Ijtimoiy va amaliy fanlar o‘qitilishida zamonaviy yondashuvlardan foydalanish: talablar hamda tendensiyalar

Til to‘siqlari va madaniy tafovutlar. Ko‘plab bemorlar boshqa mintaqa yoki millatga mansub bo‘lib, atamalarni tushunmasligi mumkin. Shifokor har doim madaniy kontekstni inobatga olishi kerak [4]. Yechimlar va tavsiyalar: Terminlarni oddiy tilda izohlash: murakkab atama aytilgach, darhol izoh berish, Teach-back usulidan foydalanish: bemordan nima tushunganini qayta aytishni so‘rash, Vizual vositalar (diagramma, grafikalar): tibbiy ma’lumotlarni soddalashtirish, SBAR, SPIKES metodlarini joriy etish: murakkab holatlarda strukturali muloqot qurish, Lingvistik va kommunikativ treninglar: tibbiyot xodimlari uchun alohida kurslar, Terminologik lug‘atlar tuzish: ikki til (tibbiy va oddiy) asosida elektron lug‘atlar. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, tibbiy terminologiya sog‘liqni saqlash tizimining ajralmas qismidir. Biroq, u noto‘g‘ri yoki tushunarsiz ishlatilganda, bemor va shifokor o‘rtasidagi aloqa izdan chiqadi. Shu sababli, terminologiyani soddalashtirish, bemorlar bilan muloqotda aniq, oddiy va empatik yondashuvni yo‘lga qo‘yish zamonaviy tibbiy amaliyotning eng muhim vazifasidir. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Abdujabborova M., "Lotin tili va tibbiy terminlar", Samarqand Tibbiyot Instituti, 2020. 2. Baxtiyorova G., “Bemor bilan muloqot va sog‘liq savodxonligi”, Ilm va Taraqqiyot, 2021. 3. Latipova R., "Tibbiy terminologiya asoslari", Toshkent Tibbiyot Akademiyasi, 2022. 4. Omonov J., "Tibbiy kommunikatsiya nazariyalari", TashMI, 2021. AXLOQIY VA FALSAFIY QADRIYATLARNI RIVOJLANTIRISHDA IJTIMOIY PSIXOLOGIYANING OʻRNI Menziyoyeva Gulinur Olim qizi, UMFT, ”Pedagogika va psixologiya” yo‘nalishi 4-bosqich talabasi e-mail:gmenziyoyeva@gmail.com Annotatsiya. Axloqiy qadriyatlar insonlarning ijtimoiy munosabatlari, o‘zaro hurmat va mehr-oqibat asosida shakllanadi. Falsafa esa insonlarning dunyoqarashi, tafakkuri va axloqiy tamoyillarini chuqurlashtiradi. Kalit so‘zlar: Axloqiy qadriyatlar,falsafa, ma’naviyat, axloq, dunyoqarash, tafakkur adolat, erkinlik,tinchlik, ijtimoiy birdamlik, madaniy muloqot, shaxsiy rivojlanish. Annotation. Moral values are formed on the basis of social relations of people, mutual respect and kindness. And philosophy deepens the worldview, thinking and moral principles of people. Keywords: moral values,philosophy, spirituality, ethics, worldview, thinking justice, freedom,peace, social solidarity, cultural dialogue, personal development. Аннотация. Моральные ценности формируются на основе социальных отношений людей, взаимного уважения и доброты. С другой стороны, философия углубляет мировоззрение, мышление и моральные принципы людей. Ключевые слова: моральные ценности, философия, духовность, мораль, мировоззрение, мышление справедливость,свобода, МИР, Социальная сплоченность, культурный диалог, личностное развитие. Axloqiy va falsafiy qadriyatlarni shakllantirish, rivojlantirish va mustahkamlash jarayonida ijtimoiy psixologiyaning o‘rni beqiyosdir. Bu sohada 804

O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan olimlar o‘z nazariy va amaliy izlanishlari orqali ijtimoiy muhitning shaxs ma’naviyatiga ta’sirini keng yoritib berishdi. ijtimoiy psixologiya – bu insonlarning o‘zaro munosabatlari, guruhlarning ijtimoiy ta’siri hamda jamiyatdagi axloqiy qadriyatlarning shakllanish mexanizmlarini o‘rganadigan fan. Axloqiy qadriyatlarning shakllanishida asosiy omil - ijtimoiy muhitdir. Ijtimoiy muhitning ijobiy ta’siri shaxsning axloqiy me’yorlarga moslashuvi va shu bilan birga, jamiyatdagi tartib-intizomni ta’minlashga xizmat qiladi. Shuning uchun tarbiyaviy jarayonlarda ijtimoiy psixologik usullarni qo‘llash muhimdir. Bugungi kunda yoshlar orasida yuzaga keladigan ma’naviy bo‘shliqlarni to‘ldirishda, ularni to‘g‘ri yo‘lga boshlashda ijtimoiy psixologiyaning o‘rganishlari va yondashuvlari juda samarali vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Ijtimoiy psixologiya nazariyalari yordamida shaxsni ijtimoiy muhitga moslashishga o‘rgatish, unga axloqiy qarorlar qabul qilishda yordam berish mumkin.[1] Shaxs o‘zini atrofdagi guruhlar orqali anglaydi va shakllantiradi. Guruh bosimi va ijtimoiy me’yorlar shaxsning axloqiy qarorlari va qadriyatlarini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ijtimoiy guruhlarning faoliyati tarbiyaviy jarayonda yo‘naltiruvchi va ushlab turuvchi kuchdir. Shuning uchun yoshlarni tarbiyalashda guruh ichidagi ijtimoiy ta’sirlarni ijobiy yo‘nalishda boshqarish zarur. Yoshlarning ijtimoiy faol bo‘lishi va jamiyatga moslashishi uchun ularga axloqiy tamoyillarni singdirish lozim. Bu tamoyillar ijtimoiy psixologiya orqali samarali tarzda shakllantiriladi. Shaxsning o‘zini jamiyatdagi o‘rni va vazifasini tushunishi, ijtimoiy mas’uliyatni anglashida ijtimoiy psixologiya yondashuvlari katta ahamiyatga ega. [2] Axloqiy tarbiya jarayonida shaxsning ijtimoiy muhit bilan o‘zaro aloqasi, uning ichki psixologik holati va guruh ta’siri muhim omillar hisoblanadi. Ijtimoiy psixologiyaning nazariy metodlari bu jarayonni chuqurroq tushunishga imkon beradi. Masalan, guruh ichidagi ijtimoiy bosim shaxsni ma’lum bir axloqiy qadriyatlar yo‘lida harakat qilishga undashi mumkin Tarbiya jarayonida ijtimoiy psixologik treninglar, guruh ishlari, rol o‘yinlari kabi usullarni qo‘llash shaxsning axloqiy qaror qabul qilish qobiliyatini oshiradi. Bu usullar yordamida yoshlarni axloqiy vaziyatlarda o‘zlarini qanday tutishni o‘rgatish mumkin [3]. Falsafiy qadriyatlar insonning hayotga, jamiyatga va o‘z-o‘ziga munosabatining asosiy tamoyillaridir. Ijtimoiy psixologiya ushbu tamoyillarni shaxslararo munosabatlar, guruhlar va jamiyat doirasida qanday shakllanishini o‘rganadi. Bu esa falsafiy qadriyatlarning amaliy hayotga tatbiqini ta’minlaydi. Amiyatdagi ma’naviy uyg‘unlik va axloqiy tartib faqatgina nazariy bilimlar orqali emas, balki ijtimoiy psixologik jarayonlar orqali ham yuzaga keladi. Shu sababli falsafiy qadriyatlarni rivojlantirishda ijtimoiy psixologiyaning tahliliy va amaliy yondashuvlari juda muhimdir [4]. Xulosa o‘rnida shuni aytishimiz mumkinki,axloqiy va falsafiy qadriyatlarni shakllantirish va rivojlantirish jarayonida ijtimoiy psixologiyaning o‘rni beqiyosdir. Ijtimoiy psixologiya insonlarning jamiyatdagi o‘zaro munosabatlari, 805

guruhdagi xatti-harakatlari, qadriyatlarga munosabati va ularning shakllanish mexanizmlarini o‘rganadi. Bu orqali jamiyatda axloqiy me’yorlar va falsafiy qarashlarning paydo bo‘lishi, rivojlanishi va avloddan-avlodga o‘tishi chuqurroq tushuniladi. Ijtimoiy psixologik yondashuvlar yordamida insonlarga ma’naviy tarbiya berish, ularni jamiyatda faol, mas’uliyatli va axloqan to‘g‘ri yo‘l tutuvchi shaxs sifatida shakllantirish mumkin. Ayniqsa, yosh avlodga qadriyatlarni singdirishda ijtimoiy psixologik omillar - ta’lim, atrof-muhit, guruh bosimi, yetakchi shaxslar ta’siri va ijtimoiy rollar juda muhim ahamiyatga ega. Shunday qilib, axloqiy va falsafiy qadriyatlarni mustahkamlashda ijtimoiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti asos bo‘lib xizmat qiladi. Bu soha yordamida insonlar orasida o‘zaro hurmat, mas’uliyat, adolat, vijdon kabi yuksak qadriyatlar targ‘ib qilinadi hamda sog‘lom ijtimoiy muhit yaratiladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Rahimov D.X. “Ijtimoiy psixologiyaning axloqiy qadriyatlarni shakllantirishdagi roli”. Toshkent, 2019. 2. To‘xtayev K.O‘. “Yoshlar va ijtimoiy guruhlarning ma’naviy tarbiyasidagi ahamiyati”. Samarkand, 2021. 3. Ergasheva M.A. “Axloqiy tarbiya va ijtimoiy psixologiya”. Toshkent, 2020. 4. Jo‘rayev Z.A. “Falsafiy qadriyatlar va ijtimoiy psixologiya”. Buxoro, 2018. 806

“Ijtimoiy va amaliy fanlar o‘qitilishida zamonaviy yondashuvlardan foydalanish: talablar hamda tendensiyalar” mavzusida UMFT universiteti magistrantlari hamda ijtimoiy va amaliy fanlar yo‘nalishi talabalarining I-konferensiyasi maqola hamda tezislar toʻplami (13-fevral 2026 yil) Muharrir: D.M. Mirxidoyatova Manzil: Toshkеnt shahri, Yakkasaroy tumani, Dilbuloq MFY, Shota Rustaveli ko'chasi, 2 tor ko'chasi, 2-uy Tel.: (55) 506 88 88 E-mail: info@umft-official.uz © UMFT, 2026