Ijtimoiy va amaliy fanlar o‘qitilishida zamonaviy yondashuvlardan foydalanish: talablar hamda tendensiyalar

Email: _nigora.badalova@bk.ru Annotatsiya. Ushbu maqolada davlat boshqaruvida raqamlashtirish jarayonlarini samarali tashkil etish, ularning boshqaruv tizimiga ta’siri, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilindi. Davlat organlarining raqamlashtirish jarayoniga moslashuvi, elektron hukumat tizimlarining ahamiyati, boshqaruv jarayonlarining avtomatlashtirilishi, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish, kiberxavfsizlikni ta’minlash va IT-infratuzilmani takomillashtirish kabi masalalar yoritildi. Kalit so‘zlar: davlat boshqaruvi, raqamlashtirish, raqamli transformatsiya, elektron hukumat, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari,davlat xizmatlari, shaffoflik, boshqaruv samaradorligi, axborot xavfsizligi, raqamli infratuzilma. Absract. This article analyzes, from both scientific-theoretical and practical perspectives, the effective organization of digitalization processes in public administration, their impact on governance systems, existing challenges, and ways to overcome them. Particular attention is given to the adaptation of public authorities to digital transformation, the significance of egovernment systems, automation of administrative processes, the use of modern information and communication technologies, ensuring cybersecurity, and the improvement of IT infrastructure. Keywords: public administration, digitalization, digital transformation, e-government, information and communication technologies, public services, transparency, governance efficiency, information security, digital infrastructure. Аннотация. В данной статье с научно-теоретической и практической точек зрения проанализированы вопросы эффективной организации процессов цифровизации в государственном управлении, их влияние на систему управления, существующие проблемы и пути их преодоления. Рассмотрены вопросы адаптации государственных органов к процессам цифровизации, значение систем электронного правительства, автоматизация управленческих процессов, использование современных информационнокоммуникационных технологий, обеспечение кибербезопасности и совершенствование ИТ-инфраструктуры. Ключевые слова: государственное управление, цифровизация, цифровая трансформация, электронное правительство, информационно-коммуникационные технологии, государственные услуги, прозрачность, эффективность управления, информационная безопасность, цифровая инфраструктура. Kirish. Bugungi kunda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi jamiyat hayotining barcha sohalariga, xususan, davlat boshqaruvi tizimiga chuqur ta’sir ko‘rsatmoqda. Globallashuv sharoitida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari davlat va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni yangi bosqichga olib chiqib, boshqaruv jarayonlarini yanada ochiq, shaffof va samarali tashkil etish imkonini bermoqda. Shu bois davlat boshqaruvida raqamlashtirish jarayonlarini izchil va samarali amalga oshirish zamonaviy taraqqiyotning muhim talabi sifatida namoyon bo‘lmoqda. An’anaviy boshqaruv uslublarida hujjatlar aylanishining ko‘pligi, ortiqcha byurokratik jarayonlar va inson omiliga bog‘liq xatoliklar boshqaruv samaradorligining pasayishiga olib kelgan. Raqamlashtirish jarayonlari esa ushbu muammolarni bartaraf etib, davlat xizmatlarini tezkor, qulay va sifatli ko‘rsatishga xizmat qiladi. Elektron hujjat aylanishi, onlayn davlat xizmatlari, raqamli monitoring va tahlil tizimlari orqali davlat organlari faoliyati samaradorligini sezilarli darajada oshirish mumkin. 704

Davlat boshqaruvida raqamlashtirishning ahamiyati, avvalo, aholi va tadbirkorlik subyektlari uchun qulay muhit yaratish bilan izohlanadi. Raqamli davlat xizmatlari fuqarolarning vaqt va mablag‘ini tejaydi, davlat organlariga murojaat qilish jarayonini soddalashtiradi hamda korrupsiya holatlarining oldini olishga yordam beradi. Shu bilan birga, raqamlashtirish ochiq ma’lumotlar bazalarini shakllantirish orqali jamoatchilik nazoratini kuchaytirib, davlat boshqaruvida hisobdorlikni ta’minlaydi. Raqamli transformatsiya jarayonlari davlat boshqaruvida strategik rejalashtirish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish sifatini oshirishga xizmat qiladi. Katta hajmdagi ma’lumotlarni tahlil qilish, sun’iy intellekt va analitik platformalardan foydalanish orqali ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni prognozlash imkoniyatlari kengayadi. Bu esa davlat siyosatini ishlab chiqishda ilmiy asoslangan va aniq ma’lumotlarga tayangan qarorlar qabul qilishga zamin yaratadi. Shu bilan birga, davlat boshqaruvida raqamlashtirish jarayonlarini samarali tashkil etish muayyan muammolar va xavf-xatarlar bilan ham bog‘liq. Xususan, axborot xavfsizligini ta’minlash, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, raqamli savodxonlik darajasini oshirish va malakali kadrlar yetishmasligi kabi masalalar dolzarb hisoblanadi. Mazkur muammolarni bartaraf etish uchun kompleks va tizimli yondashuv zarur. Adabiyotlar tahlili. Davlat boshqaruvida raqamlashtirish jarayonlarini samarali tashkil etish masalasi so‘nggi yillarda mahalliy va xorijiy ilmiy adabiyotlarda keng yoritilmoqda. Raqamli transformatsiya, elektron hukumat va raqamli davlat tushunchalari boshqaruv nazariyasi va amaliyotining muhim yo‘nalishiga aylangan. Tadqiqotchilar ushbu jarayonlarni davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish, shaffoflikni ta’minlash hamda fuqarolar bilan davlat o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarni mustahkamlashning muhim vositasi sifatida baholamoqdalar. Xorijiy ilmiy manbalarda raqamlashtirish, avvalo, “elektron hukumat” (egovernment) konsepsiyasi orqali tahlil qilinadi. Jahon banki, BMT va OECD tadqiqotlarida elektron hukumat davlat xizmatlarini ko‘rsatishning yangi modeli sifatida e’tirof etilib, uning asosiy afzalliklari sifatida tezkorlik, qulaylik, ochiqlik va hisobdorlik ko‘rsatib o‘tiladi. Jumladan, BMTning “E-Government Survey” hisobotlarida davlat boshqaruvida raqamli texnologiyalarni joriy etish darajasi mamlakatlarning boshqaruv sifati va raqobatbardoshligiga bevosita ta’sir ko‘rsatishi ta’kidlanadi. Ushbu tadqiqotlarda raqamlashtirish faqat texnologik yangilanish emas, balki boshqaruv madaniyatini tubdan o‘zgartiruvchi jarayon sifatida talqin qilinadi. G‘arb olimlari, xususan, D. Osborn va T. Gaeblerlarning “Yangi davlat boshqaruvi” (New Public Management) nazariyasida raqamli texnologiyalar davlat sektorini samaraliroq qilish vositasi sifatida qaraladi. Ularning fikricha, axborot texnologiyalari orqali davlat boshqaruvida natijaga yo‘naltirilganlik va mijozga (fuqaroga) yo‘naltirilganlik tamoyillarini kuchaytirish mumkin. Keyingi tadqiqotlarda esa “Digital Government” va “Smart Government” tushunchalari shakllanib, raqamlashtirish jarayonlari sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data) va bulutli texnologiyalar bilan uzviy bog‘liq holda o‘rganila boshlandi. 705

Rossiya va MDH davlatlari olimlari asarlarida davlat boshqaruvida raqamlashtirish institutsional islohotlar bilan bog‘liq holda tahlil qilinadi. Ushbu tadqiqotlarda raqamli transformatsiyaning muvaffaqiyati, avvalo, normativhuquqiy bazaning yetukligi, idoralararo integratsiya va kadrlar salohiyatiga bog‘liqligi ta’kidlanadi. Ayrim mualliflar raqamlashtirishni markazlashgan boshqaruv tizimini optimallashtirish vositasi sifatida baholagan bo‘lsalar, boshqalar uni hududiy boshqaruvni rivojlantirish va mahalliy darajada qarorlar qabul qilish sifatini oshirish omili sifatida ko‘rsatadilar. O‘zbekistonlik olimlar va mutaxassislar ilmiy ishlarida ham davlat boshqaruvida raqamlashtirish masalasi dolzarb mavzu sifatida o‘rganilmoqda. Mahalliy tadqiqotlarda “Elektron hukumat to‘g‘risida”gi qonun, “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar asosida raqamlashtirish jarayonlarining huquqiy va tashkiliy jihatlari tahlil qilinadi. Ushbu manbalarda raqamli davlat xizmatlarini joriy etish orqali korrupsiyani kamaytirish, boshqaruvda shaffoflikni oshirish va aholi ehtiyojlariga mos xizmatlar ko‘rsatish masalalariga alohida urg‘u beriladi. Asosiy qism. Davlat boshqaruvida raqamlashtirish jarayonlarini samarali tashkil etish zamonaviy boshqaruv tizimining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, u davlat organlari faoliyatini tubdan modernizatsiya qilishni talab etadi. Raqamlashtirish nafaqat texnologik yangilanish, balki boshqaruv jarayonlarini qayta loyihalash, institutlar faoliyatini optimallashtirish hamda davlat va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni yangi bosqichga olib chiqishni nazarda tutadi. Shu sababli mazkur jarayonni ilmiy asoslangan, tizimli va bosqichma-bosqich yondashuv asosida amalga oshirish muhim ahamiyat kasb etadi. Davlat boshqaruvida raqamlashtirishning birinchi muhim yo‘nalishi normativ-huquqiy bazani takomillashtirish hisoblanadi. Raqamli texnologiyalarni joriy etish uchun aniq huquqiy mexanizmlar, vakolatlar va mas’uliyat chegaralarini belgilovchi hujjatlar zarur. Elektron hujjat aylanishi, raqamli imzo, onlayn davlat xizmatlari va ochiq ma’lumotlar tizimining huquqiy asoslari mustahkam bo‘lmas ekan, raqamlashtirish jarayonlari barqaror va izchil kechmaydi. Shu nuqtai nazardan, davlat boshqaruvida raqamli yechimlarni joriy etish amaldagi qonunchilikni zamon talablariga moslashtirish bilan uzviy bog‘liqdir. Ikkinchi muhim yo‘nalish - davlat organlari faoliyatiga zamonaviy axborot tizimlarini integratsiya qilishdir. Idoralararo axborot almashuvini ta’minlovchi yagona platformalarning mavjudligi boshqaruv qarorlarini qabul qilish jarayonini tezlashtiradi va takroriy funksiyalarni kamaytiradi. Raqamli platformalar orqali ma’lumotlarni markazlashtirish va ularni real vaqt rejimida tahlil qilish davlat boshqaruvida aniqlik va tezkorlikni oshiradi. Shu bilan birga, integratsiyalashgan axborot tizimlari davlat organlari o‘rtasida muvofiqlashtirilgan hamkorlikni kuchaytirib, boshqaruv jarayonlarining uzluksizligini ta’minlaydi. Uchinchi yo‘nalish sifatida elektron hukumat tizimini rivojlantirish alohida ahamiyatga ega. Elektron hukumat davlat xizmatlarini ko‘rsatishning yangi modeli bo‘lib, u fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari uchun qulay, tezkor va shaffof xizmatlar taqdim etishni maqsad qiladi. Onlayn murojaatlar, elektron litsenziyalar, raqamli reyestrlar va interaktiv xizmatlar davlat boshqaruvida fuqaroga 706

yo‘naltirilgan yondashuvni kuchaytiradi. Natijada davlat xizmatlaridan foydalanish jarayonida inson omili kamayib, korrupsiya xavflari qisqaradi. To‘rtinchi muhim yo‘nalish - raqamli infratuzilmani rivojlantirishdir. Davlat boshqaruvida raqamlashtirishning samaradorligi bevosita yuqori tezlikdagi internet tarmog‘i, ma’lumotlarni saqlash markazlari va zamonaviy texnik vositalarning mavjudligiga bog‘liq. Hududlar o‘rtasida raqamli infratuzilmaning notekis rivojlanishi raqamli tengsizlik muammosini keltirib chiqarishi mumkin. Shu bois, raqamlashtirish jarayonlarida barcha hududlar uchun teng sharoit yaratish strategik vazifa hisoblanadi. Beshinchi yo‘nalish axborot xavfsizligi va shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish masalalarini qamrab oladi. Davlat boshqaruvida katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash axborot xavfsizligini ta’minlashni ustuvor vazifaga aylantiradi. Kiberxavfsizlik tizimlarini mustahkamlash, ma’lumotlarga ruxsatsiz kirishning oldini olish va axborot resurslarining ishonchliligini ta’minlash raqamli boshqaruvning barqaror ishlashi uchun zarur shart hisoblanadi. Nihoyat, raqamlashtirish jarayonlarini samarali tashkil etishda inson kapitali va kadrlar salohiyatini oshirish muhim omil hisoblanadi. Davlat xizmatchilarining raqamli ko‘nikmalarini rivojlantirish, ularni zamonaviy texnologiyalar bilan ishlashga tayyorlash raqamli transformatsiyaning muvaffaqiyatini belgilaydi. Raqamli savodxonlikning oshishi boshqaruv tizimida innovatsion yondashuvlarni joriy etish imkonini kengaytiradi. Muammo va kamchiliklar. Davlat boshqaruvida raqamlashtirish jarayonlari keng imkoniyatlar yaratishiga qaramay, ularni amalga oshirish jarayonida qator muammolar va kamchiliklar yuzaga kelmoqda. Ushbu muammolarni chuqur tahlil qilish raqamli transformatsiyani yanada samarali tashkil etish va mavjud kamchiliklarni bartaraf etish uchun muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega. Eng asosiy muammolardan biri normativ-huquqiy bazaning yetarli darajada takomillashmaganligidir. Amaldagi qonunchilik ko‘pincha an’anaviy boshqaruv shakllariga moslashgan bo‘lib, raqamli texnologiyalarni joriy etish bilan bog‘liq yangi munosabatlarni to‘liq qamrab olmaydi. Natijada elektron hujjatlarning yuridik kuchi, ma’lumotlar almashuvi va idoralararo integratsiya masalalarida huquqiy noaniqliklar yuzaga keladi. Bu esa raqamlashtirish jarayonlarining sekinlashuviga va ayrim hollarda ularning samarasiz amalga oshirilishiga olib keladi. Ikkinchi muhim muammo raqamli infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi bilan bog‘liq. Ayrim hududlarda internet tezligining pastligi, texnik vositalarning eskirganligi va zamonaviy axborot tizimlarining yetishmasligi raqamli davlat xizmatlaridan to‘liq foydalanishga to‘sqinlik qiladi. Hududlar o‘rtasidagi raqamli tengsizlik davlat boshqaruvida raqamlashtirishning bir xil darajada joriy etilmasligiga sabab bo‘lib, ijtimoiy adolatsizlik xavfini kuchaytiradi. Uchinchi muammo inson kapitali bilan bevosita bog‘liq. Davlat xizmatchilarining raqamli ko‘nikmalari yetarli darajada shakllanmaganligi, zamonaviy texnologiyalar bilan ishlash tajribasining kamligi raqamli loyihalarning to‘liq amalga oshishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ba’zi hollarda raqamlashtirish jarayonlariga qarshilik ko‘rsatish, an’anaviy ish uslublaridan voz kechishni 707

istamaslik holatlari ham kuzatiladi. Bu esa innovatsion yondashuvlarning joriy etilishini sekinlashtiradi. To‘rtinchi muammo axborot xavfsizligi va shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bilan bog‘liq kamchiliklardir. Davlat boshqaruvida katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash kiberxavfsizlikka bo‘lgan talabni keskin oshiradi. Ma’lumotlar bazalarining yetarli darajada himoyalanmaganligi, texnik va tashkiliy xavfsizlik choralarining sustligi kiberhujumlar xavfini kuchaytiradi. Bu esa fuqarolarning davlatning raqamli tizimlariga bo‘lgan ishonchini pasaytirishi mumkin. Beshinchi muammo sifatida raqamli xizmatlardan foydalanishda aholining raqamli savodxonligi pastligini ko‘rsatish mumkin. Ayrim ijtimoiy guruhlar, xususan, keksa avlod va chekka hududlarda yashovchi aholining raqamli texnologiyalardan foydalanish ko‘nikmalari yetarli emas. Natijada raqamli davlat xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlari cheklanib, ularning qamrovi to‘liq ta’minlanmaydi. Xulosa. Davlat boshqaruvida raqamlashtirish jarayonlarini samarali tashkil etish zamonaviy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Raqamli texnologiyalarni boshqaruv tizimiga joriy etish davlat organlari faoliyatini yanada samarali, ochiq va shaffof qilish, davlat xizmatlari sifatini oshirish hamda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari uchun qulay muhit yaratishga xizmat qiladi. Shu jihatdan, raqamlashtirish jarayonlari an’anaviy boshqaruv usullarini takomillashtiruvchi strategik islohot sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqot davomida davlat boshqaruvida raqamlashtirishning nazariy asoslari, asosiy yo‘nalishlari va amaliy ahamiyati yoritildi. Xususan, normativhuquqiy bazani takomillashtirish, elektron hukumat tizimini rivojlantirish, idoralararo axborot almashuvini kuchaytirish va raqamli infratuzilmani rivojlantirish raqamli boshqaruvning muhim tarkibiy qismlari ekanligi asoslab berildi. Shuningdek, axborot xavfsizligini ta’minlash va kadrlar salohiyatini oshirish raqamlashtirish jarayonlarining barqaror va uzluksiz kechishini ta’minlovchi muhim omillar sifatida baholandi. Biroq davlat boshqaruvida raqamlashtirish jarayonlari qator muammolar va kamchiliklar bilan ham bog‘liq ekanligi aniqlandi. Normativ-huquqiy noaniqliklar, raqamli infratuzilmaning notekis rivojlanishi, davlat xizmatchilarining raqamli ko‘nikmalari yetarli darajada shakllanmaganligi hamda axborot xavfsizligi bilan bog‘liq xatarlar ushbu jarayonning samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu sababli raqamlashtirishni faqat texnologik yangilanish sifatida emas, balki kompleks institutsional islohotlar majmui sifatida amalga oshirish zarur. Adabiyotlar: 1. Osborn D., Gaebler T. Reinventing Government: How the Entrepreneurial Spirit Is Transforming the Public Sector. - New York: Addison-Wesley, 1992. 2. United Nations. E-Government Survey: Digital Government in the Decade of Action for Sustainable Development. - New York: UN, 2020. 3. World Bank. Digital Government Readiness Assessment Toolkit. - Washington, DC: World Bank, 2021. 708

4. OECD. Digital Government Strategies for Transforming Public Services in the Welfare Areas. - Paris: OECD Publishing, 2016. 5. Heeks R. Implementing and Managing eGovernment: An International Text. - London: SAGE Publications, 2006. 6. O‘zbekiston Respublikasi. “Elektron hukumat to‘g‘risida”gi Qonun. - Toshkent, 2015. 7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi. - Toshkent, 2020. 8. Mamatqulov X., Ismoilov A. Davlat boshqaruvida raqamli transformatsiya. Toshkent: Iqtisodiyot, 2021. 9. Alimov R. Raqamli iqtisodiyot va davlat boshqaruvi. - Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. 10. Bekmurodov M. Davlat xizmatlarini raqamlashtirish: muammo va yechimlar. Toshkent: Innovatsiya, 2022. OʻZBEKISTONDA DAVLAT INVESTITSIYA SIYOSATI Avazova Lazizaxon Shuxrat qizi, UMFT, 2-kurs talabasi E-mail: avazovalaziza0@gmail.com Annotatsiya. Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasida davlat investitsiya siyosatining zamonaviy holati, uning asosiy yoʻnalishlari va amalga oshirish mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida 2017-yildan buyon olib borilayotgan iqtisodiy islohotlar natijasida investitsiya muhitining yaxshilanishi, xorijiy investitsiyalar hajmining oʻsishi va davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarining rivojlanishi koʻrib chiqiladi. Maqolada investitsiya siyosatini amalga oshirishda mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish yoʻllari, shuningdek yaqin istiqbolda davlat investitsiya faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari tahlil etilgan. Natijalar 20242025 yillardagi statistik maʻlumotlar va rasmiy hujjatlar asosida keltirilgan. Kalit soʻzlar: davlat investitsiya siyosati, xorijiy investitsiyalar, davlat-xususiy sheriklik, iqtisodiy islohotlar, investitsiya muhiti, infratuzilma loyihalari. Abstract. This article analyzes the current state of state investment policy in the Republic of Uzbekistan, its main directions and implementation mechanisms. The research examines the results of economic reforms carried out since 2017, including improvement of the investment climate, growth in foreign investment volumes, and development of public-private partnership mechanisms. The article analyzes existing problems in implementing investment policy and ways to address them, as well as measures to improve state investment activities in the near future. The results are presented based on statistical data and official documents for 2024-2025. Keywords: state investment policy, foreign investment, public-private partnership, economic reforms, investment climate, infrastructure projects. Абстракт. В данной статье проанализировано современное состояние государственной инвестиционной политики в Республике Узбекистан, её основные направления и механизмы реализации. В рамках исследования рассматриваются результаты экономических реформ, проводимых с 2017 года, включая улучшение инвестиционного климата, рост объёма иностранных инвестиций и развитие механизмов государственно-частного партнёрства. В статье проанализированы существующие проблемы при реализации инвестиционной политики и пути их решения, а также меры по совершенствованию государственной инвестиционной деятельности на ближайшую перспективу. Результаты представлены на основе статистических данных и официальных документов за 2024-2025 годы. Ключевые слова: государственная инвестиционная политика, иностранные инвестиции, государственно-частное партнёрство, экономические реформы, инвестиционный климат, инфраструктурные проекты. 709

Kirish. Oʻzbekiston Respublikasining iqtisodiy taraqqiyoti koʻp jihatdan davlat investitsiya siyosatining samaradorligiga bogʻliq. Mustaqillik yillarida, xususan soʻnggi sakkiz yil davomida mamlakatda olib borilayotgan keng koʻlamli iqtisodiy islohotlar investitsiya jarayonlarini tubdan oʻzgartirdi va xorijiy hamda mahalliy kapital jalb qilish mexanizmlarini yangi bosqichga olib chiqdi. 2024-yil maʻlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston iqtisodiyotiga kiritilgan investitsiyalar hajmi 36 milliard dollardan oshdi, bu 2023-yilga nisbatan 1,3 barobar koʻp.150 Davlat rahbariyati 2025-yilda 43 milliard dollarlik investitsiyalarni oʻzlashtirish rejasini belgilagan. Bu koʻrsatkichlar mamlakatimizning investitsiya salohiyatining tobora kuchayib borayotganidan dalolat beradi. Yalpi ichki mahsulot (YIM) hajmining oʻsishi ham investitsiya faolligining oshganidan guvohlik beradi. 2024-yil yakunlariga koʻra Oʻzbekiston YIMi 6,7% oʻsib, 1535,4 trillion soʻmga yoki 121,4 milliard dollarga yetdi.151 Aholi jon boshiga YIM hajmi 41,3 million soʻmgacha (3265 dollar) koʻtarildi. Bu natijalar davlat investitsiya siyosatining samarali amalga oshirilayotganidan dalolat beradi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, bugungi kunda Oʻzbekiston jahon iqtisodiyotiga tobora koʻproq integratsiyalashib bormoqda va bu jarayonda davlat investitsiya siyosatining toʻgʻri yoʻnalishlarini belgilash, investitsiya resurslarini samarali taqsimlash va xususiy sektorni ragʻbatlantirish masalalari alohida ahamiyat kasb etmoqda. Shuningdek, 2030-yilgacha YIMni 200 milliard dollarga yetkazish maqsadi qoʻyilganligi sababli investitsiya siyosatini yanada takomillashtirish zaruriyati tugʻilmoqda.152 Tadqiqotning maqsadi Oʻzbekistonda davlat investitsiya siyosatining zamonaviy holatini kompleks tahlil qilish, uning samaradorligini baholash va takomillashtirish yoʻnalishlarini ilmiy asoslashdan iborat. Vazifalar esa quyidagilardan iborat: investitsiya siyosatining asosiy yoʻnalishlarini aniqlash, davlat va xususiy sektor investitsiyalari nisbatini tahlil qilish, investitsiya muhitini yaxshilash chora-tadbirlarini oʻrganish va istiqboldagi rivojlanish yoʻllarini belgilash. Uslublar. Maqolani tayyorlashda quyidagi ilmiy tadqiqot usullaridan foydalanildi: Statistik tahlil usuli. Investitsiya koʻrsatkichlarining dinamikasi 2017-2024 yillar davridagi rasmiy statistik maʻlumotlar asosida oʻrganildi. Tahlil uchun Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi, Milliy statistika qoʻmitasi va xalqaro moliya institutlarining maʻlumotlaridan foydalanildi.153 Qiyosiy tahlil usuli. Oʻzbekistonning investitsiya siyosati Markaziy Osiyo mamlakatlarining tajribasi bilan qiyoslandi. Bu yondashuv eng yaxshi xalqaro amaliyotni aniqlash imkonini berdi. 150 Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi rasmiy veb-sayti. 2024-yilda investitsiyalar hajmi to'g'risida. URL: https://mift.uz (murojaat sanasi: 20.11.2024) 151 O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi. Ijtimoiy-iqtisodiy holat to'g'risida. 2024-yil dekabr. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 05.12.2024) 152 O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi "2022–2026 yillarda Yangi O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to'g'risida"gi PF-60-son Farmoni. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 15.11.2024) 153 O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi rasmiy veb-sayti. Investitsiyalar to'g'risida statistik ma'lumotlar. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 01.12.2024) 710

Normativ-huquqiy tahlil. Investitsiya faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik bazasi, jumladan "Investitsiyalar va investitsiya faoliyati toʻgʻrisida"gi Qonun (2019) va tegishli prezident farmonlari tahlil qilindi. Shuningdek, "Davlatxususiy sheriklik toʻgʻrisida"gi Qonun (2019) va unga kiritilgan oʻzgartirishlar ham oʻrganildi.154 Tizimli yondashuv. Davlat investitsiya siyosatini bir butun tizim sifatida koʻrib chiqish va uning turli elementlari oʻrtasidagi bogʻliqlikni tahlil qilish amalga oshirildi. Hujjatli tahlil. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2024-yilda oʻtkazilgan yigʻilishlar materiallari, davlat dasturlari va strategik hujjatlar oʻrganildi. Tadqiqot asosan 2024-2025 yillardagi maʻlumotlarga tayanadi, bu esa natijalarning dolzarbligini taʻminlaydi. Natijalar. Oʻzbekistonda davlat investitsiya siyosati bir necha strategik yoʻnalishlarda amalga oshirilmoqda. Birinchi navbatda, infratuzilma loyihalarini rivojlantirish ustuvorlik qiladi. Transport, energetika va kommunikatsiya infratuzilmasini modernizatsiya qilishga katta mablagʻlar sarflanmoqda. 2024-yilda transport sohasiga 10 milliard dollar, ijtimoiy sohalarga 6 milliard dollar, kommunal tarmoqqa 5 milliard dollarlik investitsiyalar rejalashtirilgan.155 Ikkinchi yoʻnalish innovatsion texnologiyalarni joriy etish va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishdir. Zamonaviy davlat investitsiya siyosati ilmiytadqiqot markazlarini qoʻllab-quvvatlash va texnologik parklar tizimini kengaytirishga katta eʻtibor qaratadi. Bu yondashuv mamlakatning xalqaro raqobatbardoshligini oshirishga va yuqori malakali ish oʻrinlarini yaratishga yordam beradi. Uchinchi muhim yoʻnalish - ijtimoiy soha investitsiyalari. Taʻlim, sogʻliqni saqlash, madaniyat va sport infratuzilmasini rivojlantirish davlat investitsiya dasturlarining ajralmas qismidir. 2024-yilda 560 ta yirik va oʻrta loyihalar ishga tushirildi, ular 70 trillion soʻmlik qoʻshimcha qiymat yaratdi.156 Mening fikrimcha, bu yoʻnalishlarning toʻgʻri tanlanganligi mamlakatimizning uzoq muddatli rivojlanish istiqbollarini belgilaydi. Lekin shuni taʻkidlash kerakki, infratuzilma loyihalariga koʻproq eʻtibor berish bilan bir qatorda, inson kapitaliga investitsiyalarni ham oshirish zarur. Chunki XXI asrda asosiy raqobat ustunligi bilimli va malakali kadrlar orqali taʻminlanadi. Har bir investitsiya dollari inson kapitali rivojiga yoʻnaltirilganda uzoq muddatda eng yuqori daromad keltiradi. 1-jadval Oʻzbekistonda asosiy kapitalga investitsiyalar dinamikasi (2020-2025 yillar) 154 O'zbekiston Respublikasining "Investitsiyalar va investitsiya faoliyati to'g'risida"gi Qonuni. 2019-yil 25-dekabr. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 10.11.2024) 155 Kun.uz axborot portali. 2024-yilda investitsiyalar hajmi 36 milliard dollardan oshdi. 2024-yil 3-dekabr. URL: https://kun.uz/uz/news/2024/12/03/2024-yilda-investitsiyalar-hajmi-36-milliard-dollardan-oshdi (murojaat sanasi: 04.12.2024) 156 Kun.uz axborot portali. 2024-yilda 560 ta yirik loyihalar ishga tushirildi. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 03.12.2024) 711

Yillar 2020 2021 2022 2023 2024 2025 (1 chorak) Investitsiya hajmi (mlrd soʻm) 259 200 320 900 364 400 447 600 616 600 120 400 Oʻsish surʻati (%) 101,6 115,2 113,6 122,8 143,9 107,9 Investitsiya hajmi (mlrd dollar) 25,8 30,2 33,2 38,1 48,7 9,5 YIMdagi ulushi (%) 28,5 29,2 29,8 30,2 31,4 30,8 Manba: Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi maʻlumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan.157 Jadvaldan koʻrinib turibdiki, investitsiyalar hajmi soʻnggi besh yilda barqaror oʻsish tendentsiyasini koʻrsatmoqda. 2024-yilda eng yuqori oʻsish surʻati - 143,9% qayd etildi. Bu koʻrsatkich davlat investitsiya siyosatining samaradorligidan dalolat beradi. Investitsiyalarning YIMdagi ulushi ham 2020yildagi 28,5% dan 2024-yilda 31,4% ga koʻtarildi. Menimcha, bu oʻsish suratlari ijobiy boʻlsa-da, investitsiyalarning sifatiga eʻtibor kuchaytirilishi lozim. Yaʻni, investitsiyalar yangi texnologiyalar, innovatsion ishlanmalar va eksportbop mahsulotlar ishlab chiqarishga koʻproq yoʻnaltirilishi kerak. Shunda bu investitsiyalarning koʻpayish effekti yanada kuchli boʻladi va iqtisodiy oʻsish barqarorlashadi. O'zbekistonda asosiy kapitalga investitsiyalar dinamikasi (2020-2024 yillar, milliard dollar) 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 48,7 25,8 2020 30,2 33 2021 2022 38,1 2023 2024 mlrd.dollar Manba: Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi maʻlumotlari asosida tuzilgan. Grafikdan koʻrinib turibdiki, investitsiyalar hajmi yildan-yilga barqaror oʻsish koʻrsatmoqda. Eng yuqori oʻsish 2023-2024 yillarda qayd etildi - bir yil ichida investitsiyalar 38,1 milliard dollardan 48,7 milliard dollarga, yaʻni 27,8% ga 157 O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi. Investitsiyalar bo'yicha statistik ma'lumotlar. 2020-2025 yillar. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 05.12.2024) 712

oshdi. Bu koʻrsatkich mamlakatda olib borilayotgan iqtisodiy islohotlar va investitsiya muhitini yaxshilash chora-tadbirlarining ijobiy natijalarini koʻrsatadi. Muhokama: Investitsiya muhitini yaxshilash boʻyicha islohotlar. Soʻnggi yillarda investitsiya iqlimini yaxshilash uchun qator tizimli chora-tadbirlar amalga oshirildi. Birinchidan, normativ-huquqiy baza tubdan takomillashtirildi. 2019-yilda "Investitsiyalar va investitsiya faoliyati toʻgʻrisida"gi yangi qonun qabul qilindi. Investor huquqlarini himoya qilish mexanizmlari kuchaytirildi, qonunchilikda investorlar uchun keng qulayliklar yaratildi. Maʻmuriy toʻsiqlar sezilarli darajada kamaytirildi. Ruxsatnoma va litsenziyalash tartib-qoidalari soddalashtirildi, bir oyna xizmati tizimi joriy etildi. Bu oʻzgarishlar biznes muhitini yaxshilashga katta hissa qoʻshdi. 2024-yil 3-may kunlari oʻtkazilgan uchinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumida 93 ta mamlakatdan 2500 dan ziyod xorijiy ishtirokchilar qatnashib, 26 milliard dollarlik investitsiya loyihalariga kelishuvlarga erishildi.158Soliq imtiyozlari va preferensiyalar tizimi takomillashtirildi. Ustuvor tarmoqlarda faoliyat yurituvchi korxonalar uchun keng koʻlamli soliq imtiyozlari belgilandi. Shuningdek, erkin iqtisodiy zonalar va sanoat klasterlari yaratish orqali qoʻshimcha qulayliklar taqdim etildi. Biroq, investitsiya muhitini yanada yaxshilash uchun yana koʻp ish qilish kerak. Xususan, sud tizimini isloh qilish, mulkiy huquqlarni himoya qilish mexanizmlarini mustahkamlash va korrupsiyaga qarshi kurashni kuchaytirish zarur. Xalqaro tajribalar shuni koʻrsatadiki, institutlar sifati investorlar uchun eng muhim omillardan biridir. Shaffoflik, qonun ustuvorligi va sud tizimiga ishonch bularning barchasi uzoq muddatli investitsiyalarni jalb qilishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari. Davlat-xususiy sheriklik (DXSh) zamonaviy investitsiya siyosatining eng samarali vositalaridan biri hisoblanadi. 2019-yilda "Davlat-xususiy sheriklik toʻgʻrisida"gi Qonun qabul qilinganidan soʻng bu sohada sezilarli yutuqlarga erishildi.159 2024-yil 30-avgustda Prezident qarori bilan 2024-2030 yillarda davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish choratadbirlari tasdiqlandi.160 DXSh mexanizmi orqali yirik infratuzilma loyihalarini amalga oshirishda davlat va xususiy sektor oʻrtasida masʻuliyat va tavakkalchiliklar maqbul tarzda taqsimlanadi. Bu yondashuv byudjet mablagʻlaridan samaraliroq foydalanish imkonini beradi va xususiy sektorning tajribasi hamda innovatsion yondashuvlarini jalb qiladi. Hozirgi vaqtda barcha tarmoqlarda 140 milliard dollarlik 366 ta yirik loyiha amalga oshirilmoqda.161 DXSh doirasida transport infratuzilmasi, energetika obʻektlari, kommunal xoʻjalik tizimi va ijtimoiy obʻektlar barpo etilmoqda. 158 Kun.uz axborot portali. Uchinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi natijalari. 2024-yil may. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 25.11.2024) 159 O'zbekiston Respublikasining "Davlat-xususiy sheriklik to'g'risida"gi Qonuni. 2019-yil 10-may. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 12.11.2024) 160 O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 30-avgustdagi "2024-2030 yillarda davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PQ-498-son Qarori. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 15.11.2024) 161 Kun.uz axborot portali. 140 milliard dollarlik 366 ta yirik loyiha amalga oshirilmoqda. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 28.11.2024) 713

Masalan, elektr tarmoqlarini xususiy boshqaruvga oʻtkazish boʻyicha loyihalar amalga oshirilmoqda. Samarqand viloyatida Turkiyaning Aksa Elektrik kompaniyasi bilan hamkorlik oʻrnatildi va 2027-yilgacha boshqa viloyatlarda ham shunga oʻxshash loyihalar amalga oshirilishi rejalashtirilgan. Energetika tarmogʻini 2030-yilgacha rivojlantirish dasturiga muvofiq, 36 milliard dollarlik 164 ta quvvat yaratiladi. Shundan 88 tasi davlat-xususiy sheriklik asosida barpo etiladi.162 Bu DXSh mexanizmining qanchalik keng qoʻllanilayotganidan dalolat beradi. DXSh mexanizmi hali oʻz imkoniyatlarini toʻliq roʻyobga chiqarmagan. Koʻplab loyihalar amalga oshirilsa-da, ular asosan yirik shahar va viloyatlarda toʻplangan. Mintaqalarning barqaror rivojlanishi uchun DXSh loyihalarini barcha hududlarda kengaytirish zarur. Shuningdek, kichik va oʻrta biznes vakillari uchun DXShda ishtirok etish mexanizmlarini soddalashtirib, ularni koʻproq jalb qilish maqsadga muvofiq. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilish. Oʻzbekiston xorijiy investorlar uchun ochiq iqtisodiyot siyosatini olib bormoqda. Xorijiy kapitalning turli tarmoqlarga oqib kirishi uchun keng qulayliklar yaratilgan. Valyuta cheklovlari yumshatildi, korxonalarni xususiylashtirish jarayoni shaffof va ochiq tarzda amalga oshirilmoqda. 2017-yildan 2024-yil oxirigacha Oʻzbekistonga jami 87 milliard dollar xorijiy investitsiya kirib kelgan.163 2024-yilda esa 34,8 milliard dollarlik xorijiy investitsiyalar oʻzlashtirildi, bu 2023-yilga nisbatan 1,6 barobar koʻp.164 2025-yil birinchi chorakda asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi 120,4 trillion soʻmga yetdi, bu 2024-yilning shu davriga nisbatan 107,9% ni tashkil etdi. Xorijiy investitsiyalar va kreditlar hajmi 8,7 milliard dollarni tashkil etdi. 165Xorijiy investitsiyalarning tarmoqlar boʻyicha taqsimlanishi ham muhim ahamiyatga ega. Eng koʻp xorijiy investitsiyalar togʻ-kon sanoati, energetika va ishlab chiqarish sohasiga qaratilmoqda. Biroq, qishloq xoʻjaligi sohasiga investitsiyalar hajmi ham oʻsmoqda - 2025-yil birinchi chorakda qishloq xoʻjaligining ulushi 6,6% dan 10,3% ga oshdi.166 Xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda erishilgan yutuqlarga qaramay, bir qator muammolar mavjud. Xorijiy investitsiyalarning tarmoqlar boʻyicha taqsimlanishi notekis. Ekstraktiv tarmoqlar koʻproq investitsiya jalb qilayotgan boʻlsa, yuqori texnologiyali tarmoqlar kamroq eʻtibor qozonmoqda. Investitsion muhitning baʻzi jihatlari hanuz toʻliq raqobatbardosh emas. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda sifat miqdordan muhimroq. Yaʻni, shunchaki investitsiya hajmini oshirish emas, balki yuqori texnologiyali, innovatsion va eksportga moʻljallangan loyihalarni jalb qilish ustuvor vazifa boʻlishi kerak. 162 Kun.uz axborot portali. Energetika tarmog'ini rivojlantirish dasturi. 2024-yil. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 28.11.2024) 163 Kun.uz axborot portali. 2017-2024 yillarda xorijiy investitsiyalar to'g'risida. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 03.12.2024) 164 Kun.uz axborot portali. 2024-yilda 34,8 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilindi. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 03.12.2024) 165 O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi. 2025-yil I chorak investitsiyalar. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 05.12.2024) 166 O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi. Tarmoqlar bo'yicha investitsiyalar taqsimoti. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 05.12.2024) 714

Bunday yondashuv mamlakatning uzoq muddatli rivojlanishiga koʻproq hissa qoʻshadi. Investitsiya siyosatining istiqbollari. Yaqin va uzoq muddatli istiqbolda davlat investitsiya siyosati bir necha muhim yoʻnalishlarda rivojlanishi lozim. Raqamli iqtisodiyotni kuchaytirish. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, sunʻiy intellekt va raqamli xizmatlar sohasiga investitsiyalar koʻpaytirilishi kerak. Bu yoʻnalish XXI asr iqtisodiyotining asosini tashkil qiladi. Yashil iqtisodiyotga oʻtish. 2022-yil 2-dekabrda "2030 yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining yashil iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar 167 samaradorligini oshirish toʻgʻrisida"gi Prezident qarori qabul qilindi. Ekologik toza texnologiyalar, qayta tiklanadigan energiya manbalari va atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan loyihalar ustuvor ahamiyat kasb etishi lozim. Taʻlim va innovatsiyalarga investitsiya. Inson kapitalini rivojlantirish, zamonaviy taʻlim muassasalari va ilmiy-tadqiqot markazlarini yaratish davom ettirilishi zarur. Bu yoʻnalish uzoq muddatda eng yuqori daromad keltiradigan investitsiya turidir. Eksportbop tarmoqlarni qoʻllab-quvvatlash. 2024-yilda respublika eksporti 19,3 milliard dollarni tashkil etib, 16 foizga oʻsgan.168 Xalqaro bozorlarda raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqaradigan korxonalarga davlat qoʻllabquvvatlashi kuchaytirilishi kerak. Bu yoʻnalishlarni amalga oshirishda davlat va xususiy sektorning samarali hamkorligi muhim rol oʻynaydi. Davlat strategik yoʻnalishlarni belgilab, qulayliklar yaratishi, xususiy sektor esa samarali boshqaruv va innovatsion yondashuvlarni joriy etishi kerak. Xulosa. Oʻzbekistonda amalga oshirilayotgan davlat investitsiya siyosati mamlakatning barqaror iqtisodiy oʻsishini taʻminlashga qaratilgan muhim vosita hisoblanadi. Soʻnggi yillar mobaynida investitsiya hajmi sezilarli darajada oshdi: 2024-yilda 36 milliard dollardan oshdi va 2025-yilda 43 milliard dollarni oʻzlashtirish rejasi qoʻyildi. Bu koʻrsatkichlar investitsiya siyosatining ijobiy natijalari ekanligidan dalolat beradi. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, davlat investitsiya siyosatining bir necha asosiy yoʻnalishlari mavjud: infratuzilmani modernizatsiya qilish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish, ijtimoiy sohani rivojlantirish va investitsiya muhitini yaxshilash. Bu yoʻnalishlarda erishilgan yutuqlar sezilarli boʻlsa-da, hali koʻp ishlar amalga oshirilishi kerak. Davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari tobora kengayib bormoqda. 2019-yilda qabul qilingan qonun va 2024-yilda tasdiqlangan yangi dastur bu sohaning rivojlanishiga katta turtki berdi. Hozirgi vaqtda 140 milliard dollarlik 366 ta yirik loyiha amalga oshirilmoqda, 88 ta energetika loyihasi DXSh asosida barpo etilmoqda. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda ham ijobiy natijalar mavjud. 2017-2024 yillarda jami 87 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilindi. 2024-yilda 34,8 milliard dollar, 2025-yil birinchi 167 O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabrdagi "2030 yilgacha O'zbekiston Respublikasining yashil iqtisodiyotga o'tishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish to'g'risida"gi PQ-466-son Qarori. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 18.11.2024) 168 Kun.uz axborot portali. 2024-yil eksport ko'rsatkichlari. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 02.12.2024) 715

chorakda esa 8,7 milliard dollar xorijiy investitsiyalar oʻzlashtirildi. Biroq, investitsiyalarning sifatini oshirish, yuqori texnologiyali va innovatsion loyihalarni koʻproq jalb qilish zarur. Istiqbollar tahlili asosida quyidagi xulosalarga kelish mumkin: Raqamli iqtisodiyot va yashil texnologiyalarga investitsiyalarni oshirish zarurati mavjud. Bu XXI asr iqtisodiyotining asosiy yoʻnalishlaridir va Oʻzbekiston ham bu jarayonda faol ishtirok etishi kerak. Inson kapitaliga investitsiyalarni kuchaytirish muhim vazifa hisoblanadi. Taʻlim va malaka oshirish tizimini takomillashtirish, ilmiy-tadqiqot markazlarini rivojlantirish uzoq muddatda eng yuqori natija beradigan investitsiya turidir. Mintaqaviy siyosatni takomillashtirish zarur. Har bir hududning oʻziga xos imkoniyatlarini toʻliq ishga solish va mintaqalararo hamkorlikni kuchaytirish orqali hududlar oʻrtasidagi tafovutlarni kamaytirish mumkin. Davlat-xususiy sheriklikni yanada rivojlantirish va kichik hamda oʻrta biznesni ushbu jarayonlarga faolroq jalb qilish maqsadga muvofiq. Bu byudjet yukini kamaytirish va investitsiyalarning samaradorligini oshirish imkonini beradi. Beshinchidan, investitsiya muhitini yaxshilash boʻyicha islohotlarni davom ettirish kerak. Sud tizimini isloh qilish, mulkiy huquqlarni himoya qilish va korrupsiyaga qarshi kurashni kuchaytirish investorlar uchun muhim omillardir. Oʻzbekiston toʻgʻri yoʻlda harakat qilmoqda va davlat investitsiya siyosati asosan ijobiy natijalarga erishmoqda. Biroq, jahon iqtisodiyotidagi oʻzgarishlar va texnologik inqilob kontekstida investitsiya siyosatini doimiy ravishda takomillashtirish zarur. Ayniqsa, innovatsiyalar, taʻlim va ekologik barqarorlikga eʻtibor kuchaytirilishi kerak. Kelajakda investitsiya siyosatini yanada takomillashtirish, raqamli va yashil iqtisodiyotga eʻtibor kuchaytirish hamda inson kapitaliga investitsiyalarni oshirish orqali Oʻzbekiston oʻz strategik rivojlanish maqsadlariga, xususan 2030-yilgacha YIMni 200 milliard dollarga yetkazish va aholi jon boshiga daromadni ikki barobarga oshirish maqsadlariga erishadi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi rasmiy veb-sayti. 2024-yilda investitsiyalar hajmi toʻgʻrisida. URL: https://mift.uz (murojaat sanasi: 20.11.2024) 2. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Ijtimoiy-iqtisodiy holat toʻgʻrisida. 2024-yil dekabr. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 05.12.2024) 3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi "2022–2026 yillarda Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida"gi PF-60-son Farmoni. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 15.11.2024) 4. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi rasmiy veb-sayti. Investitsiyalar toʻgʻrisida statistik maʻlumotlar. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 01.12.2024) 5. Oʻzbekiston Respublikasining "Investitsiyalar va investitsiya faoliyati toʻgʻrisida"gi Qonuni. 2019-yil 25-dekabr. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 10.11.2024) 6. Kun.uz axborot portali. 2024-yilda investitsiyalar hajmi 36 milliard dollardan oshdi. 2024-yil 3-dekabr. URL: https://kun.uz/uz/news/2024/12/03/2024-yilda-investitsiyalar-hajmi-36milliard-dollardan-oshdi (murojaat sanasi: 04.12.2024) 7. Kun.uz axborot portali. 2024-yilda 560 ta yirik loyihalar ishga tushirildi. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 03.12.2024) 716

8. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Investitsiyalar boʻyicha statistik maʻlumotlar. 2020-2025 yillar. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 05.12.2024) 9. Kun.uz axborot portali. Uchinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi natijalari. 2024-yil may. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 25.11.2024) 10. Oʻzbekiston Respublikasining "Davlat-xususiy sheriklik toʻgʻrisida"gi Qonuni. 2019yil 10-may. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 12.11.2024) 11. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 30-avgustdagi "2024-2030 yillarda davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi PQ-498-son Qarori. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 15.11.2024) 12. Kun.uz axborot portali. 140 milliard dollarlik 366 ta yirik loyiha amalga oshirilmoqda. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 28.11.2024) 13. Kun.uz axborot portali. Energetika tarmogʻini rivojlantirish dasturi. 2024-yil. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 28.11.2024) 14. Kun.uz axborot portali. 2017-2024 yillarda xorijiy investitsiyalar toʻgʻrisida. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 03.12.2024) 15. Kun.uz axborot portali. 2024-yilda 34,8 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilindi. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 03.12.2024) 16. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. 2025-yil I chorak investitsiyalar. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 05.12.2024) 17. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. Tarmoqlar boʻyicha investitsiyalar taqsimoti. URL: https://stat.uz (murojaat sanasi: 05.12.2024) 18. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabrdagi "2030 yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining yashil iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish toʻgʻrisida"gi PQ-466-son Qarori. URL: https://lex.uz (murojaat sanasi: 18.11.2024) 19. Kun.uz axborot portali. 2024-yil eksport koʻrsatkichlari. URL: https://kun.uz (murojaat sanasi: 02.12.2024) 20. Gazeta.uz axborot portali. Davlat-xususiy sheriklik boʻyicha yangiliklar. URL: https://gazeta.uz (murojaat sanasi: 22.11.2024 ISLOHOTLAR DAVRIDA TA’LIMDAGI ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA MOLIYAVIY TAHLILNING ROLI: TENDENSIYALAR VA AMALIY NATIJALAR Allabergenov Azamat Joldasbayevich, UMFT, magistranti Email: azamat190392@gmail.com Annotatsiya. Ushbu maqolada islohotlar davrida ta’lim jarayoniga zamonaviy yondashuvlarni joriy etishning ahamiyati hamda iqtisodiy va moliyaviy tahlil fanlarining o‘qitilishidagi metodik o‘zgarishlar tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar, interaktiv metodlar va real ma’lumotlar asosida o‘qitish talabalarning analitik fikrlashini rivojlantirishdagi o‘rni yoritiladi. Natijalar ta’lim sifatini oshirish, iqtisodiy islohotlarning samaradorligini kuchaytirish va amaliy ko‘nikmalarga ega mutaxassislar tayyorlashga qaratilgan takliflarni ilgari suradi. Kalit so‘zlar: zamonaviy ta’lim, iqtisodiy tahlil, moliyaviy tahlil, raqamli yondashuvlar, interaktiv metodlar, analitik kompetensiya. Abstract. This article examines the significance of integrating modern approaches into the education system during the reform period, focusing on methodological changes in teaching economic and financial analysis. It highlights the contribution of digital tools, interactive techniques and real-data-based learning to the development of students’ analytical thinking. The findings offer recommendations aimed at improving education quality, increasing the effectiveness of economic reforms and preparing practice-oriented specialists. 717

Keywords: modern education, economic analysis, financial analysis, digital tools, interactive learning, analytical skills. Аннотация. В статье исследуется значение внедрения современных подходов в образовательный процесс в период реформ, а также методические изменения в преподавании экономического и финансового анализа. Подчеркивается влияние цифровых технологий, интерактивных методов и обучения на основе реальных данных на развитие аналитического мышления студентов. Результаты включают рекомендации по повышению качества образования, усилению эффективности экономических реформ и подготовке практикоориентированных специалистов. Ключевые слова: современное образование, экономический анализ, финансовый анализ, цифровые технологии, интерактивное обучение, аналитические навыки. Kirish. Zamonaviy islohotlar jarayoni sharoitida ta’lim tizimining transformatsiyasi iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi, inson kapitalining sifat jihatidan yangilanishi va raqobatbardosh kadrlar tayyorlashning ustuvor omiliga aylanmoqda. Ijtimoiy va amaliy fanlar o‘qitilishida zamonaviy yondashuvlarni qo‘llash nafaqat o‘quv jarayonining samaradorligini oshiradi, balki iqtisodiy jarayonlarni chuqur tahlil qila oladigan, moliyaviy qarorlar qabul qilishda tizimli fikrlaydigan mutaxassislarni shakllantirishga xizmat qiladi. Transformatsiya bosqichida iqtisodiy islohotlarning ko‘lami kengayib borar ekan, ta’lim jarayonida moliyaviy tahlilning metodik asoslari, analitik yondashuvlar va raqamli vositalardan foydalanish bo‘yicha talablar keskin ortmoqda. Moliyaviy tahlil bugungi kunda iqtisodiy siyosatning samaradorligini baholash, korxonalar faoliyatini tahlil qilish, investitsion qarorlar sifati hamda makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Shu bois ta’lim tizimida ushbu yo‘nalishning dolzarbligi yanada kuchayib, talabalarga real iqtisodiy jarayonlarni modellashtirish, iqtisodiy ko‘rsatkichlarni baholash va zamonaviy analitik platformalardan foydalanish ko‘nikmalarini berish muhim metodik vazifa sifatida shakllanmoqda. Ushbu maqolada islohotlar davrida ta’lim jarayoniga kirib kelayotgan zamonaviy yondashuvlar, moliyaviy tahlilning o‘qitilishdagi o‘rni, mavjud tendensiyalar va amaliy natijalar ilmiy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Natijalar ta’lim jarayonini yanada takomillashtirish va zamonaviy iqtisodiyot ehtiyojlariga moslashtirish bo‘yicha metodik asoslarni shakllantirishga xizmat qiladi. Adabiyotlar tahlili. Zamonaviy iqtisodiy va moliyaviy ta’limni modernizatsiya qilish bo‘yicha xalqaro tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalar, kompetensiyaga asoslangan yondashuvlar va interaktiv metodlar ta’lim jarayonining sifatini sezilarli oshiradi. D. Abdukaxxorova o‘z tadqiqotida iqtisodiyot fanini o‘qitishda innovatsion pedagogik texnologiyalar - muammoli ta’lim, loyiha asosidagi yondashuv va raqamli resurslar - talabalarda iqtisodiy tafakkur va amaliy tahlil ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim omil ekanini asoslaydi. Tadqiqot iqtisodiy jarayonlarni o‘rgatishda an’anaviy ma’ruza modeli yetarli emasligini, ta’limni interaktiv formatga o‘tkazish zarurligini ko‘rsatadi. Shunga yaqin ilmiy izlanishlarda Oleg V. Pavlov, Natalia V. Smirnova va Elena V. Smirnova iqtisodiy tushunchalarni o‘zlashtirishda sabab-oqibat diagrammalaridan foydalanish samaradorligini tahlil qiladi. Ularning xulosalariga ko‘ra, bunday vizual-metodik yondashuv talabalarni murakkab iqtisodiy 718

jarayonlarni tahlil qilishga, iqtisodiy model va o‘zaro bog‘liqliklarni mustaqil aniqlashga undaydi. Bu metod nafaqat nazariy bilimni, balki tahliliy fikrlashni ham chuqurlashtiradi. Moliyaviy savodxonlikni rivojlantirish bo‘yicha xalqaro tajribada T. Kizyma tomonidan olib borilgan tadqiqot muhim o‘rin tutadi. U oliy ta’lim muassasalarida moliyaviy savodxonlik darslarini joriy etish talabalarda moliyaviy qarorlar qabul qilish, risklarni baholash va jamg‘arma-investitsiya madaniyatini shakllantirishga xizmat qilishini ilmiy asoslaydi. Moliyaviy savodxonlikning iqtisodiy barqarorlikdagi o‘rni Serhii Serhiichuk, Nadiia Grebeniuk, Tetiana Nazarenko, Valerii Parshakov va Olena Chasnikova tomonidan ham chuqur o‘rganilgan. Ular moliyaviy savodxonlikning umumiy iqtisodiy rivojlanish, jamiyat farovonligi va makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar barqarorligiga bevosita ta’sirini asoslab bergan. Talabalar moliyaviy savodxonligiga demografik va ijtimoiy omillarning ta’siri bo‘yicha Rodríguez-Correa va hamkorlarining ilmiy tadqiqoti e’tiborga molik. Ularning natijalariga ko‘ra, moliyaviy bilim darajasi yosh, oila daromadi, ta’lim yo‘nalishi va individning ijtimoiy sharoitlariga qarab sezilarli farq qiladi. Bu holat moliyaviy tahlil bo‘yicha ta’limni universallashtirish emas, balki individuallashtirilgan va kontekstual yondashuvlar asosida tashkil etish zarurligini ko‘rsatadi. Mahalliy ilmiy izlanishlarda iqtisodiy tahlilni o‘qitishda statistik dasturlar va real ma’lumotlar bilan ishlash kompetensiyasi alohida ta’kidlanadi. O‘zbekiston tadqiqotchilarining ishlarida statistik paketlardan foydalanish, vaqt qatorlarini tahlil qilish, iqtisodiy indikatorlar dinamikasini talabalarga real amaliy misollar orqali o‘rgatish ta’lim samaradorligini oshirishi ta’kidlanadi. Bu yondashuv talabalarni real iqtisodiy muammolarni tahlil qilishga tayyorlaydi. Shuningdek, iqtisod va biznes fanlarini o‘qitish metodlarini modernizatsiya qilish bo‘yicha xalqaro tahlillarda o‘quv kontenti, raqamli o‘quv muhiti, o‘qituvchi kompetensiyasi va didaktik resurslar sifatining oshishi ta’limning amaliy qiymatini kuchaytirishi qayd etiladi. Ushbu yo‘nalish University of Maribor Press tadqiqotchilari tomonidan ham keng yoritilgan. Umuman, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy iqtisodiy va moliyaviy ta’limning transformatsiyasi uch asosiy omilga tayanadi: - raqamli va interaktiv pedagogik yondashuvlar; - moliyaviy savodxonlikni amaliy asosda shakllantirish; - real iqtisodiy ma’lumotlar va analitik dasturlar bilan ishlash ko‘nikmalari. Islohotlar davrida talabalarga iqtisodiy jarayonlarni tahlil qilish, moliyaviy qarorlar qabul qilish va raqamli vositalardan foydalanish kompetensiyalarini berish ta’lim tizimining ustuvor vazifasiga aylanmoqda. Tadqiqot mеtodologiyasi. Tadqiqotda ma’lumotlar ilmiy maqolalar, xalqaro ta’lim va moliyaviy tahlil bo‘yicha hisobotlar, raqamli ta’lim platformalari statistikasi hamda O‘zbekiston ta’lim islohotlariga oid ochiq manbalardan yig‘ildi. Olingan ma’lumotlar kontent tahlili, taqqoslovchi tahlil va analitik yondashuv orqali qayta ishlanib, zamonaviy ta’lim metodlari hamda moliyaviy tahlilning amaliy samaradorligi baholandi. 719

Tadqiqot natijalari. So‘nggi yillarda O‘zbekiston ta’lim tizimida olib borilayotgan keng ko‘lamli islohotlar mamlakatning iqtisodiy rivojlanish strategiyasi bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, ta’lim mazmuni va metodikasining yangilanishi iqtisodiy transformatsiyaning tarkibiy qismi sifatida qaralmoqda. Mazkur jarayonning eng muhim yo‘nalishlaridan biri - ijtimoiy va amaliy fanlar, xususan iqtisodiyot va moliya fanlarini zamonaviy yondashuvlar asosida o‘qitishdir. Chunki iqtisodiy jarayonlarning murakkablashuvi, moliyaviy bozorlarning tezkor o‘zgaruvchanligi, raqamli texnologiyalarning tez sur’atlarda kirib kelishi ta’lim metodikasidan ham mutlaqo yangi yondashuvlarni talab qiladi. Natijada iqtisodiy hamda moliyaviy tahlil fani nafaqat akademik fan sifatida, balki real iqtisodiy islohotlarni tushunish va ularning samaradorligini baholash vositasi sifatida talqin qilina boshladi. Raqamli transformatsiya jarayoni ta’limning barcha bo‘g‘inlarini qamrab olgani kabi iqtisodiyot va moliyaviy tahlil bo‘yicha bilimlarni egallash jarayonini ham tubdan o‘zgartirdi. Zamonaviy o‘quv jarayonida iqtisodiy jarayonlar bo‘yicha tushunchalarni shakllantirish faqat nazariy materiallarni yetkazish bilan chegaralanmaydi, balki real ma’lumotlar bilan ishlash, statistik tahlil qilish, iqtisodiy modellarni qurish va ular asosida xulosalar chiqarish kompetensiyalarini rivojlantirishga qaratilgan. Shuningdek, iqtisodiy islohotlar davrida ta’limda qo‘llanilayotgan pedagogik texnologiyalar ham an’anaviy yondashuvlardan farqli tarzda, talabaning mustaqil fikrlashi va iqtisodiy qarorlar qabul qilish ko‘nikmasini shakllantirishga qaratildi. Iqtisodiy ta’lim mazmunining yangilanishida raqamli ta’lim platformalari va ularning imkoniyatlari alohida ahamiyat kasb etadi. Onlayn o‘quv resurslari, interaktiv modullar, simulyatorlar, iqtisodiy jarayonlarning virtual modellari va statistik dasturlar bilan ishlash talabalarning faol ishtirokini ta’minlaydi. Bu esa o‘z navbatida iqtisodiy tafakkur shakllanishida muhim bosqich hisoblanadi. Masalan, Excel, Stata, SPSS, EViews kabi statistik tizimlardan foydalanish orqali talabalar iqtisodiy ko‘rsatkichlarning dinamikasini aniqlash, tendensiyalarni prognozlash, korxona faoliyatini baholash kabi amaliy vazifalarni bajaradi. Bunday yondashuv ta’limning amaliy qiymatini oshiradi va mehnat bozorida talab qilinadigan kompetensiyalarni shakllantiradi. Ta’lim jarayonida zamonaviy metodlarning qo‘llanilishi iqtisodiy islohotlarning mazmunini talabalarga chuqurroq ochib berish imkonini beradi. Masalan, interaktiv yondashuvlar - keys-stadi, loyiha asosidagi ta’lim, muammoli ta’lim, fikrlash xaritalari va vizual modellashtirish o‘quvchilarni iqtisodiy jarayonlarning mohiyatini chuqur tushunishga yo‘naltiradi. Keys-stadi orqali real iqtisodiy vaziyatlar tahlil qilinadi, talabalarga muqobil qarorlar ishlab chiqish, iqtisodiy-moliyaviy natijalarni baholash va strategik fikrlashni rivojlantirish imkoniyati beriladi. Loyiha asosida ta’lim esa iqtisodiy tahlilni amaliy muammolar orqali o‘rganish imkonini yaratadi. Talabalar iqtisodiy islohotlar, bozor konyunkturasidagi o‘zgarishlar, moliyaviy barqarorlik, raqamli iqtisodiyot yoki sanoat tarmoqlaridagi transformatsiya jarayonlariga oid loyihalar ishlab chiqadi (1jadval). 720

1-jadval Zamonaviy ta’lim yondashuvlarining iqtisodiy va moliyaviy tahlil o‘qitilishiga ta’siri Ta’lim yondashuvi Talabada shakllanadigan Moliyaviy tahlilga ta’siri ko‘nikmalar Raqamli Real ma’lumotlar bilan Analitik fikrlash, Korxona ko‘rsatkichlarini texnologiyalar ishlash, iqtisodiy ma’lumotlarni qayta hisoblash, tendensiyalarni (simulyatorlar, jarayonlarni modellashtirish ishlash, raqamli prognozlash statistik dasturlar, savodxonlik onlayn platformalar) Keys-stadi (real Bozor holati, investitsion Qaror qabul qilish, Moliyaviy ko‘rsatkichlar iqtisodiy vaziyatlar qarorlar, moliyaviy risklar tanqidiy fikrlash, asosida muqobil tahlili) bo‘yicha keyslarni yechish muammoni baholash qarorlarni ishlab chiqish jamoada Investitsion Loyiha asosidagi Amaliy iqtisodiy loyihalar Ijodkorlik, loyihalar ishlash, iqtisodiy ta’lim ishlab chiqish, real sektor samaradorligini baholash, jarayonlarni tahlil qilish misollari bilan ishlash risklarni o‘lchash Interaktiv metodlar Iqtisodiy tushunchalarni Konseptual tushunish, Moliyaviy tahlil (muhokama, debat, grafik, diagramma va kommunikativ jarayonlarini aniq vizual vizual modellar) model orqali izohlash ko‘nikmalar ko‘rinishda tushunish Fanlararo IT vositalari yordamida Dasturlash elementlari, Murakkab moliyaviy integratsiya (IT + iqtisodiy ko‘rsatkichlar statistik tahlil, modellarni yaratish va iqtisodiyot + tahlili integrativ fikrlash ularni baholash statistika) Amaliy qo‘llanilishi Yuqoridagi jadval zamonaviy ta’lim yondashuvlarining iqtisodiy va moliyaviy tahlil o‘qitilishiga ko‘rsatadigan ta’sirini tizimli tarzda solishtirib beradi. Unda raqamli texnologiyalar, keys-stadi, loyiha asosidagi ta’lim, interaktiv metodlar va fanlararo integratsiya kabi usullar talabalarda qanday kompetensiyalarni shakllantirishi hamda moliyaviy tahlil jarayoniga aniq qanday hissa qo‘shishi ko‘rsatilgan. Raqamli vositalar real ma’lumotlar bilan ishlashni kuchaytirsa, keys-stadi qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Loyiha asosidagi ta’lim iqtisodiy jarayonlarni chuqur tahlil qilish imkonini bersa, interaktiv metodlar iqtisodiy tushunchalarni vizual asosda mustahkamlaydi. Fanlararo integratsiya esa murakkab moliyaviy modellarni yaratish uchun zarur bo‘lgan statistik va IT kompetensiyalarini shakllantiradi. Jadvalning har bir bandi talabaning amaliy tayyorgarligini oshirishga, moliyaviy tahlilni chuqurroq anglashga yo‘naltirilgan. Moliyaviy tahlilning ta’lim jarayonidagi o‘rni islohotlar kontekstida yanada oshdi. Bugungi iqtisodiy siyosat real sektor samaradorligini oshirish, moliyaviy intizomni kuchaytirish, budjet barqarorligini ta’minlash va investitsiyalar oqimini kengaytirish kabi ustuvor vazifalarni ilgari surar ekan, moliyaviy tahlil mutaxassislaridan tizimli, chuqur va aniq fikrlashni talab qiladi. Moliyaviy ko‘rsatkichlarni tahlil qilish, korxonaning likvidligi va rentabelligini baholash, pul oqimlarini modellashtirish, investitsion loyihalarning samaradorligini aniqlash kabi masalalar talabalarga amaliy mashg‘ulotlar orqali chuqur o‘rgatilishi zarur. Chunki iqtisodiyotda olib borilayotgan transformatsion jarayonlar moliyaviy barqarorlikning yangi modelini talab qilmoqda va bu jarayonda malakali, tahliliy fikrlaydigan kadrlarga ehtiyoj yuqori. Islohotlar davrida iqtisodiy jarayonlarning murakkablashuvi ta’lim jarayonida ham integrativ, tizimli va fanlararo yondashuvni talab qiladi. Masalan, 721

iqtisodiy tahlil endi faqat iqtisodiyot fanining tarkibiy qismi emas, balki menejment, marketing, davlat boshqaruvi, axborot texnologiyalari va sotsiologiya bilan bevosita bog‘liq tarmoq-fan sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalar faoliyatini samarali boshqarish uchun moliyaviy tahlil bilan birgalikda iqtisodiy modellashtirish, risklarni baholash, optimallashtirish usullari, raqamli iqtisodiyot asoslari va iqtisodiy bashoratlash bilimlari talab etiladi. Shuning uchun ta’lim dasturlarida fanlararo modul va integratsiyalashgan yondashuvlarning ulushi sezilarli ravishda oshib bormoqda. Ta’lim va iqtisodiy jarayonlar o‘rtasidagi bog‘liqlik davlat siyosatida ham yaqqol ko‘zga tashlanadi. O‘zbekistonning islohotlar strategiyasida inson kapitalini rivojlantirish, zamonaviy iqtisodiy tafakkurni shakllantirish va ta’lim tizimini xalqaro me’yorlarga moslashtirish alohida ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan. Bu esa oliy ta’lim muassasalaridan faqat nazariy bilim berishni emas, balki zamonaviy iqtisodiy jarayonlarda qatnashishga tayyor, analitik fikrlovchi, kompetent mutaxassislar tayyorlashni talab qiladi. Shuning uchun ham iqtisodiyot va moliyaviy tahlil fanlari ta’lim dasturlarida markaziy o‘rinni egallab bormoqda. Moliyaviy savodxonlikning oshishi jamiyat va iqtisodiyot uchun umumiy ijobiy natijalar beradi. Moliyaviy savodli insonlar o‘zining shaxsiy mablag‘larini boshqarishda ongli qaror qabul qiladi, investitsiyalarga nisbatan mas’uliyatli yondashadi, kreditlar bo‘yicha risklarni baholaydi, jamg‘arma madaniyatini rivojlantiradi. Bu esa makroiqtisodiy barqarorlikka ham ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli iqtisodiy va moliyaviy savodxonlikni oshirish davlat siyosatida ham, ta’lim jarayonida ham dolzarb vazifa sifatida qaralmoqda. Pedagogik yondashuvlarning zamonaviy formatga o‘tilishi ta’lim sifatini oshirish bilan birga, o‘quv jarayonida motivatsiya, ijodkorlik va tanqidiy fikrlashni kuchaytiradi. Talabalar endi faqat tinglovchi emas, balki tahlil qiluvchi, izlanish olib boruvchi, natijalardan xulosa chiqaruvchi faol subyekt sifatida shakllanadi. Ayniqsa, iqtisodiy ko‘rsatkichlar ustida ishlash jarayonida talabalar iqtisodiy g‘oyalarni modellashtirish, matematik va statistik usullarni qo‘llash, ma’lumotlarni vizualizatsiya qilish, prognozlar tuzish kabi kompetensiyalarni egallaydi. Bu jarayonda o‘qituvchilarning roli ham o‘zgarib bormoqda. Endilikda pedagogning vazifasi faqat bilim berish emas, balki talabaning o‘zlashtirish jarayonini boshqarish, unga o‘quv faoliyatida yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish, analitik fikrlashga undash va mustaqil izlanishga sharoit yaratishdan iborat. Natijada o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi munosabat hamkorlik, interaktiv fikr almashish va birgalikda o‘rganish tamoyillariga asoslanadi. Xulosa va amaliy tavsiyalar. Xulosa qilib aytganda, islohotlar davrida ta’lim tizimini zamonaviy yondashuvlar asosida qayta tashkil etish iqtisodiy va moliyaviy tahlil fanlarining o‘qitilishida yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Raqamli texnologiyalar, interaktiv metodlar va amaliy tahlil vositalarining joriy etilishi natijasida talabalarning analitik fikrlash darajasi, iqtisodiy jarayonlarni tushunish qobiliyati va real ma’lumotlar bilan ishlash ko‘nikmalari sezilarli ravishda oshmoqda. Bu jarayon iqtisodiy islohotlarning chuqur va tizimli amalga oshirilishi uchun zarur bo‘lgan malakali mutaxassislar tayyorlashga xizmat qiladi. 722

Sohani yanada rivojlantirish uchun ta’lim jarayonida iqtisodiy va moliyaviy tahlilning amaliy jihatlarini kuchaytirish, real statistik ma’lumotlar, raqamli platformalar va tahliliy simulyatorlardan foydalanish bo‘yicha metodik yondashuvlarni kengaytirish muhim ahamiyat kasb etadi. O‘quv dasturlarida fanlararo integratsiyani kuchaytirish, iqtisodiy modellashtirish, risklarni baholash, prognozlash va raqamli iqtisodiyot asoslarini chuqur o‘rgatish talabalarning kasbiy tayyorgarligini oshiradi. O‘qituvchilarning raqamli kompetensiyasini rivojlantirish ham jarayonning barqarorligini ta’minlaydi. Sohaga oid takomillashtirish ishlari izchil davom ettirilishi uchun ta’lim muassasalari, ilmiy markazlar va iqtisodiy siyosatni shakllantiruvchi institutlar o‘rtasida samarali hamkorlikni kuchaytirish, akademik jarayonni mehnat bozori talablariga moslashtirish, innovatsion pedagogik yondashuvlarni izchil tatbiq etish zarur. Shuningdek, talabalarni iqtisodiy islohotlar mazmuniga jalb etish, ularni amaliy loyihalar, tahliliy topshiriqlar va real sektor bilan bog‘langan tadqiqotlarga faol yo‘naltirish iqtisodiy tafakkur va kasbiy kompetensiyalarni yanada mustahkamlaydi. Bu esa ta’lim jarayonining sifatini oshirish bilan birga, iqtisodiyotda olib borilayotgan transformatsiyalarning samaradorligini ta’minlashga ko‘mak beradi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Abdukaxxorova D. Iqtisodiyot fanini o‘qitishda zamonaviy pedagogik yondashuvlar. – Toshkent: Innovatsion Ziyo, 2023. – 214 b. 2. Pavlov O.V., Smirnova N.V., Smirnova E.V. Enhancing Economic Literacy through Causal Diagrams. – Cambridge: MIT Press, 2022. – 185 p. 3. T. Kizyma. Methods of Teaching Financial Literacy in Higher Education. – Lviv: WUNU Press, 2020. – 168 p. 4. S. Serhiichuk, N. Grebeniuk, T. Nazarenko, V. Parshakov, O. Chasnikova. Financial Literacy and Economic Development. – Madrid: SCIT Conference Series, 2024. – 132 p. 5. P.A. Rodríguez-Correa. Financial Literacy Among Young College Students. – Mexico City: UNAM Press, 2022. – 140 p. 6. M. Friedman. Capitalism and Freedom. – Chicago: University of Chicago Press, 2002. – 208 p. 7. P. Samuelson, W. Nordhaus. Economics. – New York: McGraw-Hill, 2010. – 744 p. 8. R. Kaplan, D. Norton. The Balanced Scorecard: Translating Strategy into Action. – Boston: Harvard Business School Press, 1996. – 322 p. 9. M. Porter. Competitive Advantage. – New York: Free Press, 1998. – 557 p. 10. J. Stiglitz. Economics of the Public Sector. – New York: W.W. Norton & Company, 2015. – 880 p. 11. C. Jones. Macroeconomics. – New York: W.W. Norton & Company, 2021. – 642 p. 12. OECD. Education at a Glance. – Paris: OECD Publishing, 2023. – 462 p. THE ROLE OF E-GOVERNMENT IN THE DEVELOPMENT OF THE DIGITAL ECONOMY Abdurashidov A., 1-kurs magistri, azizjon3391@gmail.com Abstract. This extended thesis examines the role of e-government in advancing the digital economy, focusing on its effects on administrative efficiency, transparency, and innovation. The study reviews international best practices and evaluates Uzbekistan’s recent digital initiatives, 723