"Ta’limda raqamli va innovatsion texnologiyalarning o‘rni va istiqbollari" mavzusida ilmiy-amaliy konferensiya to‘plami. 2023-yil 14-dekabr.

Nashrni PDF ko‘rinishida o‘qing

342 bet · PDF · 8.82 MB

Yuklab olish
Matn ko‘rinishi 161–180 / 342 bet

Matn PDF fayldan avtomatik ajratilgan, shuning uchun formatlash buzilgan bo‘lishi mumkin. To‘g‘ri ko‘rinish uchun PDF nusxani oching.

161-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ СРЕДЕ Шахноза Султанова Университет 91*8 WLE\RS^EWYPXER$KQEMPGSQ Аннотация В статье описаны преимущества и недостатки активного использования цифровых технологий в рамках образовательного процесса. Также в статье рекомендовано устанавливать непосредственное межличностное взаимодействие между преподавателями и студентами с целью взаимного обучения, контакта и развития. Это приведет к снижению общей тревожности, повышению эффективности образовательной деятельности, развитию творческого потенциала и формированию высокого уровня адаптивности. Ключевые слова: цифровые технологии, развитие, творческий потенциал, образовательный процесс, цифровизация. В последнее время изменения, затронувшие современное общество главным образом касаются внедрения в жизнь индивида новых информационных технологий, коммуникационных средств взаимодействия с окружающим миром. Они постепенно проникают в его существование, становятся отражением его виртуального образа жизни. В результате жизнедеятельность личности, ее мировосприятие и профессиональная деятельность начинают соответствовать основным критериям компьютерного, высокотехнологического и искусственного мира. В этом пространстве формируется своеобразная компьютерная интеллектуальная система, в которой отдельные программные элементы логически взаимосвязаны и взаимообусловлены, определяя тем самым искусственный интеллект. Все это оказывает непосредственное воздействие на человека, как устойчивого элемента этой системы, изменяя его физиологические и психологические характеристики. Все больше и больше цифровизация и компьютеризация включаются в естественное пространство большинства людей, становясь отражением их основных желаний, чаяний и потребностей. И в результате индивид настолько вовлекается в этот процесс, что становится похожим на компьютер, а его отдельные личностные показатели, индивидуальные качества начинают во многом соответствовать техническим характеристикам. Погружение индивида в виртуальный мир, основными характеристиками которого являются иллюзорность, искусственность, приобретает для него новый вариант истинной реальности, в которой начинают происходить точно такие же явления, что и нормальной действительности. В результате именно здесь начинает формироваться основа для эффективного межличностного взаимодействия в интернете, для успешного переживания и сопереживания, для реализации множества мыслительных операций. Они становятся показателями нового процесса социализации человека, т. е. несут для него ценность и важность, отражая его мировоззренческие, экзистенциальные потребности [1]. Проявлением такой интериоризации считается формирование нового типа личности: человек«цифровой», который, с одной стороны, является ярко выраженной индивидуальностью, а, с другой стороны, приобретает функции механической электронной машины или робота [2]. Данное сходство приводит к тому, 161

162-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr что отдельные психологические качества преобразуются в логические операции обобщения, классификации и начинают носить формальный характер. Таким образом, в поведении людей отмечается резкое смещение в сторону рациональности, критического мышления, объективноформального отношения и понимания окружающей действительности. В результате в обществе в геометрической прогрессии начинает расти уровень формальнологических поступков, которые изначально соответствуют бездуховности человека и напоминают работу компьютерных программ. Искусственный интеллект приобрел особую ценность в существовании студентов и педагогов, в их обучении и способах проведения учебных занятий. Дистанционное образование стало ведущим и основным видом педагогической деятельности. Эти изменения и нововведения коснулись не только обычной жизни отдельного человека, его специфики взаимодействия с другими людьми, но и автоматически были перенесены на образовательную деятельность, обучение, воспитание. В последующем процесс цифровизации общества и образования приобрел настолько массовый характер, что население постепенно стало превращаться в информационных пользователей, которые успешно использовали и применяли на практике электронные системы, компьютерные программы для включения в процесс обучения. В результате психологические характеристики участников этой деятельности приобретали технологические показатели искусственного интеллекта, компьютерного комплекса. У многих начала вырабатываться механистичность поступков, строгая последовательность реакций, логичность и рациональность мыслительных операций. В совокупности они определяли возникновение и формирование в образовательном пространстве «цифрового студента» [3]. Переход от всеобщей электрификации к всеобщей цифровизации стал революционным прорывом в существовании современного общества, определяя соответствующие изменения в поведении, мышлении и эмоциях людей. Происходящие информационнокоммуникационные изменения в социуме сильно преобразовали и модернизировали образование, особенно его психологическую составляющую. Переход на дистанционное обучение, включающее развитие информационных обучающих технологий, предопределил формирование нового виртуального образовательного пространства. В результате в нем оказались почти все сферы жизнедеятельности студентов, начиная от лекционных и практических занятий и завершая воспитательным и культурным процессами. Это привело к тому, что изменились психологические особенности участников педагогического взаимодействия, их социальные роли, своеобразие мышления и эмоциональной сферы. Психологопедагогические особенности преподавательской деятельности видоизменились и стали предполагать формализацию обязанностей. В настоящее время педагог перестал выступать в роли носителя научного и педагогического опыта. Он начал выполнять функции навигатора, координатора учебного процесса, в задачу которого входит ориентация студентов в интернетпространстве при поиске ими необходимой информации. Это приводит к тому, что его профессиональная деятельность редуцируется, т. е. педагог превращается в современного «мотиватора», который обязан стимулировать молодых людей к эффективному обучению, информационному информированию и развитию у них поискового поведения. Происходит своеобразная модернизация педагогической профессии, которая предполагает изменение социального положения преподавателя и 162

163-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr отношения к нему как носителю эксклюзивных знаний, профессионального опыта. Такое положение дел становится психологически чувствительным для множества педагогов, которые прежде считали свой труд значимым и почетным. Превращаясь в своеобразный «придаток» искусственного интеллекта для обслуживания образовательного процесса, они теряют свои основные педагогические навыки и качества. В результате управление, организация обучения и воспитания студентов приобретают формальный характер, который носит внешний характер. Сформированная профессиональная деформация педагогов приводит к тому, что они лишаются естественного общения со студентами, творческого взаимодействия с научным и педагогическим сообществом. Современные молодые люди, как представители цифрового поколения, уже не способны существовать без электронного гаджета и быстрого интернета. Им гораздо легче и удобней взаимодействовать с другими людьми с помощью электронно цифровой системы, чем непосредственно с отдельной и реальной личностью. Информационные ресурсы социальных сетей и интернета становятся для них одними из приоритетных источников получения информации, общения, развития и обучения. Условия многозадачности, в которых они находятся, предопределяют их умение быстро переключаться с одного вида деятельности на другой. Такая переключаемость внимания во многом создает предпосылки для формирования клипового мышления, которое проявляется в виде яркой визуализации, ограниченностью и краткостью речевых, текстовых сообщений, преобладанием видеоконтента. В связи с этим в условиях образовательной среды педагогам приходится менять формат проведения занятий с традиционного на клиповый, ситуативный. Все это приводит к тому, что студенты вместо активной познавательной позиции, начинают примерять на себя роль пассивных пользователей информационного контента. Такое поведение во многом отражает естественное развитие общества, в котором основным критерием существования человека становится его пользовательское реагирование, когда ценность продукта, объекта снижается до уровня «пользования». В результате молодые люди перестают проявлять какуюлибо активность, неординарность и самостоятельность, строго следуя установкам и предписаниям учебного плана. В связи с этим цифровизация образования и дистанционное обучение формируют новый психологический образ молодых людей, который характеризуется слабостью волевого компонента поведения, поверхностностью восприятия, низкими аналитическими и критическими навыками при работе с информацией, снижением уровня креативного мышления и выхолощенностью эмоциональной сферы. Такое положение дел указывает на необходимость решения данной проблемы. Используя и применяя психологические методы коррекции, появляется возможность тем или иным образом воздействовать на психическую сферу студентов для компенсации искаженного отношения к окружающему миру. Разобщенность и индивидуализированность участников педагогического процесса преодолевается их включением в совместную деятельность, т. е. они должны активно вовлекаться в межличностные метаотношения [4]. Наиболее адекватным вариантом пригодным как для преподавателей, так и студентов считается кейсовый метод, когда они совместно решают конкретные практические ситуации, обучаются навыкам эффективной коммуникации, анализируют, изучают и дают оценку современным событиям. Отношения, которые возникают в этих условиях характеризуются высокой эмоциональностью и активизацией творческого 163

164-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr мышления. Молодые люди приобретают навыки креативности и оптимального реагирования в разных учебных ситуациях, начиная с семинарских и практических занятий и завершая сдачей зачетов и экзаменов. Многие участники образовательного процесса признают важность и необходимость использования электроники в своей жизни, ее влияния на позитивное восприятие окружающего мира и людей, находящихся в нем. Теперь общение, обучение и воспитание осуществляются благодаря наличию у студента гаджетов и интернета. Теперь важнейшими профессиональными компетенциями педагогов становятся их умение квалифицированно убеждать, мотивировать студентов, визуально грамотно и качественно преподносить информацию. В результате ведущая роль преподавателей в учебном процессе существенно снижается и преобразуется в своеобразные посреднические услуги по передаче, контролю знаний. В то же время значение студентов в их собственном образовании резко повышается, т. е. теперь они непосредственно вовлекаются в учебную деятельность благодаря применению кейсметодов. Решая практические задачи совместно с педагогами, молодые люди приобретают навыки успешной коммуникации и межличностного взаимодействия. А их способность к многозадачности реагирования, позволяет им быстро переключаться с одного вида деятельности на другой и оценивать учебную задачу в целом, с разных сторон. Именно включенность педагога в совместное обучение в виртуальном пространстве по решению практических задач, позволит качественным образом изменить акцент педагогического взаимодействия на общую гуманизацию отношений между преподавателями и студентами. Развитие в цифровом образовательном процессе устойчивых межличностных отношений, должно привести к тому, что его участники не только выполняют свои профессиональные и учебные обязанности, но и созидают информационное коммуникативное пространство. В результате обучение приобретает совершенно иную направленность — оно становится эмоционально и творчески насыщенным, позволяющим решать различные нетривиальные задачи. Литературы 1.Якобюк Л.И. Изучение анализа дистанционной формы обучения во время пандемии на результаты обучения // Мир науки, культуры, образования. 2020, № С– (IHSZ 24 8LI KEQI XLISV] IGSRSQMG FILEZMSV ERH MRXIVTIVWSREP QIXE relationships. // Procedia Economics and Finance. 2015, № 26. С– 7IEVPI .SLR 6 1MRHW FVEMRW ERH TVSKVEQW &ILEZMSVEP ERH &VEMR 7GMIRGIW : – 7LMPPIV%:4IXVYR]E3)%VGLMXIGXYVEP%TTVSEGLXS(IWMKRSJ)QSXMSREP-RXIPPMKIRX 7]WXIQW6YWWMER.SYVREPSJ4LMPSWSTLMGEP7GMIRGIW: 4– 164

165-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr TIL O’RGANISHDA MUSTAQIL :%-223:%87-32TA’LIMNING O’RNI 2EWMFE7EFYVSZRE.YQEXSZE 91*8YRMZIVWMXIXMHSXWIRXM )QEMPREWMFE$KQEMPGSQ %RRSXEXWM]E Ijodiy tafakkur sohibini, ya’ni ]ERKMPERE]SXKER VMZSNPERE]SXKER ZE XEVEUUM]SXWEVM]Y^XYXE]SXKERQEQPEOEXMQM^YGLYR^EVYVFS’lKERMNSHOSVZEQYWXEUMPJMOVPE] SPEHMKERshaxsni tarbiyalab, voyaga yetkazish til ta ’limi oldida XYVKERIRKQYLMQZEHSP^EVF ZE^MJE LMWSFPEREHM Sо‘nggi yillarda ta’lim tizimiga shiddat bilan kirib kelayotgan yangi TIHEKSKMO XI\RSPSKM]EPEV MRRSZEXWM]EPEV ]ERKMyangi pedagogik uslublar ta’lim mazmunini tubdan о‘zgartirib yubordi desak mubolag‘a bо‘lmaydi. Zamonaviy pedagog dars jarayonida “aktyor” emas, aksincha “rejissyor” bо‘lishi kerakligini tatbiq qiladigan davr keldi. Kalit so’zlar: Ta’lim sohasi, an’anaviy, yangi pedagogik texnologiyalar, innovatsiyalar, OSKRMXMZ]SRHEWLYZ^EQSREZM]TIHEKSK Ta’lim sohasida an’anaviy о‘qitish tizimi bо‘ladimi, innovatsion pedagogik texnologiyalar bо‘ladimi, bularning barchasi talabalarning yetuk va komil shaxs bо‘lib tarbiyalanishiga xizmat qiladi. Sо‘nggi yillarda ta’lim tizimiga shiddat bilan kirib kelayotgan ]ERKM TIHEKSKMO XI\RSPSKM]EPEV MRRSZEXWM]EPEV ]ERKMyangi pedagogik uslublar ta’lim mazmunini tubdan о‘zgartirib yubordi desak mubolag‘a bо‘lmaydi. >EQSREZM]TIHEKSKHEVW jarayonida “aktyor” emas, aksincha “rejissyor” bо‘lishi kerakligini anglashi lozim. U talabalarni JERKE UM^MUXMVMWLM YPEVHE M^PERYZGLERPMO \YWYWM]EXPEVMRM WLEOPPERXMVMWLM ZE EPFEXXE TIHEKSKMO XI\RSPSKMOYWYPPEVHERJS]HEPERKERLSPHEHEVWRMQE^QYRPMXEWLOMPIXMWLMOIVEOFо‘ladi. Hozirgi davrning dolzarb masalalaridan biri xorijiy tillarni o’qitish orqali yosh avlodni SREVatanga muhabbat va sadoqat, milliy g’urur, yuksak axloq va ma’naviyat, qadimiy va boy merosimizga iftixor tuyg’usi, milliy va umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalashdir. Respublikamiz ta’lim tizimini isloh qilishda xorijiy tajribalarga asoslangan xalqaro standartlarga mos keluvchi o’quv dasturlari bilan muvofiqlashtirish oliy pedagogik ta’lim tizimini takomillashtirishga asos bo’ldi. Nofilologik yo‘nalishdagi oliy o‘quv yurtlari rus KYVYLPEVMHE o‘zbek tilini o‘rgatishdan ko‘zlanadigan asosiy maqsad «talabalarda o‘z QYXE\EWWMWPMKM WSLEWMHE HEZPEX XMPMHEKM OSQQYRMOEXMZ RYXUM] QEPEOERM WLEOPPERXMVMWL mutaxassisligi bo‘yicha ilmiy maqolalarni, ilmiy asarlarni o‘qib tushunish, ularga nisbatan fikr bildirish, uzviylik uchun zarur materialni rus tilidan o‘zbek tiliga, yoki aksincha, o‘zbek tilidan rus tiliga mazmunan to‘g‘ri tarjima qila olishni o‘rgatishdan iborat. Bu talabaga o‘zbek tilidan o‘z kasbi doirasida erkin va mustaqil foydalanish imkonini beradi» . Rus guruhlarida «O‘zbek tili» fanini ta’limning eng ilg‘or pedagogik texnologiyalaridan, \YWYWER MPQM]nazariy tafakkurni shakllantirishga yo‘naltirilgan zamonaviy metodlardan foydalangan holda tashkil qilish va bu orqali talabalarni o‘zbek tilining grammatik qoidalari bo‘yicha egallagan nazariy bilimlarini amaliyotga tatbiq etishga o‘rgatish ko‘zda tutiladi. «O‘zbek tili» fani bo‘yicha tashkil etiladigan o‘quv mashg‘ulotlari rusiyzabon talabalarning o‘zbek tili grammatik qurilishi bo‘yicha egallagan nazariy bilimlarini nazorat qilish vositasi 165

166-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr bo‘libgina qolmay, ayni vaqtda talabalarning til ko‘nikmalarini kengaytirish, til qoidalarini amaliyotga tatbiq etish, o‘zbek tilida fikrni erkin va mustaqil tarzda bayon eta olish malakasini shakllantirish uchun ham yo‘naltiriladi. /I]MRKM ]MPPEVHE SRE XMPMQM^RM EWVEF EZE]PEWL HEZPEX XMPM WMJEXMHEKM QEUSQMRM OS XEVMWL NELSR QMU]SWMHE S VKERMPMWLMRM rag'batlantirish va targ'ibotini kuchaytirishga alohida e'tibor qaratilmoqda. Bu saʼyLEVEOEXPEV zimmamizga mamlakatimizdagi taʼlim muassasalarida oʻ^FIO XMPMRM SʻUMXMWL WEQEVEHSVPMKMRM oshirish masʼuliyatini yuklamoqda. Ijodiy tafakkur sohibini, ya’ni ]ERKMPERE]SXKER VMZSNPERE]SXKER ZE XEVEUUM]SX WEVM ]Y^ XYXE]SXKER QEQPEOEXMQM^ YGLYR ^EVYV FS’lKER MNSHOSV ZE QYWXEUMP JMOVPE] SPEHMKER WLE\WRM tarbiyalab, voyaga yetkazish til ta ’limi oldida turgan eng muhim va dolzarb vazifa LMWSFPEREHM Yangi zamonaviy texnologiyalarga asoslanib tuzilgan, ta’limning jahon andozalariga QSWOIPEHMKERHEWXYVZEHEVWPMOPEV]EVEXMWLHEZVXEPEFM%]RERWLYRYUXEMRE^EVHERSPKERHE LS^MVKMS’^FIOEHEFM]XMPMUYVMPMWLMRMRKMPQM]XEPUMRPEVMLEQPYK’EZM]–KVEQQEXMOQYRSWEFEXPEV XM^MQMLEQ]ERKMPERHMZEVMZSNPERXMVMPQSUHE Uzluksiz raqobatchilikka tayangan bozor iqtisodiyoti tezkor, tadbirkor, sharoitga ko‘ra MWL XYXE FMPEHMKER QEUWEHKE IVMWLMWL ZSWMXEPEVMRM NEHEPPMO FMPER ]ERKMPE] SPEHMKER JESP shaxslarga muhtoj bo’ladi. Shuning uchun G‘arb davlatlarida tarbiya sistemasida FM\IZMSVMWXMO ]SRHEWLYZHEROSKRMXMZyondashuvga qarab siljish sezilarli bo’ldi. Inson faoliyatini baholashda OSKRMXMZM^Q MRK GSKRMXMZI – ta’limiy, o’rganilgan, o’zlashtirilgan) ning o’tgan asrning 90 yillarigacha pedagogika va psixologiyada hukmron bo’lgan bixevioristik yondashuvdan UY]MHEKMGLEJEVUPEREHM a) FM\IZMSVMWXMO ]SRHEWLYZHE MRWSR \EXXMharakatlari tashqi muhit ta’siri bilan belgilanadigan, ko‘p hollarda ongsiz reaksiyalar majmuasi sifatida tushuniladi; b) OSKRMXMZ ]SRHEWLYZHE FY \EXXMLEVEOEXPEVHE SRKPMPMO – ta ’lim asosida hosil qilingan malaka va ko’nikmalar ustunligi tan olinadi. /S VMRMF XYVMFHMOM FM\IZMSVMWXMO ]SRHEWLYZHE MRWSR ZE XEVFM]E WYWX OSKRMXMZ yondashuvda esa ular faoldir. Ma ’lumki, bugungi rivojlangan texnologiyalar asrining yashash sharti insoniy faollikdir. Bizga ma’lumki, AQSh va G’EVFHE<<EWVRMRK]MPPEVMHE]SU kognitivizm zudlik bilan pedagogika, didaktikaga kirib kela boshladi. Bu oqim o‘sha davrda ancha ommalashgan ta’limning verbal (ya ’ni kommunikativ muloqotda ta ’lim oluvchining faolligi va o‘zligini namoyon qilishga intilishi) usullari bilan birlashib, ongli verbal – OSKRMXMZ ta’lim yo‘nalishini shakllantiradi. Mashhur pedagogQIXSHMWX ( 3^FIP FY ]S’REPMWLKE EWSW solib, ta ’lim jarayonida yetakchi usul OEWLJM]SX MRKHMWGSZIV] IOERPMKMRMEPSLMHEta’kidladi. Kashfiyot ta’lim usulining mohiyati shundaki, ta’lim oluvchi har bir topshiriqni bajarish NEVE]SRMHE]ERKMyangi materiallami kashf etish yoki nimadir yaratish bilan shug’ullanadi. Shu bois ta’lim jarayonida mustaqil izlanish yetakchilik qiladi. Sho‘ro pedagogikasi ijodkor shaxsni emas, balki bilimdon ijrochini tarbiyalashga UEVEXMPKERPMKM WEFEFPM SRKPM ZIVFEP–kognitiv ta’lim usuli tarbiya tizimida ommalashtirilmagan.Istiqlol sharofati bilan bunday to'siqlar barham topdi. Ta’lim jarayonida XEJEOOYVQELWYPMRMZSUIPERXMVMWLRMRKFYRHE]TIHEKSKMOTWM\SPSKMOSQMPPEVMYWYPZEZSWMXEPEVM juda ko‘p va rang barangdir. Ulardan asosiylari sifatida, quyidagilami sanab o‘tishimiz QYQOMR 166

167-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr talaba har bir mashg‘ulotda darslik talabi asosida unga berilgan, yetkazilgan bilimlarni takrorlash emas, balki uning yo’llanmasi bilan yangi bilim, ko'nikma va malakalar hosil qilishi, o‘zi uchun biror yangilikni kashf etishi lozim. Bu kognitivlikning bosh omilidir; XEPEFE TEWWMZ XMRKPSZGLM OS GLMVYZGLM XEOVSVPSZGLM FENEVYZGLM IQEW FEPOM M^PSZGLM qiyoslovchi, kashfiyotchi bo’lishi kerak. Shuning uchun uning og’zidan chiqqan har bir so ’^ JMOV LYOQ FE]SR YRMRK S’ziniki bo’lmog’i shart. Albatta, talabadan tug’ilgan bu fikr olamshumul kashfiyot yoki biror chigal muammoning yechimi bo’lmas, lekin o’qituvchi FIVKER E\FSVSXRMRK NS’ngina takrori ham emas. Bunday ta’lim usuli (verballik) talabada mustaqillik, mas ’uliyat, o‘z menligini anglash, ijod, bunyod qilish ruhini tarbiyalashga xizmat UMPEHM &YRHE XEPEFE FMPER XMRKPSZGLMPEV SVEWMHEKM EPSUEmunosabat, juda ko‘p hollarda jonli SK^EOMQYRS^EVEUSPEZIVWEFELWXYWMRMSPEHM o’qituvchining ta’lim oluvchiga beradigan yo’llanmasi shunday tuzilmog’i lozimki, XEPEFEPEQMRK M^PERMWL ZE MNSH QE^QYRM QSLM]EXER FMV yo’nalishda, lekin ular shaklan va QE^QYRER VERK barang bo’lmog’i kerak. Shundagina har bir ta’lim oluvchi o’zligini, ilmiy iqtidorini mumkin qadar erkinroq ifoda etish imkoniyatiga ega bo’ladi. Darsda musobaqa, FELWPEWLYZVYLMLYOQVSRPMOUMPEHM talaba dars jarayonida o’qituvchi yo‘llanmasi asosida izlanar, fikr qilar, muammoni topar, biror hukmga kelar ekan, o‘z fikrini asoslash, isbotlash va himoya qilishga intilmog’i zarur. Mashg’ulotning tashkil etilishi va o’quv materiali bunga keng уоl ochib bermog’i, o’rganuvchining yosh psixologiyasi va aqliy fiziologik qobiliyatiga mos bo‘lmog’i zarur. 7E]]SVEQM^RMRK IVXERKM OYRM JEVSZSRPMKM JEV^ERHPEVMQM^ UERHE] MRWSR Fо‘lib kamolga yetishi bilan bog‘liq. Bizning asosiy vazifamiz ]SWLPEVRMRK о‘z salohiyatini namoyon qilishi YGLYR ^EVYV WLEVSMXPEV ]EVEXMWLHER MFSVEX О‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat 1MV^M]S]IZRMRK&18&SWL%WWEQFPI]EWMRMRKWIWWM]EWMHEWо‘zlagan nutqidan.) Keyingi yillarda darsliklar, elektron o’quv adabiyotlarida berilgan matnlar, testlar, QYWXEUMP MWLPEVRM MNSHM]PEWLXMVMWL LEQHE XEOSQMPPEWLXMVMWL YWXMHE WEQEVEPM M^PERMWLPEV SPMF FSVMPE]SXKERPMKM UYZSREVPM LSP (EVWPMOPEVMQM^HE S’^ EOWMRM XSTE]SXKER WLEVUSRE XIWXPEV topqirlar bellashuvi, quvnoqlar va zukkolar musobaqasi uchun zarur bo’lgan savol va XSTWLMVMUPEVQMUHSVMRMZEWMJEXMRM]EREHESWLMVMWLHEZVXEPEFMHMV Albatta, sohaning yetuk olimi prof. B.To’xliyev e’tirof etganlariday, o’zbek tili o'qitish metodikasi fani yosh avlodga o’zbek tilidan RMQEPEVRM# UERGLE# UERHE]# o’rgatishi kerak degan savollarga javob bermog’i lozim. Zero, yurtboshimiz ta’kidlab o’tganlariday, o‘zbek tilining qo‘llanish doirasini OIRKE]XMVMWL QEQPEOEXMQM^HE ]EWLE]SXKER XYVPM QMPPEXPEVKE QERWYF ZEXERHSWLPEVMQM^RMRK davlat tilini o‘rganishlari uchun tegishli sharoit yaratib berish, yurtimizda va xorijda o‘zbek tilini o‘rgatadigan o‘quv markazlarini ko‘paytirish –FYKYRRMRKHSP^EVFZE^MJEPEVMHERFMVMHMV %HEFM]SXPEV 1.Mamlakatimizda o’zbek tilini yanada rivojlantirish va til WM]SWEXMRM XEOSQMPPEWLXMVMWL GLSVEtadbirlari to’g’risida. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyev. 8SWLOIRXWL ]MPSOXEFV4*WSR О‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning BMT Bosh %WWEQFPI]EWMRMRKWIWWM]EWMHEWо‘zlagan nutqi.,2017]MPWIRXEFV 167

168-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr 3.Ziyodova T. 0‘quvchilami mustaqil fikrlashga o‘rgatish. –Т.: “O‘qituvchi”, 2000. 4.Nurmonov A., Mahmudov N., Sobirov A., Yusupova Sh. Hozirgi o“zbek adabiy tili, AL RMRKFSWUMGLXEPEFEPEVMYGLYRHEVWPMO8SWLOIRX 5.B.To’xliyev, M.Shamsiyeva, T.Ziyodova. 0‘zbek tili o‘qitish metodikasi. 0‘quv qo‘llanma. O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti, Т F 168

169-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr 6EUEQPMXI\RSPSKM]EPEVFMPERMWLPEWLHEQYEWWEWEVELFEVPEVMRMRKMNXMQSM]TWM\SPSKMO LYWYWM]EXPEVM %PM]IZE/EQSPE7EMHRIKQEXSZRE 91*8“Gumanitar fanlar”OEJIHVEWMHSXWIRXM %RRSXEXWM]E 1E^OYV QEUSPEHE innovatsion ta’lim tizimida VELFEVPMO ZE PMHIVPMO tushunchalari, ularni о‘zaro farqlari va о‘xshashliklari, tadqiqotchilarning bu boradagi XEHUMUSXPEVMZEJMOVPEVMFSVEWMHEEXVSJPMGLE]S^MPKER Kalit sо‘zlarrahbar, lider, boshqaruvchi, ta’lim muassasasi, mutaxassis. Samarali boshqaruvchi − bu nafaqat rahbarlik qilish huquqiga ega, balki pedagogik jamoa о‘rtasida lider statusiga ega bо‘lgan, nafaqat ta’lim muassasasini boshqarish, balki uni rivojlanishi, butun pedagogik jamoa singari, har bir pedagogni xam qо‘llabUYZZEXPE]HMKER WLE\W \MWSFPEREHM 6ELFEVRMRK LSOMQM]EXKE QYRSWEFEXM YRMRK PMHIVPMO WMJEXPEVM FSWLUEVYZ uslubining yо‘nalishi – FYPEVRMRK FEVGLEWM QEOXEF VELFEVPEVMRMRK MRHMZMHYEP TWM\SPSKMO \YWYWM]EXPEVMRMMJSHEPE]HMZETIHEKSKMONEQSERMWLEOPPERXMVEHM Har bir ta’lim muassasasining tashkiliy tuzilmasida turli lavozimdagi boshqaruv kadrlari mavjud (direktor, direktor о‘rinbosarlari, bо‘lim boshliqlar va h.k.). Psixologik atamalar lug‘atida keltirilishicha “Rahbar−rasman jamoani boshqarish va uning faoliyatini tashkil etish funksiyalariga ega bо‘lgan shaxs”. Shunday qilib rahbar boshqarish huquqiga ega bо‘lgan shaxs xisoblanib, uning hokimlikka bо‘lgan munosabatini psixologik jixatdan kо‘rib chiqadigan bо‘lsak. Bir qator mustaqil davlatlar hamdо‘stligi va xorij tadqiqotchilari ayni shu masala bо‘yicha о‘z tadqiqotlarini olib borganlar. Quyida aynan mazkur tadqiqotlarning umumiy holatlarini kо‘rib chiqamiz. Kundalik foydalanishda va pedagogik jamiyatda kо‘pincha “rahbar” va “lider” tushunchalari о‘zaro taqqoslanadi. Psixologiya ilmining kо‘rsatishicha bu ikki tushuncha bir xil emas. “Lider− guruh uchun muhim bо‘lgan qarorlarni qabul qilish huquqiga ega, jamoadagi WLE\WPEVEVS QYRSWEFEXPEVRM FSWLUEVYZGLM LEQOSVPMOHEKM JESPM]EXRM XEWLOMP IXYZGLM WLE\W xisoblanadi”. Rahbar guruhda lider bо‘lishi yoki bо‘lmasligi xam mumkin, lider bо‘lsa rahbar pozitsiyasini egallashi yoki jamoaning oddiy bir hodimi bо‘lishi mumkin. Bu borada kо‘plab tadqiqotchilar о‘z fikrlarini bildirgan, masalan: Myurrey (N.A. Murrey, 1938) hokimlikka ehtiyoj borasida gapirgan; Vinter (D.G. Winter, 1973) “ijtimoiy hokimlik” mWSXWMEPRE]E ZPEWX| XYWLYRGLEWM SWXMHE FSWLUE SHEQRMRK LEVEOEXPEVM ]SOM OIGLMRQEPEVMHE о‘zi hoxlagan effektga erishishni tushungan; MakKlelland (D.C.McClelland, 1975) hukmronlik motivini birinchidan, о‘zni kuchli his qilish, ikkinchidan esa faoliyatda о‘zini kuchini kо‘rsatish MWLXM]SUMWMJEXMHEERMUPE]HM<IO\EY^IR 2,IGOLEYWIR LSOMQPMOOEMRXMPMWLRMMRWSRRMRK harakat motivi sifatida ta’kidlagan: hokimlik xarakatlari har doim boshqa odamning motivlaridan maqsadli foydalanishdir, ular о‘z mohiyatidan qat’iy nazar qondiriladi yoki USRHMVMPQE]HM =+ :SPOSZ ZE :7 4SPMOEVTSZPEV LSOMQPMOOE MRXMPMWLRM MRWSR JESPM]EXMRM WXMQYPPEWLXMVEHMKER IRK QYLMQ QSXMZEXWM]E WMJEXMHE ERMUPEKERPEV 7& /EZIVMR IWE aksincha bu fenomenni ijobiy tomonlarini kо‘rishga moyildir. Uning fikricha hokimlikka intilish shaxsning 5 ta asosiy ehtiyojidan kelib chiqadi, ya’ni shaxs bо‘lish ehtiyoji, о‘zini hurmat qilish ehtiyoji, gedonistik ehtiyojlar, о‘zini namoyon qilish ehtiyoji, mustaqillik ehtiyoji, ularning barchasi birlashib yangi sifat− hokimik ehtiyojini keltirib chiqaradi. Etnis Vladislav Isaakovichning “Psixologicheskiy portret sovremennogo direktora shkoli” nomli maqolasida aytilishicha rahbar shaxsi “xodim”, “mutaxassis”, “mas’ul 169

170-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr xodimdan” eng asosiysi “mas’uliyati” bilan ajralib turishi kerak. Xodim aytilgan ishni bajaradi, mutaxassis о‘z kompetensiyasi doirasidagi masalalarga javob beradi, mutaxassisdan о‘zining faoliyat doirasidagi ish uchun javobgarlik talab qilinsa, rahbar bularning barchasiga NEZSF FIVEHM %PFEXXE FYRHE] ]SRHEWLYZ QE\WYW WLE\WM] WMJEXPEV JMOV HSMVEWM LE]SX XEV^MKE asoslanishi kerak. Quyida ulardan bir qanchasini kо‘rib chiqamiz. Rahbar keng fikrlaydigan, natijaga yо‘nalgan, kelajakka intiluvchan shaxs bо‘lishi kerak. о‘zining yoki xodimlarining о‘tmishdagi xatolarini kavlaydigan rahbar oldinga yurish о‘rniga SVXKEUE]XEHM %HEFM]SXPEV Ta’lim jarayonini boshqarish psixologiyasi/ о‘quv –YWPYFM]QENQYE2M^SQM] RSQMHEKM8(49LY^YVMHEKM<8<5813,18Y^YZGLMPEV+=IPHEWLIZE%&S]QEXSZE 1(NYQEFE]IZE8SWLOIRX 7SXWMEPRE]ETWM\SPSKM]E2%1IPRMOSZE86YKVEQ1SWOZE Романко И.Н. «Профессиональнопсихологические портреты руководителей». Автореферат. СанктПетербург 2007 г. стр 170

171-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr TАLАBАLАRDA SАMАRАLI MULOQOT TEXNOLOGIYASI VА PEDАGOGIK IMKONIYATLАR 8S’\XE]IZE1EXPYFE=EVEWLIZ7EVZEV 9RMZIVWMX]SJ1EREKIQIRXERH*YXYVI8IGLRSPSKMIW “Raqamli iqtisodiyot va moliyaviy texnalogiyalar” kafedrasi Falsafa fanlari bo’yich falsafa doktori (PhD)dotsent v.b )QEMPQEXPYFEXYLXEIZE$KQEMPGSQ %RRSXEXWM]E: Hozirgi sharoitda dunyoda “Oliy ta’limni rivojlantirishda baynalmilallashuv, globallashuv va axborotlashtirish tendensiyalarining kuchayishi” OY^EXMPQSUHE 8EPEFEPEVMQM^RM WEQEVEPM QYPSUSXKE XE]]SVPEWL ZE YPEVRMRK KPSFEPPEWLYZ NEVE]SRMHE ^EQSREZM] XEJEOOYVRM VMZSNPERXMVMWLRMRK TIHEKSKMO QI\ERM^QPEVMRM XEOSQMPPEWLXMVMWLEPSLMHEELEQM]EXKEIKE Kalit so‘zlar: “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun, Kadrlar tayyorlash milliy dasturi, Yoshlarga oid davlat siyosati, kommunikatsiya texnologiyalari, og‘zaki va og‘zaki bo‘lmagan muloqot, QSHIVEXWM]EZERE^SVEX %WSWM]QEXRMustaqil Oʼzbekistonning dastlabki yillaridan boshlab uzluksiz taʼlimning muhim boʼgʼini sifatida oliy taʼlim muassasalarida jahon standartlari darajasida yuqori malakali kadrlar tayyorlash, ularni yuksak maʼnaviyatli va bilimli, zamonaviy texnologiyalar ZE MPQfan yutuqlarini puxta oʼzlashtirgan, ijtimoiy va kommunikativ faol shaxs sifatida tarbiyalash lozimligi toʼgʼrisidagi xulosaga kelindi.Yangi taxrirdagi “Taʼlim toʼgʼrisida” gi Qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”?A EWSWMHE EQEPKE SWLMVMPE]SXKER MWPSLSXPEV taʼlim tizimining kadrlar salohiyatini tubdan yaxshilash, jismonan sogʼlom, maʼnaviy yetuk, yuksak intellektual salohiyatli, zamonaviy bilimlarga ega, mustaqil fikrlaydigan , oʼz fikrini erkin, izchil va aniq ifoda etib bera oladigan barkamol avlodni tarbiyalash, oliy taʼlim muassasalarida subʼektsubʼekt munosabatlarini, oʼqitishning zamonaviy, shaxsga yoʼnaltirilgan texnologiyalarini amaliyotga samarali tatbiq etish imkonini berdi hamda boʼlajak mutaxassislarni samarali muloqot texnologiyalari va texnikasiga tayyorlashni XEOSQMPPEWLXMVMWL QYLMQ ZE^MJE WMJEXMHE FIPKMPERHM .ELSR QMU]SWMHE ]YUSVM QEPEOEPM QYXE\EWWMWPEVXE]]SVPEWLFSVEWMHEKMKPSFEPXIRHIRXWM]EPEVTMZSNPERKERHIQSOTEXMOHEZPEXZE fuqarolik jamiyati bappo etish talablapiga mos ravishda nodavlat ta’lim muassasalari XEPEFEPEVMRM WEQEVEPM QYPSUSX XI\RSPSKM]EPEVM ZE XI\RMOEWMKE XE]]SVPEWLHE YPEVHE QYPSUSX QEHERM]EXM IQTEXM]E RSXMUPMO QELSVEXM OEFM OEWFM] ZE WLE\WM] WMJEXPEVRM VMZSNPERXMVMWLRM taqozo etmoqda. Jahonda nodavlat ta’lim muassasalari talabalarini samarali muloqotga tayyorlashga doir amalga oshirilayotgan ilmiy izlanishlarda aniq maqsadga yoʼnaltirilgan QSHYPPM XI\RSPSKM]EPEVRM MWLPEF GLMUMWL ZIVFEP ZE RSZIVFEP QYPSUSX ZSWMXEPEVMRMRK YQYQMRWSRM] ZE QMPPM] E\PSUM]estetik jihatlarini aniqlash, boʼlajak mutaxassislarning WLE\WPEVEVS QEHERM]EXPEVEVS LEQHE SQQEZM] QYPSUSX QEHERM]EXM QSHIVEXSVPMO ZE WYTIVZE]^IVPMOUSFMPM]EXPEVMXM^MQPMXELPMPUMPMWLQERXMUM]JMOVPEWLZEQSLMVSREQYRS^EVESPMF FSVMWL QELSVEXMRM VMZSNPERXMVMWL OEFM QEWEPEPEV HSP^EVF ELEQM]EX OEWF IXQSUHE АRE WLY nuqtai nazardan oliy taʼlim muassasalari talabalarini samarali muloqotga tayyorlashning TIHEKSKMO QI\ERM^QPEVMRM XEOSQMPPEWLXMVMWL QYLMQ MPQM]EQEPM] ELEQM]EX OEWF IXEHM Oʼzbekiston Respublikasining 2016 yil «Yoshlarga oid davlat siyosati toʼgʼrisida»gi Qonuni,Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining 2014 yil 6 fevraldagi «Oʼzbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatini amalga oshirishga qaratilgan qoʼshimcha GLSVEtadbirlar toʼgʼrisida»gi PQWSR UEVSVM :E^MVPEV 1ELOEQEWMRMRK ]MP 171

172-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr maydagi ““Toshkent davlat pedagogika universiteti” faoliyatini yanada takomillashtirish choratadbirlari toʼgʼrisida”gi 153WSRUEVSVMWLYRMRKHIOQE^OYVJESPM]EXKESMHUEXSVFSWLUE meʼyoriyLYUYUM]LYNNEXPEVHEFIPKMPERKERZE^MJEPEVEQEPKEXEHFMUUMPMRQSUHE Nodavlat ta’lim muassasalari talabalarini samarali muloqot texnologiyalari va XI\RMOEWMKEXE]]SVPEWLKESMHNELSRHESPMFFSVMPKERXEHUMUSXPEVREXMNEWMHEFMVUEXSVNYQPEHER UY]MHEKMMPQM]REXMNEPEVSPMRKER m'SQQYRMGEXMSR 7XYHMIW| QYPMXMQIHMEPM XI\RSPSKM]E MWLPEF GLMUMPKER 9RMZIVWMX] SJ California); samarali muloqotning shaxsga yoʼnaltirilgan tizimi hamda rolli, kognitiv, xulq EXZSVKE HSMV XEVOMFM] UMWQPEVM ERMUPERKER OSQQYRMOEXMZ ZE^M]EX XYWLYRGLEWM ZE YRMRK TEVEQIXVPEVM MWLPEF GLMUMPKER 'EQFVMKI 9RMZIVWMX] XEPEFEPEVRMRK OSQQYRMOEXMZ OSQTIXIRXPMKMRM VMZSNPERXMVMWLKE HSMV MNXMQSM]TWM\SPSKMO XVIRMRKPEV QENQYM MWLPEF GLMUMPKER (Manchester University); kommunikativ strategiyalar yordamida oʼzaro munosabatlarni WEQEVEPMXEWLOMPIXMWLZEQI\ERM^QPEVMRMXEOSQMPPEWLXMVKER =ETSRXMPMZEQEHERM]EXM/YHER instituti); boʼlajak mutaxassisning kasbiy faoliyati samaradorligini taʼminlash va zamonaviy kompetentligini rivojlantirishga yoʼnaltirilgan neyrolingvistik dasturlashtirish texnologiyalari XEOSQMPPEWLXMVMPKER 1SWOZE HEZPEX TIHEKSKMOE YRMZIVWMXIXM QEHERM]MRWSRTEVZEVPMO ]SRHEWLYZEWSWMHEXEPEFEPEVRMWEQEVEPMQYPSUSXKEXE]]SVPEWLXI\RSPSKM]EWMMWLPEFGLMUMPKER 8SWLOIRXHEZPEXTIHEKSKMOEYRMZIVWMXIXM M?A Dunyoda boʼlajak mutaxassislarni samarali muloqot texnologiyasi va texnikasiga tayyorlash boʼyicha qator, jumladan, quyidagi ustuvor yoʼnalishlarda tadqiqotlar olib FSVMPQSUHE WYFʼIOX WYFʼIOX QYRSWEFEXPEVMKE EWSWPERKER OSQQYRMOEXMZ XI\RSPSKM]EPEVRM XEOSQMPPEWLXMVMWL WEQEVEPM QYPSUSXKE XE]]SVPEWLHE QMPPM] ZE MPKʼSV \SVMNM] XENVMFERMRK Sʼ^EVS Y]KʼYRPMKMRM XEʼQMRPEWLKEUEVEXMPKERHMHEOXMOQERXMUM]XEʼQMRSXMRMMWLPEFGLMUMWL QYPSUSXNEVE]SRMHE]Y^EKEOIPEHMKERQERMTYP]EXMZ\YPUEXZSVRMFEVXEVEJIXMWLRMRKTVSJMPEOXMO XI\RSPSKM]EPEVMRMXEOSQMPPEWLXMVMWLQEWEPEPEVM]EREHEHSP^EVFQEWEPEPEVHEOS VMPQSUHE <YPSWE Yuqoridagilardan kelib chiqib, bugungi kunda nodavlat ta’lim tizimida boʼlajak QYXE\EWWMWPEVRM NYQPEHER TIHEKSKMO OEHVPEVRM WEQEVEPM QYPSUSX XI\RSPSKM]EWMKE ]S REPXMVMWL IRK OEXXE QYEQQSPEVRMRK ]IGLMQM WMJEXMHE XEPEFEPEVRM WEQEVEPM QYPSUSX XI\RSPSKM]EWM ZE XI\RMOEWMKE XE]]SVPEWLRMRK EOWMSPSKMO ZE EOQISPSKMO MQOSRM]EXPEVMRM yanada ochib bermoqda. Talabalar uchun oliy ta’lim muassalsalarining pedogogik malakali professor o’qituvchilarning protsessual texnologiyalari, tashkiliy shakllari, metodlari va QIXSHMO RSZEXWM]EPEVRMRK MWLPEF GLMUMPKERPMKM WLYRMRKHIO XEPEFE ]SWLPEV YGLYR QE^OYV JESPM]EXRMRK QSXMZEXWMSR OSKRMXMZ JESPM]EXPM XI\RSPSKMO ZE VIJPIOWMZ QI^SRPEVM FIPKMPERKER 8EPEFEPEVRM WEQEVEPM QYPSUSX XI\RSPSKM]EWM ZE XI\RMOEWMKE WEQEVEPM OSQQYRMOEXMZ JESPM]EXKEXE]]SVPEWLQYEQQSWMRMRKHSP^EVFPMKMLEUMHEKMQEWEPERMVMZSNPERXMVMWLHEQYPSUSX texnologiyasi va texnikasiga tayyorlashning pedagogik imkoniyatlarini, muloqot sanʼati boʼyicha auditoriyadan tashqari mashgʼulotlar misolida takomillashtirish zarurligini, muloqot sanʼati boʼyicha auditoriyadan tashqari mashgʼulotlar dasturini joriy qilish va uning oliy taʼlim muassasalari talabalarini samarali muloqot texnologiyasi va texnikasiga XE]]SVPEWLHEKM EOWMSPSKMO ZE QIXSHSPSKMO MQOSRM]EXPEVMRM SGLMF FIVMWL OIVEOPMKM QYLYQ ^EVYVM]SQMPWMJEXMHELS^MVKMOYRHEIRKOEXXEQEWEPEPEVHERFMVMFS PMFOIPQSUHE %HEFM]SXPEV 1MV^M]SIZ7L=ERKM3‘^FIOMWXSRXEVEUUM]SXWXVEXIKM]EWM8S‘PHMVMPKERMOOMRGLMREWLVM– 8SWLOIRX: “3‘^FIOMWXSR” REWLVM]SXM 172

173-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr 18S\XE\SHNE]IZERMRK YQYQM] XELVMVM SWXMHE 4IHEKSKMOE (EVWPMO 8 3 ^FIOMWXSR JE]PEWYJPEVM1MPPM]NEQM]EXM?A ,SWLMQSZ / '3GLMP 3 ^FIO TIHEKSKMOEWM ERXSPSKM]EWM 3 UYZ US PP -NMPH –8 3 UMXYZGLM -FVEKMQSZ <- %FHYPPE]IZE 7L% 4IHEKSKMOE RE^EVM]EWM (EVWPMO T.: ―Fan va XI\RSPSKM]EPEV‖REWLVM]SXM 173

174-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТ ШАРОИТИДА КАСБЛАР ТРАНСФОРМАЦИЯСИНИНГ ИЖТИМОИЙ ЖИҲАТЛАРИ Нуруллаева Зулхумор Сидаматовна Фалсафа фанлари бўйича PhD 9RMZIVWMX]SJQEREKQIRXERHJYXYVIXIGLRSPSK] Аннотация: Рақамли технологияларнинг ишлаб чиқариш ва ҳаётда кенг қўлланилиши туфайли рақамли иқтисодиётнинг жамият ва анъанавий иқтисодиётга таъсири чуқурлашмоқда. Рақамли иқтисодиётнинг бандлик тузилмасига қандай таъсир қилиши ҳақидаги савол муҳокама қилинадиган долзарб масалага айланди. Ушбу мақолада рақамли иқтисодиёт шароитида касблар трансформациясининг ижтимоий жиҳатлари таҳлил қилинади. Калит сўзлар: рақамли инновациялар, рақамли иқтисодиёт, замонавий касблар, мослашувчанлик, информацион технологиялар Биз ҳозирда Интернетга асосланган технологик инновацияларнинг янги босқичини бошдан кечирмоқдамиз ва жаҳон иқтисодиёти рақамли иқтисодий ривожланишнинг янги босқичига кирди[1]. Турли мамлакатлар ҳукуматлари рақамли иқтисодиётни ривожлантиришни қўллабқувватлаш учун миллий рақамлаштириш жараёнини рағбатлантириш сиёсатини жорий қилди. Мисол учун, AҚШ ҳукумати томонидан рақамли иқтисодиёт билан боғлиқ масалаларни тушуниш учун “Информацион рақамли иқтисодиёт 2017” ва “Рақамли иқтисодиёт 2021” каби турли ҳисоботлар кетмакет эълон қилинди[2]. Бундан ташқари, Канада, Япония, Германия, Италия каби ривожланган давлатлар ҳам рақамли иқтисодиётни ривожлантириш ва миллий иқтисодий ривожланиш стратегияларига хизмат қилиш учун рақамли иқтисодиёт стратегияларини жорий қилдилар[3]. Хитой ўзининг тижорат платформаларида глобал рақамли бойликнинг юқори консентрацияси билан глобал рақамли иқтисодиётни ривожлантиришда етакчи бўлиб қолмоқда. Рақамли иқтисодиёт – бу иқтисодий, ижтимоий ва маданий алоқаларни рақамли технологияларни қўллаш асосида амалга ошириш тизимидир. Баъзида у интернет иқтисодиёти, янги иқтисодиёт ёки вебиқтисодиёт деган терминлар билан ҳамифодаланади. 1995 йилда америкалик дастурчи Николас Негропонте “рақамли иқтисодиёт” терминини амалиётга киритди. Ҳозирда бу истилоҳни бутун дунёдаги сиёсатчилар, иқтисодчилар, журналистлар, тадбиркорлар –деярли барча қўлламоқда. 2016 йилда Бутунжаҳон банки дунёдаги рақамли иқтисодиётнинг аҳволи ҳақида илк марта маъруза эълон қилди Бугун истеъмолда тез тез ишлатилаётган рақамли иқтисодиётнинг қандай ўзига хос жиҳатлари мавжуд. Масалан, бизга бирор маиший техника керак. Уни бозорга тушиб ўзи бевосита танласа ва нақд пулга сотиб олса, бу анъанавий иқтисод. Бирон савдо боти ёки платформа орқали ўзига маъқул товарни танлаб, товар эгасига пулни электрон тўлов тизими орқали тўлаш ва товарни етказиб бериш хизмати орқали олиш – рақамли иқтисодиёт дейилади. Бу масалани энг содда маиший мисол орқали тушунтиришдир. Аслида, ҳаммамиз аллақачон рақамли иқтисодиёт ичидамиз, унинг қулайликларидан фойдаланамиз. Масалан, ойликларимиз пластик карталарга тушади, электрон тўлов орқали коммунал хизматлар, телефон, интернет ва бошқа маҳсулот ва хизматларга тўлов қиламиз, электрон тарзда солиқ декларацияси 174

175-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr топширамиз, ҳайдовчилик гувоҳномасини алмаштирамиз, болалар боғчасига навбатга туриш, болаларни мактабга рўйҳатга қўйиш, картадан картага пул узатамиз, уйга таом буюртма қиламиз ва ҳоказо. Рақамли иқтисодиёт – бу мутлоқ янги тизим, тубдан янгиланган иқтисодиёт эмас. Бу янги технологиялар, платформалар ва бизнес моделлари яратиш ва уларни кундалик ҳаётга жорий этиш орқали мавжуд иқтисодиётни янгича тизимга кўчириш деганидир. Рақамли иқтисодиёт инсонларнинг турмуш даражасини сезиларли даражада ошириши асосий фойдасидир. Бундан ташқари рақамли иқтисодиёт коррупция ва “қора иқтисодиёт”нинг асосий кушандасидир. Чунки, рақамлар ҳамма нарсани муҳрлайди, хотирада сақлайди, керак пайтда маълумотларни тез тақдим этади. Бундай шароитда бирон маълумотни яшириш, яширин битимлар тузиш, у ёки бу фаолият ҳақида тўлиқ ахборот бермасликнинг иложи йўқ, компьютер ҳаммасини намоён қилиб қўяди. Маълумотлар кўплиги ва тизимлилиги ёлғон ва қинғир ишларга йўл бермайди, чунки тизимни алдаш имконсиз. Натижада “ифлос пулларни” ювиш, маблағларни ўғирлаш, самарасиз ва мақсадсиз сарфлаш, ошириб ё яшириб кўрсатиш имкони қолмайди. Бу эса иқтисодиётга легал маблағлар оқимини оширади, солиқлар ўз вақтида ва тўғри тўланади, бюджет тақсимоти очиқ бўлади, ижтимоий соҳага йўналтирилган маблағлар ўғирланмайди, мактаблар, касалхоналар, йўлларга ажратилган пуллар тўлиқ етиб боради ва ҳоказо. Давлатнинг рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йўлини танлаганлиги ахборот технологиялари соҳасида ва умуман, электрон ҳужжатлар айланмаси соҳасида янги йўналишлар очиб беради. “Рақамли технологиялар” томон бурилишга бутун жаҳон интернет тармоғи ва сифатли алоқанинг ривожланиши сабабчи бўлди. Рақамли иқтисодиёт шароитида ҳар бир касб яшаб қолиш учун ана шу тизимнинг талабларига мослашиши керак. Барча соҳаларга IT нингт кириб келиши ўз навбатида, касблар трансформациясини янада жадаллаштирди. Айрим касбларга ўзўзидан эҳтиёж йўқолди, айримларига эҳтиёж ортди. Рақамли иқтисодиётда ходимлар қачон, қаерда, қандай ишлашни танлаши, ўз истеъдодлари ва имкониятларига яраша иш танлашнинг катта имкониятларига эга бўлишади. Бундай шароитда инсон капиталини жалб қилиш, истеъдодларни танлаш ва ушлаб қолиш зарурати янада ортади. Ходимлар эски тартибдагидек белгиланган вазифасини бажармайди, аксинча янгилик яратади, янги ишланмаларни амалиётга жорий этади, инновацион ечимлар ишлаб чиқади Рақамли иқтисодиёт шароитида ходимлар ишни қачон ва қаерда бажарилганлиги эмас балки, қандай бажарилганлигини кўпроқ эътиборга олади яъни мослашувчан иш тартиби актуаллашади. Бу эса ҳар бир ходимга ўз касбий фаолиятини шахсий ҳаёти, қизиқишлари, ўзини ривожлантириш масалалари билан уйғунлаштиришига имконият яратади. Жаҳон иқтисодий форумининг прогнозларига кўра, рақамли иқтисодиётнинг кенг ривожланиши билан кадрлар алмашинуви сезиларли аражада ортади. Кутилаётган ўзгаришларнинг учдан икки қисми бевосита бошқарувда фаолият юритадиган кадрларга таъсир кўрсатади. СOVID19 пандемияси рақамли технологиялар ва иқтисодиётнинг жадал ривожланишига катта туртки берди. Жамият илгари яшамаган мухитда яшаб қолиш, иқтисодиётни асраб қолиш, иш ўринларини сақлаб қолиш ва ижтимоийиқтисодий инқирозни олдини олиш учун янги иш услубларига ўтиш мажбуриятини олди. Пандемия шароити ҳаракатининг чекланганлиги, маиший эҳтиёжларнинг тўҳтаб қолмаслиги (масалан, коммунал тўловлар), банк хизматларидан фойдаланинш 175

176-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr зарурати, турли кўринишдаги маълумотномалар олиш каби вазифаларни амалга ошириш учун онлайн платформаларни ривожлантириш, онлайн ишлаш кўникмасини эгаллашни талаб қилди. Иқтисодиёт билан бир қаторда таълим соҳасига ҳам аста секин рақамли технологиялар фаол кириб кела бошлади. Айтиш мумкинки, пандемия рақамли иқтисодиётга ўтиш жараёнини янада тезлатди. Иш режими тушунчаси ўзининг мазмунини ўзгартирди. Ҳозирда масофавий таълим плотформалари фаол ишламоқда. Масофавий ишлаш режими малкали ходимлардан унумли фойдаланиш учун муқобил вариант сифатида қўллаб келинмоқда. Умуман олганда, жуда катта хажмдаги маълумотлар, виртуал реаллик, ижтимоий тармоқлар, глобал фаоллик рақамли иқтисодиётнинг асосий белгиларидир. Мана шу жараёнга боғлиқ равишда рақамли иқтисодиёт айрим касбларни ютиб юбормоқда. Айримларига эса, эҳтиёж кундан кунг ортиб бормоқда. Масалан, йирик компаниялар ўз мижозларининг эҳтиёжларига тўлақонли жавоб бериши учун уларнинг талабларига мослашган хизматларни таклиф этиш учун веб таҳлилларни амалга ошириши зарур. Шу сабабдан бугун Web Analyst (вебтахлилчи) хизматига зарурат туғилмоқда. Вебтаҳлилчилар мукаммал таҳлилий қобилиятга эга, мантиқий тафакури кенг мутахассислардир. Ушбу мутахассислар рақамли иқтисодиёт ва маркетинг соҳасидаги билмларни чуқур ўзлаштиргна бўлиши лозим. Рақамли иқтисодиёт шароитида ҳисобчиларга бўлган талаб бошқача мазмун касб этади. Замонавий бизнес технологияларни жорий этиш ва рақамлаштириш натижасида бу соҳадаги иш ўринлари ўзўзидан қисқарди. Энди ҳисобчилар ўз устида ишлаб, ривожланиб замонавий касбларга мослашиши, янги билимларни эгаллаб меҳнат юозорида ўз ўрнини топиши мумкин. Рақамли иқтисодиётда олдинги ҳисобчилар &YWMRIWW -RXIPPMKIRGI 1EREKIV – Биснес аналитикаси менеджери касбини эгаллашлари мумкин. Бу касб эгаларининг асосий вазифаси бизнес фаолитини таҳлил қилиш, бошқарув органлари олдида хисоботлар бериш, компанияларнинг стратегик қарор ва режалари учун маълумотлар тўплашдан иборат. Бугун бутун дунёни рақамли иқтисодиёт астасекин қамраб олмоқда. Бу эса, бир мутахссисдан замонавий билимларни эгаллашни, ижтимоий ҳаракатчанликни ва тинимсиз ўз устида ишлашни талаб этмоқда. Рақамли иқтисодиётнинг ижтимоий фалсафий асосларини ўрганиш, таҳлил қилиш орқали жамиятнинг ушбу янги тизимга мослашиши учун имкониятларни ўрганишга ёрдам беради. Адабиётлар 0MY> 4VMRGMTPIWSJ(MKMXEP)GSRSQMGW7TVMRKIV7MRKETSVI 1SXXEIZE%/LYWWEMRSZE> +SVHI]IZE= -QTEGXSJXLIHMKMXEPIGSRSQ] SR XLI HIZIPSTQIRX SJ IGSRSQMG W]WXIQW -R)7 ;IF SJ 'SRJIVIRGIW :SP )(4 7GMIRGIW 4ERGLIROS : 6I^RMOSZE 2 &YPEXSZE 3 6IKYPEXSV] 'SQTIXMXMSR MR XLI (MKMXEP)GSRSQ]2I[*SVQWSJ4VSXIGXMSRMWQ-RXIVREXMSREPIGSRSQMGTSPMG] >LES = (IGIQFIV 8IGLRSPSKMGEP -RRSZEXMSR )JJIGX SR )QTPS]QIRX SJ 8IVXMEV]7IGXSVMR'LMREER%6(0&SYRHW8IWXMRK%TTVSEGL-R-RXIVREXMSREP'SRJIVIRGI SRQEXLIQEXMGEPWXEXMWXMGWERHIGSRSQMGEREP]WMW 17)% TT %XPERXMW4VIWW 7LSQYVSZMGL < & 6EUEQPM MUXMWSHM]SX WLEVSMXMHE VEUEQPM FSWLUEVYZ XI\RSPSKM]EPEVRM VMZSNPERMWL XIRHIRWM]EPEVMS ^FIOMWXSRHE JERPEVEVS MRRSZEXWM]EPEV ZE MPQM] XEHUMUSXPEVNYVREPM 2E^EVSZ 6 6EUEQPM MUXMWSHM]SX WLEVSMXMHE QILREX QYRSWEFEXPEVMRM XEOSQMPPEWLXMVMWL7SPYXMSRSJWSGMEPTVSFPIQWMRQEREKIQIRXERHIGSRSQ] 176

177-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr -28)27-:8)<2303+-=%0%62-320%=23 6+%89:',-:-()31% 69>%0%68%==360%7, :%90%6(%2*3=(%0%2-7,7%1%6%7- 8%897*HSXWIRXM4L(<)6E\QSRSZ 8%897*FSWUMGLXEPEFEWM7L7EQEHSZE Аннотация: Интенсивные технологии – это технологические инструменты и оборудование, которые пользуются большим спросом в сфере преподавания и обучения в современном мире. Эти устройства включают в себя некоторые важные технологии, которые открывают новые возможности для учителей. Однако подготовка видеолекций, обучающих интенсивным технологиям, позволяет реализовать процесс обучения в онлайнформате. Это позволяет преподавателям, студентам и сотрудникам учиться эффективно и удобно. Ключевые слова: Видеолекции, интенсивные технологии, интерактивное образование, дистанционное образование, современность, монтаж, анимация. %WSWM] QEXR -RXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEV ZE S VKEXMWL -RXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEV QEWSJEZM] S UMXMWL NEVE]SRMRM ]EREHE WEQEVEPM UMPMWLKE ]SVHEQ FIVEHM &Y XI\RSPSKM]EPEV SRPMRI S VKERMWLTPEXJSVQEPEVMMRXIVEOXMZS UMXMWLZSWMXEPEVMZMVXYEPS VKEXMWLQYLMXPEVMZEFSWLUEPEVMRM S ^ MGLMKE SPEHM &Y UMWQHE MRXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEV S VKEXMWL NEVE]SRMHE UERHE] JS]HEPERMWL QYQOMRPMKMZEYPEVHERUERHE]JS]HESPMWLQYQOMRPMKMOS VWEXMPEHM :MHISQE VY^EPEV XE]]SVPEWLRMRK VSPM :MHISQE VY^EPEV S VKEXMWL NEVE]SRMHE OEXXE ELEQM]EXKEIKE:MHISQE VY^EPEVS UMXYZGLMPEVYGLYRXE]]SVPEFXYVMPKERHEVWPMOPEVQE VY^EPEV ]SOM QEWLK YPSXPEV WLEOPMHE S UYZ QEXIVMEPMRM S VKERMWLRM SWSRPEWLXMVEHM &YRMRK REXMNEWMHE S UMXYZGLMPEV S UYZGLMPEVKE UYPE] ZE SWSRVSU S VKERMWL MQOSRM]EXMRM FIVEHM :MHISQE VY^EPEV MRXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEV FMPER FSK PMU FS PMF S VKERMWL NEVE]SRMHE YPEVHER WEQEVEPM JS]HEPERMWLRMXE QMRPE]HM :MHISQE VY^EPEV XE]]SVPEWL NEVE]SRM :MHISQE VY^EPEV XE]]SVPEWL NEVE]SRM EQEPM]SXKE EWSWPERKERPMO ZE XI\RMO QYEQQSPEV FMPER FSK PMU FS PMWLM QYQOMR &Y UMWQHE ZMHISQE VY^EPEVXE]]SVPEWLRMRKFSWLUEMRXIRWMZXI\RSPSKM]EPEVHERJS]HEPERMWLRMXEPEFIXMWLM WOVMTX]S^MWLZMHISQSRXENUMPMWLEYHMSZEZM^YEPIJJIOXPEVUS WLMWLZEFSWLUEPEVRMS ^MGLMKE SPKERPMKMXYWLYRMPEHM:MHISQE VY^EPEVXE]]SVPEWLNEVE]SRMS UMXYZGLMPEVYGLYRXI\RMOFMPMQZE QEPEOEPEVRM XEPEF UMPEHM PIOMR FY QYEQQS MRXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEV SVUEPM SWSRPEWLXMVMPMWLM QYQOMR -RXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEVRM SRPE]R S VKEXYZGLM ZMHISQE VY^EPEV XE]]SVPEWLRMRK WEQEVEHSVPMKM ZE S VKERMWL NEVE]SRMHE S UMXYZGLMPEV ZE S UYZGLMPEV YGLYR UYPE]PMOPEV XE QMRPEWLMSHEXHEOS TXEPEFUMPMREHM&YYWOYREPEVMRXIRWMZXI\RSPSKM]EPEVHERJS]HEPERMWLRM S VKERMWL YGLYR S UMXYZGLMPEVKE ]SVHEQ FIVEHM ZE S UYZGLMPEVRM EQEPM]SXKE UEQVEF SPMWL YGLYR UYPE] MQOSRM]EX ]EVEXEHM :MHISQE VY^EPEV XE]]SVPEWL NEVE]SRM IWE XI\RMO FMPMQ ZE QEPEOEPEVRMXEPEFUMPEHMPIOMRS VKERMWLNEVE]SRMRMWEQEVEPMZESWSRVSUUMPMWLMQOSRMRMFIVEHM 7LYRMRKHIO MRXIRWMZXI\RSPSKM]EPEVRM SRPE]R S VKEXYZGLM ZMHISQE VY^EPEV XE]]SVPEWL S UMXMWL WSLEWMHEKM MRRSZEXWM]EPEV ZE ]ERKMPMOPEVRM OS VWEXMWLKE ]SVHEQ FIVEHM &Y IWE S UYZGLMPEVKE QSXMZEXWM]EFIVEHMZEYPEVRMS VKERMWLRMVEK FEXPERXMVEHM /I]MRGLEPMO MRXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEVRM SRPE]R S VKEXYZGLM ZMHISQE VY^EPEV XE]]SVPEWLRMRK OS VWEXMPKER QYLMQ QEWEPEPEVMRM ]IGLMWL ZE YRMRK ]EREHE VMZSNPERMWLMKE UEVEXMPEHMKER XEOPMJPEV OIPXMVMPEHM &Y XEOPMJPEV MRXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEVRM S VKERMWLRM SWSRPEWLXMVMWL S VKEXYZGLMPEV ZE S UYZGLMPEV YGLYR UYPE]PMOPEV ]EVEXMWL S UYZ NEVE]SRMRM 177

178-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr MRXIVEOXMZUMPMWLZES UYZGLMPEVRMRKS ^FMPMQPEVMRMEQEPM]SXKES XOE^MWLKE]S PUS ]EHM 7S RKKM UMWQHE MRXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEVRM SRPE]R S VKEXYZGLM ZMHISQE VY^EPEV XE]]SVPEWLRMRK GLIOPERKER ]SRHEWLYZPEVMRM ZE QYEQQSPEVMRM ]EREHE S VKERMF GLMUMWL FY WSLEHE MPK SV MRRSZEXWM]EPEV ZE ]YUSVM WMJEXPM XE PMQ ZSWMXEPEVMRMRK VMZSNPERMWLMKE ]S P US ]MWL YGLYRXEOPMJPEVOIPXMVMPEHM -RXIRWMZ XI\RSPSKM]EPEVRM SRPE]R S VKEXYZGLM ZMHISQE VY^EPEV XE]]SVPEWL S UYZ NEVE]SRMRM ]EREHE WEQEVEPM ZE UYPE]UMPMWLKE ]SVHEQ FIVEHM &YYWOYREPEV S UMXMWL WSLEWMHE MRRSZEXWM]EPEVSPMFFSVEHMZES UYZGLMPEVRMEQEPM]SXKEUEQVEFSPMWLYGLYRQSXMZEXWM]EFIVEHM &YIWEMRXIRWMZXI\RSPSKM]EPEVRMS VKERMWLZES VKEXMWLWSLEWMHEKMVMZSNPERMWLKE]S PUS ]EHM 3RPE]R3 VKEXMWLRMRK3 ^MKE<SWPMOPEVM >EQSREZM]PMO 3RPE]R ZMHISQE VY^EPEV S VKERYZGLMPEVKE XI\RSPSKM]EPEVRM S VKERMWLHE ^EQSREZM]PMOZEUYPE]PMOMQOSRM]EXMRMXEUHMQIXEHM 1EZNYH 1EXIVMEPPEVKE 3 VREWLMWL :MHISQE VY^EPEV S VKERMWL YGLYR ^EVYV FS PKER QEXIVMEPPEVRMS UYZGLMPEVKEUYPE]VSU]IXOE^MFFIVMWLSVUEPMS VKERMWLRM]EREHEWSHHEUMPEHM &MVI]KE1SWPEWLXMVMWL3RPE]RZMHISQE VY^EPEVFMVI]KEQSWPEWLXMVMPKERXE PMQRMXEUHMQ IXEHM FY IWE LEV FMV S VKERYZGLMRMRK S ^MRMRK XERPEWL ZEUXMRM ZE ]S REPMWLMRM FIPKMPEWLMKE MQOSRFIVEHM :MHISQE VY^EPEV8E]]SVPEWLHE5S PPERMPEHMKER8I\RSPSKM]EPEV 1SRXEN ZE %RMQEXWM]E :MHISQE VY^EPEV S VKERYZGLMPEVKE UM^MUXMVMGM ZE XYWLYREVPM FS PMWLMYGLYRQSRXENZEERMQEXWM]EXI\RSPSKM]EPEVHERWEQEVEPMJS]HEPERMPEHM -RXIVEOXMZPMO-RXIVEOXMZZMHISQE VY^EPEVS VKERYZGLMPEVFMPERMWLPEWLZEWEZSPPEVKENEZSF FIVMWLHE]SVHEQFIVEHM 6IEP ZEUX 1SRMXSVMRK 1SRMXSVMRK XI\RSPSKM]EPEVM S VKERYZGLMPEVRMRK S ^ REXMNEPEVM ZE NEVE]SRPEVMLEUMHEQEPYQSXSPMWLKE]SVHEQFIVEHM %HEFM]SXPEV 'PEVO 6' 1E]IV 6) )0IEVRMRKERH XLI7GMIRGI SJ -RWXVYGXMSR4VSZIR +YMHIPMRIWJSV'SRWYQIVWERH(IWMKRIVWSJ1YPXMQIHME0IEVRMRK;MPI] 4ETTEW ' 8LI 8ST I0IEVRMRK 8VIRHW JSV =SY 2IIH 8S /RS[ )PIEVRMRK-RHYWXV]960LXXTWIPIEVRMRKMRHYWXV]GSQIPIEVRMRKXVIRHW 7MIQIRW + 'SRRIGXMZMWQ % 0IEVRMRK 8LISV] JSV XLI (MKMXEP %KI -RXIVREXMSREP .SYVREP SJ -RWXVYGXMSREP 8IGLRSPSK] ERH (MWXERGI 0IEVRMRK 960 LXXT[[[MXHPSVK.SYVREP.ERCEVXMGPILXQ /SSLERK % 4EPMW^OMI[MG^ . +SPYGLS[WOM . 8VIRHW MR IPIEVRMRK % VIZMI[SJVIWIEVGL,YQERGIRXVMG'SQTYXMRKERH-RJSVQEXMSR7GMIRGIW 178

179-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr РАЗВИТИЕ ЦИФРОВАЯ И КРИТИЧЕСКАЯ ПЕДАГОГИКА Усмонов Аслиддин Шамшиддиновичассистент Самаркандского филиала ТУИТ EWPMYWQSR$QEMPVY Аннотация: Статья о профессорах и преподавателях в цифровой образовательной среде XXI века. В размещении образовательного контента в сети Интернет и образовательной эффективности обучающихся текущий спрос подчеркивается увеличением. Ключевые слова: Педагогика, цифровая педагогика, критическая цифровая педагогика, учить и учиться, цифровое обучение. В настоящее время существует несколько типов термина «педагогика», которые исследователи и учителя проводят углубленный анализ, чтобы определить, относятся ли они к этим типам педагогов, и пытаются внедрить такие виды деятельности, задачи, исследования в свой контекст, чтобы стать одним из них. Критическая педагогика, цифровая педагогика и критическая цифровая педагогика — вот некоторые примеры, которые следует принять во внимание. Прежде чем перейти к определению цифровой педагогики, я хотел бы, чтобы вы сначала подумали о термине «цифровая». Как бы вы хотели охарактеризовать термин «цифровой»? Когда я впервые задумался об этом термине, первое слово, которое пришло мне на ум, было «технология». Я думал, что это использование технологических устройств в классе для изучения языка. Основная проблема этого определения заключается в том, что мы не всегда используем технологии в наших классах. Цифровой инструмент может оказаться неэффективным для использования в другом контексте. Например, если я использую Kahoot в своем классе и кажется, что он работает в моем собственном контексте, это означает, что я могу реализовать дальнейшие действия с помощью этого инструмента. Однако если другой учитель из Турции проводит занятие с Kahoot, и ученикам становится скучно или они теряют мотивацию, то этот инструмент неэффективен для использования в этом конкретном контексте. Этому учителю следует использовать в своем классе различные виды цифровых инструментов. Таким образом, все зависит от собственного контекста учителей и конкретных целей, которые они ставят перед своими учениками, чтобы максимально эффективно освоить язык. В этой связи можно четко сказать, что в первую очередь надо думать о «педагогике», а не о «цифровых технологиях». Ниже приведены некоторые определения, которые следует считать «значимыми», когда мы пытаемся определить, что означает цифровая педагогика[1]. ϭ͘ Цифровая педагогика – это использование электронных элементов для улучшения или изменения опыта образования. ('VS\EPP&, 2013 г.) Ϯ͘ Цифровая педагогика – это ориентация на педагогику, не фетишизирующую цифровые инструменты. 7XSQQIP. В целом, в цифровой педагогике мы не используем технологии ради них самих. Скорее, мы используем технологии для наших собственных целей, учеников и контекста. Следовательно, правильный выбор технологических средств в отдельном классе делает учителя «цифровым педагогом». На самом деле термин «критический» в этой педагогике означает нечто иное. В 179

180-bet

Menejment va zamonaviy texnologiyalar universiteti 2023-yil 14-dekabr классе, где учитель просто проводит урок с использованием инструментов, соответствующих (цели и задачи использования языка) его собственному контексту, можно назвать «цифровой педагогикой». Чтобы сделать его «критическим», учитель должен включить в него чтото, что могло бы «изменить» ситуацию во многих отношениях. В критической цифровой педагогике цифровые инструменты, которые учителя используют в своих классах, должны открыть ученикам глаза на реалии жизни. Например, если учитель использует Padlet в своем классе для чтения или письма о семье иммигрантов, то это станет частью критической цифровой педагогики, поскольку учитель пытается повысить осведомленность о реальной проблеме, вызывающей обеспокоенность в сегодняшний мир. Речь идет не только об установлении осознания, но и о превращении этого осознания в действие. Студенты должны не только осознавать реальную ситуацию как таковую, но также критически мыслить и выдвигать различные критические идеи о том, как ее «преодолеть» или «решить» [2]. Итак, решающее значение в самом базовом смысле имеют социальные изменения в сообществах. Критический педагог верит, что может спасти мир, и предлагает решения сегодняшних проблем. Итак, как область исследования CDP или DP можно назвать убеждениями о поиске решений проблем, с которыми маргинализированные группы общества сталкиваются в повседневной жизни. В CDP речь идет о том, как можно достичь человеческой активности с помощью цифровой педагогики. Итак, если мы осмысленно используем цифровой инструмент в подходящей обстановке в классе; как для преподавания/изучения английского языка, так и для сосредоточения внимания на маргинализированных группах или несправедливости в обществе, нас будут считать критическими цифровыми педагогами. Критическая педагогика также может рассматриваться под термином «человеческая деятельность». Человеческая свобода означает способность действовать в соответствии с тем, что вы считаете правильным. Например, думать, что в обществе существует маргинализированная группа людей. Следовательно, вы можете подумать, что им следует помочь и позаботиться о них, чтобы у них были лучшие условия жизни. В конце концов, вы можете помочь им сами или собрать людей для создания сообщества, которое будет более эффективно помогать этим маргинализированным группам. Именно это и означает термин «человеческая деятельность». В общем, пожалуйста, имейте в виду маргинализированные группы в обществах по всему миру, когда вы готовите планы уроков в качестве учителей, потому что когданибудь вы сможете стать голосом угнетенной группы людей. Вы можете обучать студентов, которые будут знать о проблемах, существующих в их собственной среде, и предпринимать необходимые действия для их окончательного решения. Как учитель, вы можете затронуть определенные мировые проблемы в своем цифровом классе, чтобы ваши ученики осознали, что снаружи существует мир, полный маргинализированных людей. Литературы. 1ERWYVNSRSZMGL . 1 1IXLSHSPSKMGEP JSYRHEXMSRW JSV MQTVSZMRK XLI GSRXIRXSJXVEMRMRKJYXYVIMGXXIEGLIVWMRXLIGSRHMXMSRWSJHMKMXEPXVERWJSVQEXMSRSJIHYGEXMSR Актуальные вопросы современной науки и образования, 1. 1ERWYVNSRSZMGL . 1 7EXXSVSZMGL = 7 -14368%28 %(:%28%+)7 3* 36+%2->-2+ 8,) )(9'%8-32%0 463')77 97-2+ 74)'-%0 %440-'%8-327 3TIR %GGIWW 180

PDF hujjat

1 / 1
Yuklab olish

Universitet litsenziyalari

Litsenziya preview