Matn PDF fayldan avtomatik ajratilgan, shuning uchun formatlash buzilgan bo‘lishi mumkin. To‘g‘ri ko‘rinish uchun PDF nusxani oching.
June, 2024
№ 002
Volume 1, Issue 2
Management
and Future
Technologies
SCIENTIFIC JOURNAL
journal.umft.uz
Jurnal sohalari: menejment, dasturiy injiniring, sun’iy intellekt texnologiyalari,
kompyuter injiniringi, infokommunikatsiya injiniringi, axborot xavfsizligi, raqamli
iqtisodiyot, pedagogika va psixologiya, matematika va fizika
Tahririyat kengashi raisi
Muharrirlar
t.f.d., prof. O‘tkir Xamdamov
“University of Management and Future
Technologies” universiteti rektori
Farhod Ahmedov (J. Koreya)
Sherzod Mustafaqulov (O‘zbekiston)
Akmalbek Abdusalomov (J. Koreya)
Bahtiyor Akmuradov (O‘zbekiston)
Sherzod Abdullayev (O‘zbekiston)
Shabir Ahmad (J. Koreya)
Dilshod Rahmatov (Germaniya)
O.A. Hidayov (Germaniya)
Akmaljon Abdullayev (O‘zbekiston)
Jinsoo Cho (J. Koreya)
Jamshid Elov (O‘zbekiston)
Young Im Cho (J. Koreya)
Fazliddin Maxmudov (J. Koreya)
Alpamis Kutlimuratov (O‘zbekiston)
Faheem Khan (J. Koreya)
Lilia Tightiz (J. Koreya)
Shahnoza Sultanova (O‘zbekiston)
Safiullah Khan (Buyuk Britaniya)
Seytkamal Medetov (Fransiya)
Avaz Qaxxorov (O‘zbekiston)
Doston Xasanov (O‘zbekiston)
Sabina Umirzakova (J. Koreya)
Elmurod Urinov (O‘zbekiston)
Muhriddin Umarov (O‘zbekiston)
Urmanov Odil (J. Koreya)
Sobir Radjabov (O‘zbekiston)
Bosh muharrir
t.f.f.d. dot. Muhriddin Muxiddinov
“University of Management and Future
Technologies” universiteti Ilmiy va uslubiy ishlar
bo‘yicha prorektori
Tahririyat kengashi a’zolari
t.f.d., prof. Xakim Zaynidinov
t.f.d., prof. Muxammadjon Musayev
t.f.d., prof. Shavkat Fozilov
f-m.f.d. prof. Aripov Mersaid
f-m.f.d. prof. Аloev Raxmatillo
t.f.d., prof. Marat Raxmatullayev
t.f.d., prof. Dilnoz Muxamediyeva
i.f.d., prof. Toxir Hasanov
i.f.d., prof. To‘lqin Boboqulov
t.f.d., prof. Jamshid Sultonov
f-m.f.d. prof. Dildora Muhamediyeva
i.f.d., prof. Sherzod Rajabov
p.f.d., prof. Qurbonniyoz Panjiyev
p.f.d., prof. Muhabbat Hakimova
t.f.d., prof. Nargiza Usmanova
p.f.d., prof. Nishonboy Kiyamov
p.f.d., prof. Qutlug‘bek Qodirov
t.f.d., dot. Halimjon Xujamatov
t.f.d., dot. Ibragim Atadjanov
Dizayner
Eshmetov Daler
Jurnal O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va
ommaviy kommunikatsiyalar agentligidan 212842-raqamli guvohnoma bilan 26.01.2024
sanasida ro‘yxatdan o‘tkazilgan.
MUNDARIJA
TEXNIKA FANLARI
TILNI QAYTA ISHLASHDA QO‘LLANILADIGAN NLP MODELLARI
6 TABIIY
TAHLILI
Djamshid Sultanov, Xusniya Axmedova
REVOLUTIONIZING CUSTOMER SERVICE IN UZBEKISTAN
12 UZASSISTANT:
WITH AI
Abdinabi Mukhamadiyev, Jinsoo Cho
DIAGNOSIS OF CATTLE DISEASES USING FUZZY LOGIC
17 ENHANCED
ALGORITHMS
Dilmurod Turimov
USE OF INNOVATIVE AND DIGITAL TECHNOLOGIES IN TEACHING
22 THE
PROGRAMMABLE DIGITAL DEVICES
Xalima Abasxanova, E’zoza Musoqulova and Sabrina Sotvoldiyeva
28 VAZIYATGA SEZGIR AQLLI MUHITNING NAMUNAVIY ARXITEKTURASI
Nargiza Usmanova, Zafarjon G‘ayratov
39 A COMPARATIVE ANALYSIS OF TRADITIONAL AND DEEP LEARNING BASED
APPROACHES FOR FACE DETECTION: PERFORMANCE, ADVANCEMENTS,
AND CHALLENGES
Elmurod Urinov, Nurbek Kholmurodov
44 GISTOLOGIK TASVIRLARDAGI MAVJUD SOHALARNI O‘LCHASH USULI
Meliyev Farxod, Nugmanova Mavluda
O‘QITISH ALGORITMLARI ASOSIDA KO‘ZI OJIZ INSONLAR UCHUN
52 CHUQUR
AQLLI BOSH KIYIM ISHLAB CHIQISH
Muhriddin Umarov, Farrux Axmedov, Jasurbek Djuraev
IQTISODIY O‘SISH SHAROITIDA AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA
62 BARQAROR
TEXNOLOGIYALARINING O‘RNI
Shaxlo Xo‘jamatova
AVTOMOBILLARINING DAVLAT RAQAMINI TANIB OLISH
70 O‘ZBEKISTON
ALGORITMI ISHLAB CHIQISH
Raxmatilla G‘aybullayev
TEXNOLOGIYALAR: ASOSIY TUSHUNCHALAR, ZAMONAVIY
78 RAQAMLI
DUNYOGA TA’SIRI VA MISOLLAR
Zafarjon G’ayratov, Mirjalol Najmiyev va Sevinch Umurzokova
IJTIMOIY FANLAR
OF THE PROCESS OF DIGITAL TRANSFORMATION IN SMALL
84 ANALYSIS
AND MEDIUM-SIZED ENTERPRISES
Yorqinjon Khusniddinov
90 MODELS AND METHODOLOGIES SOFTWARE DEVELOPMENT
Muzaffarjon Abdulakhatov
XO‘JALIGIDA RAQAMLASHTIRISHNI RIVOJLANTIRISHNING
96 QISHLOQ
DASTLABKI SHARTLARI VA DIAGNOSTIKASI
Alisher Burxanov, Samandar Berdiqulov, Inomjon Xabibullaev va Dilnovoz
Azimova
IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA KRIPTAVALYUTA
105 RAQAMLI
BOZORINING O‘RNI
Umidjon Oybekov, Bahromjon Boliyev
THE METHODOLOGY FOR FIXED ASSETS VALUATION IN THE
112 DEVELOPING
CONTEXT OF A DIGITAL ECONOMY
Odiljon Rikhsimbaev
MATEMATIKA VA FIZIKA FANLARI
ПОТЕРИ ВОДЫ ОТ ИЗМЕНЕНИЯ КОЭФФИЦИЕНТА
117 ЗАВИСИМОТЬ
ПРОНИЦАЕМОСТИ ДНА И БОКОВЫХ СТЕНОК КАНАЛОВ
Алишер Усмонов
INNOVATSION YONDOSHUVLAR ORQALI FIZIKA DARSLARINI
128 YANGI
SAMARALI TASHKIL ETISH
Yakub Axmedov, Xasan Karimov
OF GENERATING FUNCTIONS IN PROBABILITY AND
135 APPLICATION
COMBINATORICS
Munisa Ismoilova, Shakhlo Khabibullaeva, Zuhriddin Nazarov
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПЕРОВСКИТНЫХ ТАНДЕМНЫХ
142 ПЕРСПЕКТИВЫ
СОЛНЕЧНЫХ ЭЛЕМЕНТОВ
Нодирбек Ахмеджонов
S SIMPLEKSDA VOLTERRA TIPIDAGI, UMUMIY HOLATDA BO‘LMAGAN
148 BA’ZI
4-DARAJALI STOXASTIK OPERATORLAR
2
Surojiddin Pardabayev
Volume 1, Issue 2
June 2024
6
Mualliflar
Djamshid Sultanov
Infokommunikatsiyalar injiniringi
kafedrasi, Muhammad al-Xorazmiy
nomidagi Toshkent axborot
texnologiyalar universiteti,
100200, Toshkent, O‘zbekiston;
sdjamshid@gmail.com
Xusniya Axmedova
Infokommunikatsiyalar injiniringi
kafedrasi, Muhammad al-Xorazmiy
nomidagi Toshkent axborot
texnologiyalar universiteti,
100200, Toshkent, O‘zbekiston;
h.ahmedova86@mail.ru
*Mas’ul: sdjamshid@gmail.com
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
TABIIY TILNI
QAYTA ISHLASHDA
QO‘LLANILADIGAN
NLP MODELLARI
TAHLILI
A
nnotatsiya: So‘nggi yillarda Sun’iy intellekt (SI)
texnologiyalari yuqori darajada rivojlandi va turli
sohalarda, jumladan, banklarda, elektron pochta
boshqaruvida, tibbiyotda va boshqa ko‘plab sohalarda
qo‘llanilmoqda. NLP (Natural Language Processing - Tabiiy
Tilni Qayta Ishlash) so‘zida ko‘plab modellarni o‘z ichiga oladi.
Bu modellar, matnni tahlil qilish, tarjima qilish, dialog tizimi,
mazmuni tahlil qilish va boshqa ko‘plab vazifalarni bajarish
uchun ishlatiladi. Bu modellar katta matnlar va ko‘p maqsadli
vazifalarni bajarishda muvaffaqiyatli natijalarga erishish
uchun yaratilgan. Har bir modellarning o‘z xususiyatlari
va foydalanish sohalari mavjud. Ushbu maqolada shunday
modellarning bir nechtasining imkoniyatlari va o‘ziga xos
xususiyatlari bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: tabiiy til, matn, NLP, RNN, Word2vec,
GloVe, FastText.
Copyright: © 2024 by the authors.
Ushbu maqola Creative Commons
Attribution (CC BY) litsenziyasi
shartlari asosida tarqatiladigan ochiq
foydalanish maqolasi hisoblanadi
(https://creativecommons.org/
licenses/by/4.0/).
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
ANALYSIS OF NLP
MODELS USED
IN NATURAL
LANGUAGE
PROCESSING
A
bstract: In recent years, Artificial Intelligence (AI)
technologies have advanced greatly and are being
used in various fields, including banking, email
management, medicine, and many others. The term NLP
(Natural Language Processing) includes many models. These
models are used for text analysis, translation, dialog system,
content analysis and many other tasks. These models are
designed for successful results on large texts and multi-purpose
tasks. Each model has its own characteristics and areas of
use. This article provides information on the capabilities and
characteristics of several such models.
Keywords: natural language, text, NLP, RNN, Word2vec,
GloVe, FastText.
June 2024
Volume 1, Issue 2
7
Authors
Djamshid Sultanov
Department of Information
Communications Engineering,
Tashkent University of Information
Technologies named after
Muhammad al-Khwarazmi,
100084, Tashkent, Uzbekistan;
sdjamshid@gmail.com
Husniya Akhmedova
Department of Information
Communications Engineering,
Tashkent University of Information
Technologies named after
Muhammad al-Khwarazmi,
100084, Tashkent, Uzbekistan;
h.ahmedova86@mail.ru
*Correspondence: sdjamshid@gmail.
com
Copyright: © 2024 by the authors.
This article is an open access article
distributed under the terms and
conditions of the Creative Commons
Attribution (CC BY) license (https://
creativecommons.org/licenses/
by/4.0/).
Volume 1, Issue 2
June 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
Kirish
8
Tilni modellashtirishning vazifalaridan biri oldingi matnni bilish asosida keyingi so‘zni
bashorat qilishdir. Bu matn terish xatolarini tuzatish, avtoto‘ldirish, chatbotlar va boshqalar
Ǥ juda ko‘p tarqoq
ma’lumotlarni topishingiz mumkin.
Tilni modellashtirishda alohida so‘zlar va so‘zlar guruhlari vektorlarga, ya’ni semantik
munosabatlarni saqlaydigan ma’lum sonli tasvirlarga ko‘rsatiladi. So‘zning siqilgan vektor
ko‘rinishi embedding deb ataladi. Bunday model oldingi n ta so‘zning kirish vektor ko‘rinishini
oladi va jumlaning semantikasini "tushunish"ga harakat qiladi. Model treningi uzluksiz so‘zlar
algoritmiga asoslangan. Kontekstli (qo‘shni) so‘zlar markaziy so‘zni bashorat qiladigan
Ǥ
Asosiy qism
A bag of words (so‘zlar sumkasi) bu matnni vektor (so‘zlar to‘plami) sifatida ifodalash
uchun qo‘llaniladigan modellardan biridir. Bunda matndagi har bir so‘z uning paydo bo‘lish
soni bilan bog‘liq Ǥ
Recurrent neural network (RNN)
Elementlar orasidagi yo‘naltirilgan aloqalarga ega neyron tarmoqlar. Neyronning chiqishi
kirishga qaytarilishi mumkin. Ushbu tuzilma sizga o‘ziga xos "xotira" ga ega bo‘lish va
ma’lumotlar ketmaǦǡǡȏ͵ȐǤ
Hammamizga ma’lum Google ko‘pgina tillar uchun oldindan o‘qitilgan ochiq kodli
modellardan foydalanadi. Model inglizcha Google News 200B korpusida o‘qitilgan va 128
o‘lchovli o‘rnatishni hosil qiluvchi, oldinga uzatiladigan neyron tarmog‘ining uchta yashirin
Ǥ ǣ
- Oddiylik. Model tezda o‘rgatadi va o‘rnatishlarni yaratadi, bu ko‘pchilik oddiy ilovalar
Ǥ
- Ko‘plab tillarda oldindan tayyorlangan versiyalar mavjud.
ǣ
- Uzoq muddatli bog‘lanishlarni hisobga olmaydi.
- Ǥ
- Ǥ
Word2vec
2013 yilda Google kompaniyasidan Tomas Mikolov so‘zlarning vektor ko‘rinishini
o‘rganish uchun yanada samarali modelni taklif qildi Ǧ Word2vec. Usul ko‘pincha bir xil
kontekstda uchraydigan so‘zlar o‘xshash ma’noga Ǥ
til modellarini ishlab chiqishda keskin burilish yasadi. Word2Vec modeli uzluksiz so‘zlarni
to‘plash algoritmi o‘rniga SkipǦ Ǥ
Ǧmarkaziy so‘zlarga asoslanib, atrofdagi so‘zlarni bashorat qilish.
Ǧgram modeli, bir so‘zning boshqa so‘zlar bilan hamkorlik qilishi mumkinligini
aniqlash uchun so‘zlar orasidagi aloqalar tahlilini bajaradi. Bu model uchun kiritish qatorining
uchinchi jihati so‘zlar va ularning konteksti bo‘lishi mumkin bo‘lgan qatorlarning ko‘p
ma’lumotlaridan foydalaniladi. Bu ma’lumotlar bilan model o‘rganadi va so‘zlarning
xususiyatlari (embedding) ni yaratadi. Natijada, har bir so‘z uchun bir qator kontekst so‘zlar
da joylashishi va ularning ma’nolari bo‘yicha o‘rganiladiȏʹȐǤǦǡ
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
June 2024
Volume 1, Issue 2
so‘zlarning vektor koordinatalarini olish orqali amaliyotlarda o‘zlashtirish imkonini beradi. Bu
vektorlar, so‘zlarning aynan ularning kontekstida uchun ma’nolarga yaqinlik
[1]. Ma’lumotlar tahlili, matematik va tarqalgan texnologiyalar yordamida bu
vektorlar ustida amalga oshiriladi. Bu vektorlar, ko‘p yo‘nalishli ma’lumotlar tahlili, matematik
va yadroli ustama ma’lumotlar tahlili (NLP) uchun muǤ
- ǣǡͳǡͳǡͳ Ǥ
- Model tezda o‘rganadi va o‘rnatishlarni yaratadi (hatto o‘zingiz ham).
- O‘rnatishlar ma’noga ega, bahsli fikrlarni hal qilish mumkin.
- Metodologiya boshqa ko‘plabȋǡʹ ȌǤ
- So‘z darajasida o‘rganish: so‘z ishlatilgan jumla yoki kontekst haqida hech qanday
ma’lumot yo‘q.
- Birgalikda yuzaga kelishi e’tiborga olinmaydi. Model so‘zning qo‘llanish
qarab turli xil ma’nolarga ega bo‘lishi mumkinligini hisobga olmaydi. Bu GloVeǦ
ʹ Ǧdan afzal ko‘rishining asosiy sababidir.
- Noma’lum yoki kam uchraydigan so‘zlarni to‘liq qayta ishlamaydi.
GloVe (Global Vectors)
Word2Vec bilan chambarchas bog‘liq: algoritmlar bir vaqtning o‘zida paydo bo‘lgan
va so‘z vektorlarining talqin qilinishiga tayanadi. GloVe modeli hit statistikasidan samarali
foydalanish muammosini hal qilishga harakat qiladi. GloVe so‘z vektorlarining ma
stoxastik gradient tushishidan foydalangan holda ularning birgalikda paydo bo‘lish ehtimoli
logarifmi o‘rtasidagi farqni minimallashtiradi. Olingan tasvirlar so‘zlarning vektor fazosining
ǣyoraning turli sun’iy yo‘ldoshlarini yoki
shaharning pochta indeksini uning nomi bilan bog‘lash mumkin[5].
ʹ Ǧda so‘zlarning birgalikda paydo bo‘lish chastotasi unchalik muhim emas, bu
faqat qo‘shimcha o‘quv namunalarini yaratishga yordam beradi. Glo
ma’lumotlarga tayanishdan ko‘ra, birgalikdagi hodisalarni hisobga oladi. So‘z vektorlari global
o‘xshashlik asosida guruhlanadi.
- Neyron tarmog‘isiz oddiy arxitektura.
- Model tez va oddiy ilovalar uchun yetarli bo‘liǤ
- GloVe Word2Vec imkoniyatlarini to‘ldiradi. U so‘z chastotasini qo‘shadi va ko‘pgina
ʹ ǦǤ
- Birgalikda sodir bo‘lish matritsasi global ma’lumotni taqdim etsaǦda, GloVe so‘z
darajasida o‘qitilgan bo‘libqoladi va jumla va so‘z ishlatiladigan kontekst haqida kam
ma’lumot beradi.
- Noma’lum va kam uchraydigan so‘zlarni sifatsiz qayta ishlash.
FastText
adam bo‘ldi. Uni ishlab chiqishda bizga Word2VecǦdan tanish bo‘lgan
Tomas Mikolov ishtirok etdi. So‘zlarni vektorlashtirish uchun bir vaqtning o‘zida skipǦǡ
ȏͶȐǤ
ʹ Ǧgramm modeli qo‘shildi. Har bir so‘z ma’lum
9
Volume 1, Issue 2
10
June 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
Ǧ Ǥ
Klassifikator natijalari kam uchraydigan so‘zlar uchun juda mos keladi, chunki ular nǦ
bo‘lingan. Word2Vec Ǧdan farqli o‘laroq, model noma’lum so‘zlar uchun qo‘shimchalar
Ǥ
- Nisbatan oddiy arxitektura: oldinga o‘tish, 1 kirish, 1 yashirin qatlam, bitta chiqish
- Ǧgrammlar tufayli u kam uchraydigan va eskirgan so‘zlarǤ
- So‘z darajasida o‘rganish: so‘z ishlatilgan jumla yoki kontekst haqida hech qanday
ma’lumot bo‘lmaydi.
- Birgalikda paydo bo‘lish e’tiborga olinmaydi, ya’ni model turli kontekstlarda so‘zning
turli ma’nolarini hisobga olmaydiǤ
Xulosa
ǡ
sohasida yangiliklar doimiy ravishda paydo bo‘lishi mumkin. Mavjud modellar o‘zlarini yanada
rivojlantirish uchun ko‘plab sohalarga qo‘llanilmoqda va yangi modellar ham paydo bo‘lmoqda.
ǡ Ǧǡǡǡ
ǦE so‘z va tasvirlar kombinatsiyasini yaratishda muvaffaqiyat qozonmoqda. Bunday
ǡ Ǥ
Shuningdek, ko‘p kompaniyalar xizmatlarida NLP ni qo‘llashga qodir modellar ishlab
Ǥǡǡ
Ǥ ǡ o‘konlarda xizmat ko‘rsatish,
ma’lumotlarni topish va foydalanuvchilarga yordam berishda keng qo‘llanilmoqda. NLP
yangiliklarni ko‘rsatish bilan shug‘ullanmoqda. Ushbu soha, kiber xavfsizlik, tibbiyot, ta’lim,
avtomatizatsiya va boshqa sohalar uchun e’tiboringizni jalb etuvchi yuqori potensialga ega.
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
June 2024
Volume 1, Issue 2
Adabiyotlar
1. S. A. Majali, “The impact of empowering people with special needs from information and
communication technology,” Arab Journal of Disability and Talent Sciences, vol. 4, no. 14, 2020.
2. M. R. Morris, A. Zolyomi, C. Yao, S. Bahram, J. P. Bigham, and S. K. Kane, “With most of
it being pictures now, I rarely use it: Understanding Twitter’s evolving accessibility to blind
users,” in Proc. the 2016 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, San Jose
California, USA, 2016.
3. C. Morrison, E. Cutrell, A. Dhareshwar, K. Doherty, A. Thieme, and A. S. Taylor, “Imagining
artificial intelligence applications with people with visual disabilities using tactile ideation,” in
Proc. the 19th International ACM SIGACCESS Conference on Computers and Accessibility,
Baltimore, USA, 2017.
4. P. Shneha, P. Reddy, and V. M. Megala, “Artificial intelligence for vision impaired people,”
International Journal of Latest Trends in Engineering and Technology, pp. 031–036, 2018.
5. L. Deng, “Artificial intelligence in the rising wave of deep learning: the historical path and future
outlook,” IEEE Signal Processing Magazine, vol. 35, no. 1, pp. 180–177, 2018.
11
Volume 1, Issue 2
June 2024
12
Authors
Abdinabi Mukhamadiyev
Department of Computer
Engineering, Gachon University,
Sujeong-gu, Seongnam-si 13120,
South Korea; mukhamadiyev@
gachon.ac.kr
Jinsoo Cho
Department of Computer
Engineering, Gachon University,
Sujeong-gu, Seongnam-si 13120,
South Korea; jscho@gachon.ac.kr
*Correspondence: mukhamadiyev@
gachon.ac.kr
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
UZASSISTANT:
REVOLUTIONIZING
CUSTOMER SERVICE
IN UZBEKISTAN
WITH AI
A
bstract: This paper introduces UzAssistant, an
innovative artificial intelligence system designed to
automate customer service interactions in Uzbek. By
utilizing state-of-the-art speech recognition and synthesis
technologies, UzAssistant aims to significantly enhance
service efficiency and accessibility, addressing the linguistic
needs of the Uzbek-speaking population. Preliminary
results demonstrate high accuracy in voice recognition
and naturalistic speech synthesis, promising substantial
improvements in customer experience and operational
efficiency.
Keywords: Speech technologies, call center, Uzbek
language, speech-to-text, text-to-speech, speech recognition,
speech synthesis.
Copyright: © 2024 by the authors.
Ushbu maqola Creative Commons
Attribution (CC BY) litsenziyasi
shartlari asosida tarqatiladigan ochiq
foydalanish maqolasi hisoblanadi
(https://creativecommons.org/
licenses/by/4.0/).
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
June 2024
Volume 1, Issue 2
Introduction
13
ǡ
ʹͶȀ Ǥ ǡ
Ǥ
ǡ ǡ
ȏͳǦȐǤ
Methodology
Ǥ
ǣ ǡǡ
ǡ ǦǦ ȋȌ ȏȐǤ
ǡ
ȋ ʹȌǤʹǡ ʹ
Ǥǡ
ǡ ǡ ǡ
Ǧ ȏͺȐǤ
Figure 1.
ǡ
Ǥ
ǡǡ Ǧ
Volume 1, Issue 2
14
June 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
ȋ ȌǤ
Ǧ ǡ
Ǥ
̵ȏͻȐǤ
Results
ͻǤͶΨǡ
Ǥ
Ǥ
ǡ ʹ
ȋȌ ȋȌǤ ͷǡͶͶ
ǡ ʹ ͳ͵ǤͺΨͷǤʹʹΨǡ
Ǥ
Table 1.
ʹǦ
Ǧ
ʹǦ
ʹ
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
✓
CER
WER
CER
ͳ͵Ǥͻ
Ͷ͵Ǥʹ
ͳͷǤͳ
ͶͶǤ
ͳ͵Ǥͺ
ʹǤ
ͳͷǤͷ
͵ͳǤʹ
ͳͶǤͺ
ͳʹǤ
ͳͲǤ
ͳ͵Ǥͳ
ͳͲǤͻ
Ǥ͵
Ǥʹ
ǤͲ
ͻǤ͵
ͺǤʹ
ͺǤͳ
Ǥͻ
Ǥ
ͳʹǤͲ
ͳͳǤ͵
ͺǤͻ
Ǥʹ
5.4
͵ͲǤͳ
ʹͶǤͺ
ʹʹǤ
͵ͷǤͳ
ʹͳǤ͵
ͳͻǤͶ
ʹͲǤʹ
ͳǤͳ
ͳͷǤʹ
ͳʹǤ͵
ͳͳǤͷ
ͳͲǤͻ
ͻǤͲ
ͺǤͳ
ͺǤ
Ǥͷ
ͶͲǤͷ
ͳʹǤ
͵ͲǤ͵
ͻǤͻ
͵ʹǤ
ʹͶǤͳ
ʹ͵Ǥͳ
ͳͲǤ͵
ͻǤʹ
ͺǤͻ
͵Ǥ
ͳͲǤʹ
ʹͲǤ
Ǥͳ
ʹǤͶ
ͳǤͷ
15.1
ͻǤ͵
ͷǤͻ
5.22
WER
͵ͳǤͻ
ʹǤͺ
ʹ͵Ǥͻ
͵ʹǤ
ʹͷǤͶ
ʹ͵Ǥͻ
ʹͷǤͶ
ʹͳǤͻ
ͶͶǤʹ
ʹͺǤ
ʹǤʹ
ʹͶǤͶ
ʹʹǤ͵
͵ͶǤ
ʹͷǤͻ
ʹͲǤ
ͳǤͻ
13.8
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
June 2024
Volume 1, Issue 2
15
ǡ ̵
Ǥ
Discussion
automating routine interactions. Future work will focus on expanding UzAssistant’s domain of
Ǥ
Conclusion
Ǧ
ǡ Ǧ Ǥ
ǡ Ǥ
Volume 1, Issue 2
16
June 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
References
1. Guzman, A. L. (2018). Voices in and of the machine: Source orientation toward mobile virtual
assistants. Computers in Human Behavior, 90, 343–350.
2. McCue, T. J. (2018). Okay Google: Voice search technology and the rise of voice commerce.
Forbes Online, Retrieved From: https://www.forbes.com/sites/tjmccue/2018/08/ 28/okaygoogle-voice-search-technology-and-the-rise-of-voice-commerce/# 57eca9124e29
3. Juniper Research (2018). Voice Assistants used in smart homes to grow 1000%, reaching 275
million by 2023, as Alexa leads the way. Retrieved from: https://www. juniperresearch.com/
press/press-releases/voice-assistants-used-in-smart-homes.
4. Mukhamadiyev, A.; Khujayarov, I.; Djuraev, O.; Cho, J. Automatic Speech Recognition Method
Based on Deep Learning Approaches for Uzbek Language. Sensors 2022, 22, 3683
5. Mukhamadiyev, A., Mukhiddinov, M., Khujayarov, I., Ochilov, M., & Cho, J. (2023). Development
of Language Models for Continuous Uzbek Speech Recognition System. Sensors, 23(3), 1145.
6. Smith, S. (2018). Voice assistants used in smart homes to grow 1,000%, reaching 275 million by
2023, as alexa leads th. Juniper Research. Retrieved July 2021 from https://www.juniperresearch.
com/press/voice-assis tants-in-smart-homes-reach-275m-2023.
7. U. Khamdamov, M. Mukhiddinov, B. Akmuradov and E. Zarmasov, “A Novel Algorithm
of Numbers to Text Conversion for Uzbek Language TTS Synthesizer,” 2020 International
Conference on Information Science and Communications Technologies (ICISCT), Tashkent,
Uzbekistan, 2020, pp. 1-5, doi: 10.1109/ICISCT50599.2020.9351434.
8. Oord, A.V.D., Dieleman, S., Zen, H., Simonyan, K., Vinyals, O., Graves, A., Kalchbrenner,
N., Senior, A. and Kavukcuoglu, K., 2016. Wavenet: A generative model for raw audio. arXiv
preprint arXiv:1609.03499
9. E. Song, F. K. Soong, and H.-G. Kang, “Effective Spectral and Excitation Modeling Techniques
for LSTM-RNN-Based Speech Synthesis Systems,” IEEE/ACM Trans. Audio, Speech, and Lang.
Process., vol. 25, no. 11, pp. 2152–2161, 2017.
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
ENHANCED
DIAGNOSIS
OF CATTLE
DISEASES USING
FUZZY LOGIC
ALGORITHMS
June 2024
Volume 1, Issue 2
17
Authors
Dilmurod Turimov
Department of IT Convergence
Engineering, Gachon University,
Sujeong-Gu, Seongnam-Si 461-701,
Gyeonggi-Do, Republic of Korea
dilmurod@gachon.ac.kr
A
bstract. Cattle illnesses can greatly affect both
animal health and the economic stability of farmers.
Prompt and precise diagnosis is crucial for effective
management and treatment of these diseases. This study
explores the development of diagnostic models and algorithms
for cattle diseases using Sugeno‘s fuzzy inference system. It
includes an analytical review of mathematical methods for
animal disease diagnosis and soft computing approaches
for tackling classification challenges. The study proposes an
algorithm to create a knowledge base from the clinical signs
of diseases, enhancing the reliability of informative features.
Utilizing this algorithm, a software program was developed
to diagnose cattle diseases. A computational experiment was
conducted, and its results now serve as additional decisionmaking tools for diagnosing diseases in cattle. Using the
program, a Sugeno fuzzy logic model was constructed and
its results’ adequacy analyzed. The study also evaluates the
performance of this model by comparing it with existing
algorithms and addresses various classification and evaluation
challenges. The outcomes facilitate quick diagnosis and timely
intervention, reducing data analysis time and improving the
diagnostic process’s efficiency. The scientific innovation of
this research lies in the development of a knowledge base
construction algorithm and enhancements to the Sugeno
fuzzy logic model for cattle disease diagnosis. The findings
have significant implications for veterinary medicine,
particularly in the diagnosis of cattle diseases and supporting
decision-making in intelligent systems.
Keywords: osteodystrophy, secondary, steodystrophy,
ketosis, hypomicroselementosis, decision making, expert
systems, fuzzy sets.
Copyright: © 2024 by the authors.
This article is an open access article
distributed under the terms and
conditions of the Creative Commons
Attribution (CC BY) license (https://
creativecommons.org/licenses/
by/4.0/).
Volume 1, Issue 2
18
June 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
Introduction
Ǥ ǡ ȋ Ȍ
Ǥ
Ǧ ǡ
ǡ Ǥ
ǡ
Ǥ
ǡ ǡ
Ǥ
ǡǡ Ǥ
ǡǡ
Ǥ
ǡ ǡ
Ǥ
Ǧ ǡ ǡ Ǥ
ǡǡ Ǥ
ǡ ǡ
ǡ ǡǡǤ
ǡ ǡ ǡǤ
ǡ ǡ
Ǥ
Methods
Ǧbased system using Sugeno’s
Ǥ
ǡ ǡ Ǥ
ǡ
ǤͶͷͲ
Ǥ
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
June 2024
Volume 1, Issue 2
19
ʹǤ
Figure 1.
Figure 2. Ǥ
Volume 1, Issue 2
20
June 2024
Management and Future Technologies
journal.umft.uz
Results
Ǥ ǡ
Ǥ ǡ
ͻͺΨǡ
Ǥ
Conclusion
ǡ ǡǤ
Ǧ Ǥ
Ǥ