktivlarning aniq huquqiy ta’rifini belgilash ularning muomalasini qonuniy asosda tartibga solishga xizmat qiladi. Ikkinchidan, kriptovalyutalar bilan bog‘liq moliyaviy xavfsizlikni ta’minlash masalasi muhim yo‘nalishlardan biridir. Kriptovalyutalarning markazlashtirilmagan va qisman anonim xususiyati noqonuniy moliyaviy operatsiyalar xavfini kuchaytirishi mumkin. Shu bois, ularning huquqiy maqomini belgilash jarayonida moliyaviy monitoring, shaffoflik va nazorat mexanizmlarini joriy etish zarurati yuzaga keladi. Uchinchidan, kriptovalyutalar bozorini huquqiy tartibga solish investitsion muhitni yaxshilashga xizmat qiladi. Huquqiy aniqlik mavjud bo‘lgan sharoitda investorlar va biznes subyektlari kriptoaktivlardan foydalanishda kamroq tavakkalchilikka duch keladi. Bu esa raqamli iqtisodiyotda innovatsion moliyaviy loyihalar va texnologiyalarning rivojlanishini rag‘batlantiradi. To‘rtinchidan, kriptovalyutalarning huquqiy maqomi ularning real iqtisodiyotga integratsiyalashuv imkoniyatlarini kengaytiradi. Huquqiy jihatdan tartibga solingan kriptoaktivlar to‘lovlar, investitsiyalar va raqamli xizmatlar sohasida samarali qo‘llanilishi mumkin. Bu holat moliyaviy operatsiyalarning tezkorligi va qulayligini oshirishga xizmat qiladi. Beshinchidan, milliy iqtisodiyotlarda raqamli transformatsiyaning jadallashuvi kriptovalyutalarning huquqiy maqomini takomillashtirish zaruratini kuchaytiradi. Xususan, O‘zbekiston sharoitida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo‘yicha qabul qilingan davlat strategiyalari kriptoaktivlarni ehtiyotkorlik bilan, bosqichma-bosqich huquqiy maydonga kiritish imkonini yaratmoqda. Bu esa innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash va moliyaviy barqarorlikni ta’minlash o‘rtasida muvozanatni saqlashga xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risidagi Farmon. - Toshkent, 2020. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Kripto-aktivlar muomalasini rivojlantirish choratadbirlari to‘g‘risidagi PF–3832-son Farmon. - Toshkent, 2018. 3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Raqamli aktivlar sohasini tartibga solish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risidagi Qaror. - Toshkent, 2019. 4. O‘zbekiston Respublikasi Milliy istiqbolli loyihalar agentligi. Kripto-aktivlar aylanmasini tartibga solish bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlar to‘plami. - Toshkent, 2021. 5. Zetzsche D., Buckley R., Arner D. Regulating Libra: The Transformative Potential of Facebook’s Cryptocurrency and Possible Regulatory Responses. - University of New South Wales Law Journal, 2020. 6. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. - Toshkent: O‘zbekiston, 2021. 115

7. Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O‘zbekiston sharoitida uni bartaraf etish yo‘llari va choralari. - Toshkent: O‘zbekiston, 2009. 8. To‘xtasinov A., Raximov B. Raqamli iqtisodiyot va moliya bozorlari. - Toshkent: Iqtisodiyot, 2020. 9. Abdurahmonov A.A. Moliya bozorlarini rivojlantirishda innovatsion texnologiyalar. Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. 10. Xudoyberdiyev D.Sh. Raqamli iqtisodiyot sharoitida moliya tizimini modernizatsiya qilish. - Toshkent, 2021. 11. Абдуллаев А.А. Рақамли иқтисодиёт асослари. – Т.: 2021. 12. Қодиров А.Б. Блокчейн ва рақамли молия. – Т.: 2020. 13. Nakamoto S. Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. - 2008. (www.bitcoin.org) 14. European Central Bank. Crypto-assets: implications for financial stability, monetary policy and payments. - Frankfurt, 2019. 15. U.S. Securities and Exchange Commission (SEC). Framework for “Investment Contract” Analysis of Digital Assets. - Washington, 2019. 16. Tapscott D., Tapscott A. Blockchain Revolution: How the Technology Behind Bitcoin Is Changing Money, Business, and the World. - New York: Penguin Random House, 2016. 17. International Monetary Fund (IMF). Global Financial Stability Report: Cryptocurrencies and Financial Stability. - Washington, 2021. 18. World Bank. Distributed Ledger Technology (DLT) and Blockchain. - Washington, 2020. 19. OECD. Policy Responses to New Crypto-Assets. - Paris, 2019. OʻZBEKISTONDA CHAKANA BIZNESNING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA ISTIQBOLLARI G‘oyibnazarov Lazizbek Naimovich Annotatsiya. Maqolada Oʻzbekistonda chakana biznesning rivojlanish tendensiyalari, zamonaviy raqamli marketing va savdo infratuzilmasi orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish masalalari tahlil qilinadi. Mamlakatning hududiy rivojlanishi, kichik biznes va yirik korxonalarning ulushi, shuningdek, iste’molchilar bilan samarali aloqalarni tashkil etish muammolari yoritilgan. Maqolada chakana savdoni rivojlantirishga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar, raqamlashtirish va sun’iy intellektni qo‘llashning afzalliklari ko‘rsatib o‘tiladi. Tadqiqot natijalari chakana biznesning iqtisodiy o‘sish, hududiy barqarorlik va innovatsiyalar asosida rivojlanish strategiyalarini shakllantirishga xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: chakana savdo, kichik biznes, raqamli marketing, raqamlashtirish, iste’molchi, iqtisodiy rivojlanish, hududiy barqarorlik. Abstract. The article analyzes the development trends of retail business in Uzbekistan, highlighting issues related to digital marketing, trade infrastructure, and economic efficiency. The study examines regional development, the share of small businesses and large enterprises, and effective consumer relations. Internal and external factors influencing retail development, as well as the benefits of digitalization and artificial intelligence, are discussed. The findings contribute to forming strategies for economic growth, regional stability, and innovation-driven development in the retail sector. Keywords: retail trade, small business, digital marketing, digitalization, consumer, economic development, regional stability. Kirish. Yangi O‘zbekistonda chakana savdo tarmog‘ini modernizatsiya qilish hamda uning raqobatbardoshligini oshirish yo‘nalishida keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022– 116

2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmonida mamlakat hududlarida savdo infratuzilmasini tez sur’atlar bilan rivojlantirish bo‘yicha muhim vazifalar belgilangan. Ushbu hujjatga binoan, har bir viloyatda yirik ulgurji-savdo majmualari, logistika markazlari, sovutkichlar va omborxonalar tashkil etish, shuningdek, yirik tuman va shaharlarda kamida uchta zamonaviy savdo markazini barpo etish rejalashtirilgan. Bundan tashqari, qishloq joylarda ko‘chma savdo shoxobchalarini ko‘paytirish, aholiga qulaylik yaratish maqsadida chegaraoldi hududlarda savdo markazlarini ochish ko‘zda tutilgan. Mazkur chora-tadbirlarning samarali ijrosi chakana savdo tarmog‘ining hududiy rivojlanishiga, sog‘lom raqobat muhitini shakllantirishga hamda iste’molchiga yo‘naltirilgan xizmat tizimini rivojlantirishga zamin yaratadi. Natijada mamlakatda chakana savdo sohasini takomillashtirish, zamonaviy boshqaruv mexanizmlari va innovatsion yondashuvlarni joriy etish uchun mustahkam poydevor yaratilmoqda. Chakana savdo deganda, boshqa xo‘jalik yurituvchi subyektlardan mahsulot sotib olib, ularni yakuniy iste’molchilarga yoki uy xo‘jaliklariga qayta sotish bilan shug‘ullanuvchi hamda tovar sotish jarayonida xizmatlar ko‘rsatadigan faoliyat tushuniladi. Shu sababli, chakana savdo jarayoni tovar harakatining yakuniy bosqichi hisoblanadi. Tadqiqot metodologiyasi sifatida mazkur ishda chakana savdo korxonalarining rivojlanishida raqamli marketingning o‘rnini tahlil qilish uchun tahlil va sintez, qiyosiy, statistik hamda induksiya usullaridan foydalanildi. “Chakana savdo” atamasi qadimgi fransuzcha “retailer” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, u “chakana sotuvchi”, “biror narsaning bir qismi” yoki “narsani qismlarga ajratish” ma’nolarini bildiradi. Ya’ni, chakana sotuvchi katta hajmdagi mahsulotni yakuniy iste’molchilarga sotish maqsadida kichik qismlarga ajratib realizatsiya qiladi. Chakana savdo subyektlari iste’molchilarga eng yaqin bo‘lgan, bozor shakllanishi va rivojida muhim rol o‘ynaydigan tarqatish zanjirining asosiy bo‘g‘inlaridan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasida chakana savdo qoidalari to‘g‘risida”gi nizomida chakana savdoga quyidagicha ta’rif berilgan: bu – savdo sohasida aholiga naqd pul evaziga, pirovard iste’molchi sifatida, tijorat maqsadlarida qayta foydalanish huquqisiz, tovarlarni donalab yoki kichik miqdorlarda sotish faoliyatidir. Rivojlangan mamlakatlar tajribasidan ma’lumki, chakana savdo faoliyatining miqyosi va bozor konsentratsiyasi yildan-yilga ortib bormoqda. Natijada kichik, mustaqil do‘konlar o‘rnini yirik chakana savdo tarmoqlari egallab, bu jarayon yirik biznes shakllarining paydo bo‘lishiga olib kelgan. Bunday tarmoqlar dastlab mintaqaviy darajada shakllanib, keyinchalik milliy va xalqaro miqyosda faoliyat yurituvchi savdo tarmoqlariga aylangan. Bugungi kunda dunyoning ko‘plab mamlakatlarida katta savdo aylanmasiga ega bo‘lgan yirik chakana savdo tarmoqlari mavjud bo‘lib, ular global iqtisodiyotda muhim o‘rin tutadi. Raqamlashtirish va unga tegishli texnologiyalarning jadal rivojlanishi chakana savdo sohasida muhim innovatsion o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Raqamli transformatsiya nafaqat yangi texnik yechimlarni, balki mijozlar bilan o‘zaro aloqada bo‘lishning, ularga 117

qiymat yaratishning butunlay yangi usullarini ham paydo qilmoqda. Marketing nuqtayi nazaridan, chakana savdo subyektlari ishlab chiqaruvchilarga nisbatan iste’molchilarga ancha yaqin turadi, chunki chakana savdo tizimi marketing zanjirining yakuniy bo‘g‘ini bo‘lib, ishlab chiqarilgan mahsulotlar va iste’molchilar o‘rtasidagi bevosita aloqa maydonini ifodalaydi. Zamonaviy chakana savdo muhitida bu xususiyatlarning ahamiyati yanada ortmoqda, chunki mijozlarning ehtiyojlari endi faqat funksional jihatdangina emas, balki ramziy va hissiy qiymatni ham o‘z ichiga oladi. Shu bois, chakana savdo subyektlari tovar sotishdan ko‘ra xizmat ko‘rsatishga yo‘naltirilgan strategiyalarni tanlamoqda. Bugungi kunda esa onlayn chakana savdo platformalari global savdo tizimida ustun mavqega ega. Raqamli marketing korxonalar e’tiborini tobora ko‘proq jalb qilmoqda, chunki u mijozlar bilan o‘zaro muloqotni, shuningdek, iste’molchilar o‘rtasidagi aloqa va tajriba almashinuvini yengillashtiradi. Shu orqali korxonalar bilan mijozlar o‘rtasida hissiy va psixologik bog‘liqlik saqlanib qoladi. Raqamli texnologiyalar keng yoyilgani sari iste’molchilar savdo jarayonida faol ishtirokchilarga aylanib, o‘z xarid tajribalarini shakllantira boshladilar. Bugungi kunda raqamlashtirish inson hayotining deyarli barcha sohalarini qamrab olgan bo‘lib, savdo tarmoqlarining raqamli transformatsiyasi ularning samaradorligi va iqtisodiy natijalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu esa aholining turmush darajasini va hayot sifatini yaxshilashda muhim omil hisoblanadi. Shu bilan birga, raqamlashtirishning chakana savdoga ta’sirini o‘rganish dolzarb, ammo hanuz yetarli darajada tadqiq etilmagan masaladir. Raqamli texnologiyalar va yangi sanoat davri ko‘plab bahs-munozaralarga sabab bo‘layotgan bir paytda, ayniqsa kichik va o‘rta biznes vakillari bu jarayonda aniq yo‘nalish belgilash, iste’molchilarning xulq-atvoriga oid ma’lumotlarni to‘plash va tahlil qilish imkoniyatlaridan faol foydalanmoqda. Oddiy savdo uslublari asta-sekin murakkab marketing tizimlariga aylanib bormoqda. Bugungi kunda onlayn va oflayn savdo operatsiyalarining integratsiyasi chakana savdo sohasini tubdan o‘zgartirmoqda. Biroq, ayrim yangi savdo tarmoqlari mavjud muammolar sababli to‘liq rivojlana olmayapti. Ushbu muammolarni hal etish uchun chakana savdo sanoatida sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish zarur. U nafaqat iste’molchilarning xarid xattiharakatlarini tahlil qilishga, balki savdo jarayonining samaradorligini oshirishga ham xizmat qiladi. Iste’molchilarning xarid jarayonini yanada samarali boshqarish uchun texnologik yo‘l xaritasi ishlab chiqilishi lozim. Buning uchun raqamli marketing imkoniyatlaridan kompleks va maqsadli tarzda foydalanish zarur. Raqamli marketing – bu iste’molchiga kerakli vaqtda, shaxsiy ehtiyojlariga mos tarzda, raqamli media vositalari orqali yetib boruvchi zamonaviy marketing yondashuvidir. Raqamli marketing ko‘pincha “onlayn marketing”, “internet marketingi” yoki “veb marketing” nomlari bilan ham yuritiladi. Ushbu atama, ayniqsa 2013yildan boshlab, axborot va kommunikatsiya texnologiyalarining keng qo‘llanilishi tufayli eng ommabop tushunchalardan biriga aylandi. Raqamli marketing – bu 118

korxonalar tomonidan raqamli texnologiyalar vositasida mijozlarni jalb etish, ularni rag‘batlantirish, brendni targ‘ib qilish, savdoni oshirish va mijozlar sadoqatini ta’minlashga qaratilgan jarayondir. Adabiyotlar sharhi. Chakana savdo sohasi bo‘yicha ilmiy izlanishlar ham xorijiy, ham mahalliy olimlar tomonidan keng o‘rganilgan. D. Ferni o‘z tadqiqotlarida elektron savdoni rivojlantirish orqali mijozlarga xizmat ko‘rsatish madaniyatini yuksaltirish masalalariga e’tibor qaratgan. V. Snigereva o‘z ishlanmalarida tovarlar assortimentini boshqarish orqali savdo xizmatlari samaradorligini oshirish yo‘llarini o‘rgangan. S. Sisoyeva esa xaridorlarga taklif etiladigan asosiy va qo‘shimcha savdo xizmatlarining mohiyati va ularning chakana savdo natijalariga ta’sirini tahlil qilgan. Shu bilan birga, B. Abdukarimov chakana savdoni ishlab chiqaruvchilar, iste’molchilar, davlat hamda boshqa iqtisodiyot tarmoqlari o‘rtasidagi muhim xizmat turi sifatida talqin etadi. Chakana savdo tarmog‘i — bu turli savdo korxonalari, do‘konlar, pavilyonlar va kiosklar majmuasi bo‘lib, u yakuniy iste’molchi uchun tovarlarni yetkazib berishni ta’minlaydi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 13-fevraldagi 75-son qaroriga ko‘ra, chakana savdo — bu tovarlarni naqd pul, bank kartalari yoki onlayn to‘lov tizimlari orqali donalab sotish faoliyati sifatida belgilangan. Tadqiqot metodologiyasi. Mazkur tadqiqotda chakana savdo korxonalarini rivojlantirish jarayonini o‘rganishda tahlil va sintez, qiyosiy, statistik hamda induksiya usullaridan foydalanildi. Shu bilan birga, raqamli marketing va sun’iy intellekt texnologiyalari asosida iste’molchilar xatti-harakatlarini o‘rganishning samaradorligi tahlil qilindi. Tahlil va natijalar. Korxonalarning raqamli marketingni rejalashtirish, amalga oshirish va boshqarish salohiyati “raqamli marketing qobiliyati” deb ataladi. Bu qobiliyat korxonaning internet va axborot texnologiyalari yordamida mijozlar bilan samarali o‘zaro aloqalar o‘rnatish imkoniyatini bildiradi. Raqamli marketing qobiliyati uchta asosiy va bir-birini to‘ldiruvchi resurslar — axborot texnologiyalari resurslari, inson resurslari va biznes resurslaridan iborat bo‘lgan ko‘p o‘lchovli tizim sifatida qaraladi. Bundan tashqari, korxonaning raqamli marketing salohiyatini belgilovchi oltita asosiy omil mavjud: - maqsadli mijozlarni aniqlash va ularning mukammal profilini shakllantirish uchun onlayn va oflayn ma’lumotlar manbalarini birlashtirish; - integratsiyalashgan reklama tizimlari va tahlil vositalarini yaratish; - har bir savdo kanali bo‘yicha iste’molchilarning ehtiyojlarini aniqlash; - marketing texnologiyalari provayderlari hamda hamkorlar bilan samarali aloqalar o‘rnatish; - xodimlarni muntazam o‘qitish, ularning malakasini oshirish va bilimlaridagi bo‘shliqlarni to‘ldirish; - raqamli jarayonlarga tez moslasha oladigan tashkilot tuzilmasini shakllantirish. Raqamli texnologiyalar va dasturiy yechimlarning tez sur’atlar bilan rivojlanishi natijasida chakana savdo korxonalarida keng hajmdagi mijozlar ma’lumotlari oqimi yuzaga keldi. Bu korxonalarga xaridorlarning didi, fikrlash 119

tarzi, hissiyotlari, harakatlari, shuningdek, ular o‘rtasidagi ijtimoiy munosabatlarni chuqur tahlil qilish imkonini yaratdi. Shu yo‘sinda savdoda raqamlashtirishni rivojlantirishga oid turli yondashuvlar shakllandi. Ular asosan raqamlashtirishning asosiy drayverlari — mijozlar bilan munosabatlar, raqobatbardoshlik va innovatsion faoliyat kabi omillarga tayanadi. Biroq, bu o‘zgarishlarni yuzaga keltiruvchi texnologiyalarga yetarlicha e’tibor berilmayotgani ham ta’kidlanadi. Raqamli texnologiyalarning katta imkoniyatlariga qaramay, ularning davlat sektorida tatbiqi sust kechmoqda va hali to‘liq darajada foydalanilmayapti. Biroq chakana savdo sohasini rivojlantirishda raqamlashtirish muhim omil hisoblanadi. Chunki bulutli texnologiyalar jamiyat va shaxs rivoji uchun yangi sharoitlar yaratadi, keng ma’lumot bazalariga kirish imkonini beradi, hisoblash resurslarini tejaydi, axborotni saqlash va uzatish xarajatlarini kamaytiradi hamda qayta ishlash tezligini oshiradi. Zamonaviy chakana savdo tizimi savdo hajmi va mahsulot assortimentiga ustuvor ahamiyat bergan holda, strategik marketing yondashuvlarini qo‘llaydi. U iste’molchiga yo‘naltirilgan xizmatni rivojlantirish, mijozlar bilan bevosita aloqada bo‘lish, ularning xulq-atvori haqida ma’lumot to‘plash va tahlil qilish imkoniyatlaridan samarali foydalanadi. Oddiy savdo uslublari esa bugungi kunda murakkab raqamli marketing tizimlariga aylangan. Chakana savdo sohasining rivojlanishiga bag‘ishlangan tadqiqotlarda xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan keng ko‘lamli ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Ushbu tadqiqotlar raqamli marketingning savdo jarayonlarini optimallashtirish, mijozlar bilan samarali aloqalar o‘rnatish hamda raqobatbardoshlikni oshirishdagi o‘rni va ahamiyatini yanada chuqur yoritib bermoqda. Jumladan, D. Ferni o‘z ilmiy tadqiqotlarida chakana savdo korxonalarida elektron savdo tizimlarini rivojlantirish orqali mijozlarga xizmat ko‘rsatish madaniyatini yuksaltirish masalalariga alohida e’tibor qaratgan. V. Snigereva esa o‘z tadqiqotlarida tovar assortimentini boshqarish orqali savdo faoliyati samaradorligini oshirish yo‘llarini o‘rgangan. Shuningdek, S. Sisoyeva o‘z ilmiy ishida xaridorlarga tovarlarni sotish jarayonida taqdim etiladigan asosiy va qo‘shimcha savdo xizmatlarining mohiyatini tahlil qilgan hamda ularning chakana savdo tizimi samaradorligiga ta’sirini o‘rgangan. Respublikamiz olimlari ham ushbu sohada muhim ilmiy izlanishlar olib borib, savdo tizimida mavjud muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish yo‘llarini tadqiq etganlar. Xususan, B.Abdukarimovning fikricha, savdo – bu o‘ziga xos xizmat turi bo‘lib, u bir vaqtning o‘zida ishlab chiqaruvchilarga, iste’molchilarga, davlatga hamda iqtisodiyotning boshqa tarmoqlariga xizmat qiladi. U nafaqat xizmat ko‘rsatadi, balki boshqa tarmoqlar bilan o‘zaro aloqada bo‘lib, ularning xizmatlaridan iste’molchi sifatida ham foydalanadi. So‘nggi o‘n yilliklarda rivojlangan mamlakatlarda chakana savdo faoliyatining miqyosi keskin kengayib, bozor konsentratsiyasi darajasi ham ortgan. Natijada, yirik chakana savdo tarmoqlari shakllanib, ilgari mustaqil tarzda faoliyat yuritgan kichik do‘konlarning o‘rnini egallay boshladi. Dastlab mintaqaviy ko‘lamda tashkil topgan bunday tarmoqlar bugungi kunda milliy va xalqaro miqyosda faoliyat yurituvchi yirik biznes subyektlariga aylangan. . 120

Masalan, “Walmart”, “Carrefour” va “Tesco” kabi yirik xalqaro chakana savdo tarmoqlari bugungi kunda global chakana savdo bozorining katta qismini egallab, yillik milliardlab dollarlik aylanmaga ega. 2024-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, “Walmart” kompaniyasining yillik daromadi 648 milliard AQSh dollaridan oshgani uni jahon chakana savdosining mutlaq yetakchisiga aylantirgan. So‘nggi yillarda raqamlashtirish jarayonlari va ilg‘or texnologiyalarni joriy etish chakana savdo tizimida tub o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Raqamli innovatsiyalar mijozlar uchun yanada qulay, tezkor va shaxsiylashtirilgan xizmatlarni taklif etish imkonini bermoqda. Masalan, onlayn xaridlar, mobil ilovalar orqali to‘lov tizimlari, hamda sun’iy intellekt asosida shakllanadigan tavsiyalar zamonaviy chakana savdoning asosiy yo‘nalishlariga aylangan. Marketing nuqtai nazaridan, chakana sotuvchilar ishlab chiqaruvchilarga qaraganda iste’molchilarga ancha yaqin turadi. Ular marketing zanjirining yakuniy bo‘g‘ini bo‘lib, mahsulot bilan iste’molchi o‘rtasidagi asosiy aloqa nuqtasini ta’minlaydi. Shu sababli, bugungi kunda chakana savdoda tovar markazidan xizmat markaziga o‘tish tendensiyasi kuzatilmoqda. Zamonaviy chakana savdo muhiti shuni ko‘rsatadiki, iste’molchilarning talab va ehtiyojlari endilikda nafaqat funksional, balki ramziy va emotsional qadriyatlar bilan ham chambarchas bog‘liq. Shu boisdan, chakana sotuvchilar tovarning o‘zidan ko‘ra, xizmat sifati, mijoz tajribasi va brend qadriyatlarini ustuvor yo‘nalish sifatida ko‘rmoqda. Chakana savdo – bu iqtisodiy tizimning asosiy halqasi bo‘lib, u ishlab chiqarish, taqsimot, ayirboshlash va iste’mol jarayonlarini bir-biri bilan bog‘laydi. U tovarlar assortimentini shakllantiradi, xaridorlarga mahsulot sifati haqida ma’lumot beradi, shuningdek, tovarlarni saqlash, qayta I shlash va narx belgilash kabi muayyan iqtisodiy funksiyalarni bajaradi. 2024-yilda O‘zbekiston bo‘yicha chakana savdo aylanmasi 403 431,8 mlrd so‘mni tashkil etib, 2023-yilga nisbatan 109,9 %ga oshgan. Shu jumladan, yirik korxonalarning tovar aylanmasi 64 629,2 mlrd. so‘mni (o‘sish sur’ati 103,0 %), kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarining tovar aylanmasi 300869,8 mlrd. so‘mni (o‘sish sur’ati 111,0 %), uyushmagan savdo tovar aylanmasi 37932,8 mlrd. so‘mni (o‘sish sur’ati 114,5 %) tashkil etdi. Hududlar kesimida eng katta savdo aylanmasi Toshkent shahrida (26,1 %), eng past ko‘rsatkich esa Sirdaryo viloyatida (1,6 %) qayd etilgan. Raqamli marketing – bu mijozlarni jalb etish, brend obro‘sini oshirish va savdo hajmini kengaytirish maqsadida raqamli texnologiyalardan foydalanishga asoslangan tizimli jarayondir. Chakana savdo korxonalari o‘zlarining raqamli marketing salohiyatini axborot texnologiyalari (AT) resurslari, inson resurslari hamda biznes resurslari orqali rivojlantiradilar. Sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar mijozlarning xatti-harakatlarini tahlil qilish, savdo jarayonlarini samarali boshqarish hamda tezkor qarorlar qabul qilish imkonini beradi. Shu bilan birga, onlayn va oflayn savdo tizimlarining integratsiyasi chakana savdoning umumiy samaradorligini oshirib, iste’molchilar bilan doimiy va uzluksiz aloqani ta’minlaydi. Chakana savdoning rivojlanishiga ichki va tashqi omillar ta’sir ko‘rsatadi: Ichki omillar: korxonaning hajmi, resurslar salohiyati, boshqaruv tizimi va ichki jarayonlarning samaradorligi; 121

Tashqi omillar: bozor kon’yunkturasi, raqobat muhiti, yetkazib beruvchilar va iste’molchilarning xulq-atvori, tabiiy-iqlimiy sharoitlar, siyosiy va ijtimoiy omillar, hamda davlatning huquqiy-me’yoriy siyosati. Kelgusidagi istiqbollar esa quyidagi yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi: - raqamli marketing va sun’iy intellektni yanada kengroq joriy etish; - logistika va infratuzilmani modernizatsiya qilish; - hududiy iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash. Xulosa va tavsiyalar. Chakana savdo korxonalari milliy iqtisodiyotning asosiy bo‘g‘ini bo‘lib, ular iqtisodiy o‘sish va aholi farovonligida muhim rol o‘ynaydi. Raqamlashtirish, raqamli marketing va sun’iy intellekt texnologiyalarining keng qo‘llanilishi savdo jarayonlarining samaradorligini oshiradi, iste’molchilar bilan barqaror aloqalarni rivojlantiradi hamda hududiy iqtisodiy barqarorlikni ta’minlaydi. O‘zbekistonda chakana savdoni yanada rivojlantirish uchun quyidagi choratadbirlarni amalga oshirish lozim: -yangi avlod savdo markazlari va logistika infratuzilmasini kengaytirish; -raqamli marketing strategiyalari hamda onlayn-savdo platformalarini joriy etish; -sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalardan samarali foydalanishni kuchaytirish; -hududiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash va investitsiyalarni rag‘batlantirish. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Chakana savdo qoidalari to‘g‘risida”gi 75-son qarori, 2003-yil 13-fevral. 2. Abdukarimov B. Savdo faoliyatini tashkil etish va boshqarish asoslari. — Toshkent: Iqtisodiyot, 2019. 3. To‘laganova Sh., Boymatova U. Marketing nazariyasi va amaliyoti. — Toshkent: Iqtisodiyot, 2018. 4. Jo‘raev A., Saidov U. Raqamli iqtisodiyot va elektron tijorat. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. 5. O‘zbekistonda chakana biznesning rivojlanish tendensiyalari va istiqbollari. // Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari, №12/1 (3), 2023. 6. Chaffey D., Smith P.R. Digital Marketing Excellence. — London: Taylor & Francis, 2022. 7. Kotler Ph., Keller K.L. Marketing Management. — Pearson Education, 2022. 8. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. Chakana savdo aylanmasi bo‘yicha ma’lumotlar. — https://stat.uz 9. Scienceproblems.uz — Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari jurnali. O‘ZBEKISTONDA RAQAMLI IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI Bozorboyev Baxrom Odiljon o‘g‘li, 1-kurs magistri Annotatsiya. Mazkur maqolada O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishning hozirgi holati, asosiy yo‘nalishlari va istiqbollari tahlil qilingan. Raqamli texnologiyalarni 122

iqtisodiyot tarmoqlariga joriy etish, davlat boshqaruvi va biznes jarayonlarini raqamlashtirish orqali iqtisodiy samaradorlikni oshirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, raqamli infratuzilmani rivojlantirish, inson kapitalini mustahkamlash va innovatsion muhitni shakllantirishning ahamiyati ochib berilgan. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish barqaror iqtisodiy o‘sish va raqobatbardoshlikni ta’minlashning muhim omili ekanligini ko‘rsatadi. Kalit so‘zlar: raqamli iqtisodiyot, raqamli transformatsiya, innovatsiya, elektron hukumat, raqamli infratuzilma, O‘zbekiston. Аннотация. В данной статье анализируются современное состояние, основные направления и перспективы развития цифровой экономики в Узбекистане. Рассматриваются вопросы внедрения цифровых технологий в отрасли экономики, цифровизации государственного управления и бизнес-процессов с целью повышения экономической эффективности. Особое внимание уделено развитию цифровой инфраструктуры, укреплению человеческого капитала и формированию инновационной среды. Результаты исследования показывают, что развитие цифровой экономики является важным фактором обеспечения устойчивого экономического роста и конкурентоспособности страны. Ключевые слова: цифровая экономика, цифровая трансформация, инновации, электронное правительство, цифровая инфраструктура, Узбекистан. Abstract. This article analyzes the current state, main directions, and prospects for the development of the digital economy in Uzbekistan. The study examines the implementation of digital technologies in various economic sectors, the digitalization of public administration, and business processes aimed at increasing economic efficiency. Special attention is paid to the development of digital infrastructure, strengthening human capital, and creating an innovative environment. The research results indicate that the development of the digital economy is a key factor in ensuring sustainable economic growth and enhancing national competitiveness. Keywords: digital economy, digital transformation, innovation, e-government, digital infrastructure, Uzbekistan. Kirish. Hozirgi globallashuv va texnologik taraqqiyot sharoitida raqamli iqtisodiyot jahon iqtisodiy rivojlanishining muhim omillaridan biriga aylanmoqda. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, davlat boshqaruvi va ijtimoiy sohalarda tub o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Raqamli yechimlar asosida tashkil etilgan iqtisodiy munosabatlar resurslardan samarali foydalanish, xarajatlarni qisqartirish va mehnat unumdorligini oshirish imkonini bermoqda. O‘zbekiston ham ushbu jarayondan chetda qolmay, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishni milliy taraqqiyotning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilagan. So‘nggi yillarda davlat boshqaruvi, moliya, soliq, bank, transport va kommunal xizmatlar sohalarida raqamli texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha muhim islohotlar amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga, raqamli infratuzilmani rivojlantirish, malakali kadrlar tayyorlash va innovatsion muhitni shakllantirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Mazkur maqolaning maqsadi O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari va istiqbollarini tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqishdan iborat. Mavzuga oid adabiyotlar tahlili. O‘zbekiston Respublikasida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish masalalari davlat siyosati darajasida tartibga solinib, 123