Sun’iy Intellekt va Raqamli Iqtisodiyot

with linguistics and pedagogy (pragmatics, material design, assessment validity). Specialists should be trained to critically evaluate AI outputs, co-design inclusive datasets, and orchestrate human-AI teaching teams where technology amplifies, not replaces, pedagogical judgment. References: 1. UNESCO. (2021). Artificial Intelligence in Education: Challenges and Opportunities for Sustainable Development. Paris: UNESCO. 2. Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications for Teaching and Learning. Boston: Center for Curriculum Redesign. 3. Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., et al. (2018). AI4People-An ethical framework for a good AI society. Minds and Machines, 28(4), 689–707. 4. Zawacki-Richter, O., Marín, V.I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(1), 1–27. 5. Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M., & Forcier, L.B. (2016). Intelligence Unleashed: An Argument for AI in Education. Pearson Education. OILA VA KASB MUVOZANATI VA UNGA TA’SIR ETUVCHI IJTIMOIY-PSIXOLOGIK OMILLAR Teshayev Sobit Sodik o‘g‘li, Nizomiy nomidagi O‘zMPU “Psixologiya” kafedrasi o‘qituvchisi Annotatsiya. Maqolada oila va kasb muvozanati fenomeni tizimli va ko‘p darajali yondashuvda tahlil qilinadi. Muvozanat shaxs, oila va kasb omillari bilan bog‘liq bo‘lib, ish va oilaviy rollarni uyg‘unlashtirish, stressni boshqarish va psixologik farovonlik bilan belgilanadi. Amaliy tavsiyalar keltirilgan. Kalit so‘zlar:oila va kasb muvozanati, ish–oila konfliktlari, psixologik farovonlik, kasbiy samaradorlik, tizimli yondashuv, stress boshqaruvi, rollarni uyg‘unlashtirish Аннотация. Статья анализирует баланс работа–семья с системной и многоуровневой точки зрения. Баланс определяется взаимодействием личности, семьи и организации, согласованием профессиональных и семейных ролей, управлением стрессом и психологическим благополучием. Приведены практические рекомендации. Ключевые слова: баланс работа–семья, конфликты работа–семья, психологическое благополучие, профессиональная эффективность, системный подход, управление стрессом, согласование ролей Abstract. The article examines work–family balance from a systemic, multi-level perspective. Balance depends on individual, family, and organizational factors, role coordination, stress management, and psychological well-being. Practical recommendations are provided for achieving balance. Keywords: work–family balance, work–family conflict, psychological well-being, professional effectiveness, systemic approach, stress management, role coordination Kirish. Ilmiy adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, oila va kasb muvozanati tushunchasini aniqlash, izohlash yoki konseptual jihatdan talqin etishning yagona va universal modeli mavjud emas. Mazkur fenomen turli tadqiqot yo‘nalishlari hamda tashkilotlar kesimida o‘ziga xos mazmun bilan boyitilib, bir-biriga yaqin, biroq metodologik asoslari va urg‘u berilgan omillari jihatidan farqlanuvchi talqinlar orqali ifodalangan. Ayrim yondashuvlarda muvozanat rol konfliktlarini 519

kamaytirish bilan bog‘liq holda izohlansa, boshqalarida u chegaralarni boshqarish, subyektiv farovonlikni ta’minlash, hayotiy qoniqish darajasi yoki shaxsning kasbiy faoliyatdagi samaradorligi bilan integratsiyada tushuntiriladi. Shuningdek, so‘nggi tadqiqotlarda oila va kasb muvozanati nafaqat psixologik barqarorlik va ijtimoiy moslashuv bilan, balki shaxsning kasbiy o‘sishi hamda shaxsiy kasbiy muvaffaqiyatni his etishi bilan ham uzviy bog‘liq jarayon sifatida talqin etilmoqda. Chunki kasbiy sohada erishilgan natijalar va o‘z mehnatidan qoniqish darajasi oilaviy munosabatlar sifati, emotsional holat hamda umumiy hayotdan mamnunlik ko‘rsatkichlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Bu holat oila va kasb sohalari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir ikki tomonlama xarakterga ega ekanligini, ya’ni oiladagi psixologik iqlim ham kasbiy samaradorlik va motivatsiyaga ta’sir etishini ko‘rsatadi. Shu bois, taklif etilgan har bir ta’rif muvozanatga erishishda muhim deb hisoblangan turli omillar - vaqt va kuch resurslarini taqsimlash, emotsional so‘nish xavfi, oila va kasbdan qoniqish darajasi hamda shaxsiy kasbiy muvaffaqiyatni anglash kabi komponentlarga tayangan holda shakllangan. Biroq zamonaviy ijtimoiy-psixologik sharoitda oila va kasb muvozanatini faqat konfliktning yo‘qligi yoki rollarning oddiy uyg‘unligi sifatida talqin etish yetarli emas; uni shaxsning ichki yaxlitligi, qadriyatlar tizimi, motivatsion yo‘nalishi va hayotiy strategiyasi bilan bog‘liq kompleks fenomen sifatida ko‘rib chiqish zarur. Bundan tashqari, zamonaviy tadqiqotlar oila va kasb muvozanatini dinamik jarayon sifatida talqin etadi. Ya’ni muvozanat doimiy ravishda o‘zgarib turadigan, shaxsning hayotiy bosqichlari, kasbiy tajribasi, oilaviy majburiyatlari va ijtimoiy sharoitlar ta’sirida qayta shakllanib boradigan holatdir. Shu sababli ushbu fenomenni o‘rganishda nafaqat strukturaviy omillar, balki shaxsning individual psixologik xususiyatlari, stressga chidamliligi, qadriyatlar tizimi va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash darajasini ham hisobga olish muhim hisoblanadi. Mazkur nazariy mulohazalar oila va kasb muvozanati muammosini turli konseptual yondashuvlar asosida izohlash zarurligini ko‘rsatadi. Aynan shu nuqtai nazardan ilmiy adabiyotlarda ushbu tushuncha turli mualliflar tomonidan turlicha talqin etilgan bo‘lib, ularning har biri mazkur fenomenning muayyan jihatini yoritishga qaratilgan. Asosiy qism. Oila va kasb muvozanati tushunchasi ilmiy adabiyotlarda keng yoritilgan. Masalan, Jeffrey H. Greenhaus va Nicholas J. Beutell oila va ish o‘rtasidagi konfliktni vaqt, kuch va xulq-atvor talablari bir-biriga mos kelmaganda yuzaga keladigan jarayon sifatida ta’riflaydi [1, p. 77]. Keyinchalik Sue Campbell Clark oila va kasb o‘rtasidagi chegaralar nazariyasini ishlab chiqib, muvozanat insonning ushbu ikki soha talablarini muvofiqlashtirish qobiliyatiga bog‘liqligini va bu o‘z navbatida oila va kasb muvozanatining asosiy mezoni sifatida shaxsning subyektiv qoniqish va rollararo ziddiyatlarning kamayishiga hizmat qilishini ta’kidlaydi. Ushbu yondashuv shuni ko‘rsatadiki, muvozanat faqat vaqt taqsimoti emas, balki psixologik farovonlik va rollarni uyg‘unlashtirish darajasi bilan ham belgilanadi. [2, p. 751]. 520

Shuningdek, Michael R. Frone muvozanatni shaxsning ish va oilaviy rollardan qoniqish darajasi hamda stressning kamayishi bilan bog‘laydi [3, p. 145]. Yuqoridagi yondashuvlarni umumlashtirib, oila va kasb muvozanatini quyidagicha talqin qilish mumkin: uqorida keltirilgan yondashuvlarni umumlashtirish shuni ko‘rsatadiki, turli mualliflar oila va kasb muvozanatini turli mezonlar orqali izohlasa-da, ularning barchasida umumiy jihat sifatida shaxsning ish va oilaviy rollarni bir-biriga zid kelmaydigan tarzda uyg‘unlashtira olishi, subyektiv qoniqish hissini saqlashi hamda psixologik farovonligini ta’minlashi muhim omil sifatida namoyon bo‘ladi. Shu nuqtayi nazardan kelib chiqib, oila va kasb muvozanatini quyidagicha talqin qilish mumkin: Oila va kasb muvozanati - bu shaxsning ish va oilaviy rollarini o‘zaro moslashtira olishi, ushbu sohalarda barqaror psixologik farovonlik va qoniqish hissini saqlashi, rol ziddiyatlarini maqbul darajada boshqarishi hamda kasbiy samaradorlik va oilaviy munosabatlar sifatini bir vaqtning o‘zida ta’minlay olishi bilan tavsiflanadigan kompleks ijtimoiy-psixologik jarayondir. Bunday talqin oila va kasb muvozanatini faqat konfliktning yo‘qligi yoki vaqtni taqsimlash bilan emas, balki shaxsning qadriyatlari, emotsional holati, hayotiy strategiyasi va kasbiy o‘sishi bilan bog‘liq yaxlit tizim sifatida ko‘rib chiqishga imkon beradi. Xulosa. Tahlil qilingan ilmiy manbalar shuni ko‘rsatadiki, oila va kasb muvozanati shaxs hayot faoliyatining alohida bir sohasi emas, balki uning psixologik barqarorligi, kasbiy samaradorligi va ijtimoiy farovonligini belgilovchi tizimli hamda ko‘p darajali jarayondir. Ushbu fenomenni faqat rol konfliktlarining kamayishi yoki vaqtni taqsimlash bilan izohlash yetarli emas, chunki muvozanat shaxsning qadriyatlari, motivatsiyasi, emotsional barqarorligi, ijtimoiy muhit va tashkiliy sharoitlar bilan uzviy bog‘liq holda shakllanadi. Boshqacha aytganda, oila va kasb muvozanati shaxsning hayotiy strategiyasi, o‘zini anglash darajasi hamda kasbiy va oilaviy rollarni ongli ravishda boshqarish qobiliyatining natijasi sifatida namoyon bo‘ladi. Shu jihatdan, oila va kasb muvozanatini ta’minlash masalasi nafaqat individual psixologik omillar, balki tashkiliy muhit, ijtimoiy qo‘llabquvvatlash tizimi va mehnat faoliyatini tashkil etish sharoitlari bilan ham chambarchas bog‘liq ekanligi yaqqol namoyon bo‘ladi. Bu esa mazkur muammoni kompleks yondashuv asosida o‘rganish va amaliy jihatdan hal etishni talab qiladi. Amaliy tavsiyalarni tizimli ravishda quyidagi yo‘nalishlarda ifodalash mumkin: 1. Shaxsning o‘zini boshqarish va psixologik resurslar darajasida: ✓ vaqt va energiya resurslarini ongli rejalashtirish ko‘nikmalarini rivojlantirish; ✓ stressni boshqarish va emotsional o‘zini tartibga solish kompetensiyalarini shakllantirish; ✓ kasbiy va oilaviy qadriyatlar ierarxiyasini aniqlashtirish hamda hayotiy maqsadlarni muvofiqlashtirish; ✓ kasbiy so‘nish (emotsional kuyish)ning oldini olishga qaratilgan psixogigiyenik choralarni qo‘llash. 521

2. Oilaviy muhit darajasida: ✓ oila a’zolari o‘rtasida rollar va majburiyatlarni adolatli taqsimlash; ✓ emotsional qo‘llab-quvvatlash va o‘zaro tushunishni mustahkamlash; 3. Tashkiliy va mehnat muhiti darajasida: ✓ moslashuvchan ish jadvali, masofaviy ish shakllari va mehnatni insonparvarlashtirish tamoyillarini kengaytirish; ✓ xodimlarning psixologik farovonligini qo‘llab-quvvatlovchi dasturlarni joriy etish; ✓ rahbarlarning xodimlarning oila va ish muvozanatini ta’minlashga yo‘naltirilgan boshqaruv kompetensiyalarini rivojlantirish. Shunday qilib, oila va kasb muvozanatini ta’minlash masalasi shaxs, oila va tashkilot darajalarini qamrab oluvchi ko‘p bosqichli yondashuvni talab etadi. Mazkur yo‘nalishda tizimli ilmiy izlanishlar olib borish hamda amaliy mexanizmlarni ishlab chiqish shaxsning psixologik farovonligi, kasbiy samaradorligi va jamiyat ijtimoiy barqarorligini ta’minlashda muhim omil bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar. 1. Clark, S.C. (2000). Work/family border theory: A new theory of work/family balance. Human Relations, 53(6), 747–770. 2. Frone, M.R. (2003). Work–family balance. In J.C. Quick & L. E. Tetrick (Eds.), Handbook of occupational health psychology (pp. 143–162). Washington, DC: American Psychological Association. 3. Greenhaus, J.H., & Beutell, N. J. (1985). Sources of conflict between work and family roles. Academy of Management Review, 10(1), 76–88. 4. Teshayev, S.S. (2025). Oila va kasb muvozanati muammosi ilmiy tadqiqotlarning predmeti sifatida. Maktabgacha va maktab ta’limi, 3(6), 5–8. https://doi.org/10.5281/zenodo.15649390 SUN’IY INTELLEKT VA UNING RIVOJLANISH TARIXI, IMKONIYATLARI VA ZAMONAVIY JAMIYATDAGI O‘RNI Teshayev Sobit Sodik o‘g‘li, Nizomiy nomidagi O‘zMPU Psixologiya kafedrasi o‘qituvchisi Jo‘rayeva Mexruza Nodir qizi, Nizomiy nomidagi O‘zMPU Logopediya yo‘nalishi talabasi Annotatsiya. Mazkur maqolada sun’iy intellekt tushunchasi, uning shakllanish tarixi, nazariy asoslari, qo‘llanilish sohalari hamda zamonaviy jamiyat hayotidagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalarining ijtimoiy, iqtisodiy va ilmiy rivojlanishdagi ahamiyati hamda ularni qo‘llash bilan bog‘liq etik va huquqiy masalalar yoritiladi. Kalit so‘zlar: Artificial Intelligence (AI), sun’iy intellekt, zamonaviy texnalogiyalar, katta ma’lumotlar, texnologiya, jamiyat, avtomatlashtirish, qaror qabul qilish. Аннотация. В данной статье анализируется понятие искусственного интеллекта, история его формирования, теоретические основы, сферы применения и его роль в жизни современного общества. Также рассматривается значение технологий искусственного интеллекта в социальном, экономическом и научном развитии, а также освещаются этические и правовые вопросы, связанные с их использованием. 522

Ключевые слова: искусственный интеллект, алгоритм, большие данные, технология, общество, автоматизация, принятие решений. Abstract. This article analyzes the concept of artificial intelligence, its historical development, theoretical foundations, fields of application, and its role in modern society. It also examines the significance of artificial intelligence technologies in social, economic, and scientific development, as well as highlights the ethical and legal issues related to their implementation. Keywords: artificial intelligence, algorithm, big data, technology, society, automation, decision-making. Kirish. Sun’iy intellekt hozirgi zamonaviy texnologiyalar, ya’ni kompyuterlar, dasturlar va robotlarning inson ongi kabi fikrlashi, ma’lumotlarni tahlil qilishi hamda qaror qabul qilish jarayonlarini taqlid qiluvchi texnologiya hisoblanadi. Sun’iy intellekt algoritmlari katta hajmdagi ma’lumotlarga asoslanadi, o‘z-o‘zidan o‘rganadi va ko‘pincha insondan tezroq hamda aniqroq natijalar beradi. Ilmiy adabiyotlarda sun’iy intellekt inson intellektiga taqlid qilishga qodir bo‘lgan mashinalar yaratishga qaratilgan fan va texnologiya sohasi sifatida ta’riflanadi. Bu yo‘nalish informatika, matematika, kognitiv psixologiya va neyrofan yutuqlariga tayanadi. Sun’iy intellekt atamasi ilk bor 1956-yilda Dartmut konferensiyasida amerikalik olim Jon Makkarti tomonidan ilmiy atama sifatida kiritilgan [4]. Ushbu konferensiyada Marvin Minskiy, Gerbert Saymon va boshqa olimlar ishtirok etgan bo‘lib, sun’iy tafakkur sohasining ilmiy asoslari shakllana boshlagan [6]. Dastlab sun’iy intellekt mantiqiy modellashtirish va qidiruv algoritmlariga asoslangan bo‘lsa, keyinchalik ekspert tizimlari va bilimlar bazasi rivojlandi [1; 155–210]. Zamonaviy bosqichda esa neyron tarmoqlar va chuqur o‘rganish (deep learning) asosiy yo‘nalishga aylandi [1: 719–750]. Sun’iy intellekt nazariy asoslari keng yoritilgan fundamental manbalardan biri — Artificial Intelligence: A Modern Approach bo‘lib, unda intellektual agentlar, qaror qabul qilish modellari va o‘rganish algoritmlari ilmiy asosda tushuntirilgan. Umuman olganda ushbu atamaning mazmuniga nazar soladigan bo‘lsak, Sun’iy intellekt – bu kompyuterlar va dasturiy tizimlarning inson tafakkuriga xos bo‘lgan fikrlash, tahlil qilish va qaror qabul qilish jarayonlarini modellashtirishiga asoslangan texnologiyadir [1]. Sun’iy intellekt algoritmlari katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash, o‘z-o‘zidan o‘rganish va natijalarni prognoz qilish imkoniyatiga ega bo‘lib, ko‘pincha insondan tezroq va aniq darajada ishlashi bilan ajralib turadi. Sun’iy intellektning imkoniyatlari va qo‘llanilish sohalari sifatida bugungi kunda sun’iy intellekt kundalik hayotning turli sohalarida qo‘llanilmoqda. Jumladan: • aqlli qidiruv va tavsiya tizimlari (YouTube, Amazon, Netflix); • tabiiy tilni qayta ishlash tizimlari (Google Assistant, Siri, Alexa); • avtonom transport vositalari; • tibbiyotda diagnostika va prognozlash tizimlari; 523

moliya va ta’lim texnologiyalari. OECD hisobotlariga ko‘ra, sun’iy intellekt iqtisodiy samaradorlikni oshirish, xizmatlar sifatini yaxshilash va innovatsion rivojlanishni jadallashtirishga xizmat qilmoqda [5; 23–40]. Shu bilan birga texnologiyalarning jadal rivojlanishi jamiyat oldiga qator fundamental savollarni qo‘ymoqda. Brad Smith sun’iy intellektni rivojlantirishda etik tamoyillar va huquqiy me’yorlar ishlab chiqilishi zarurligini ta’kidlaydi [3; 192–205]. Sun’iy intellektning kelajakdagi ijtimoiy ta’siri masalalari Life 3.0 asarida keng muhokama qilingan bo‘lib, unda SI ning insoniyat taraqqiyotiga uzoq muddatli ta’siri tahlil qilinadi [2;. 45–60]. Zamonaviy jamiyatdagi o‘rni va istiqbollari sun’iy intellekt zamonaviy jamiyat hayotining ajralmas qismiga aylanmoqda. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, sun’iy intellekt transport, sog‘liqni saqlash, ta’lim, xavfsizlik va xizmat ko‘rsatish sohalarida muhim rol o‘ynamoqda [7]. Masalan: • aqlli transport tizimlari; • virtual yordamchilar; • tibbiy diagnostika; • tavsiya tizimlari. Sun’iy intellektning jamiyatdagi ahamiyati shundan iboratki, u mehnat unumdorligini oshiradi, xizmatlar sifatini yaxshilaydi va yangi iqtisodiy imkoniyatlarni yaratadi [7]. Kelajakda avtomatlashtirish darajasining ortishi, aqlli tizimlarning kengayishi va inson faoliyatining ko‘plab sohalarida yangi imkoniyatlarning paydo bo‘lishi kutilmoqda [2, p. 210–230]. Biroq bu jarayonda etik me’yorlar va inson manfaatlarini himoya qilish ustuvor ahamiyat kasb etadi, shundan kelib chiqib sun’iy intellekt zamonaviy jamiyat hayotining ajralmas qismiga aylanib bormoqda. Kelajakda sun’iy intellektning yanada takomillashishi, avtomatlashtirish darajasining ortishi va inson faoliyatining ko‘plab sohalarida yangi imkoniyatlar paydo bo‘lishi kutilmoqda. Biroq bu jarayonda etik me’yorlar, axborot xavfsizligi va inson manfaatlarini himoya qilish masalalari muhim o‘rin tutadi. Xulosa. Sun’iy intellekt insoniyat tarixida muhim ilmiy-texnologik bosqichlardan biri hisoblanadi. Uning rivojlanish tarixi, nazariy asoslari va zamonaviy jamiyatdagi o‘rni tahlili shuni ko‘rsatadiki, bu texnologiya kelajak taraqqiyotining asosiy omillaridan biriga aylanmoqda. Shu sababli sun’iy intellektni rivojlantirish jarayonida ilmiy asoslangan yondashuv, etik tamoyillar va huquqiy me’yorlarga amal qilish zarur. • Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Russell, S., & Norvig, P. (2021). Artificial intelligence: A modern approach (4th ed., pp. 1–4; 155–210; 693–750). Pearson. 2. Tegmark, M. (2017). Life 3.0: Being human in the age of artificial intelligence (pp. 45–60; 210–230). Penguin Books. 3. Smith, B., & Browne, C. (2019). Tools and weapons: The promise and the peril of the digital age (pp. 192–205). Penguin Press. 524

4. McCarthy, J. (2007). What is artificial intelligence? Stanford University. http://jmc.stanford.edu/articles/whatisai/whatisai.pdf 5. OECD. (2020). Artificial intelligence in society (pp. 23–40; 67–75). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/eedfee77-en 6. Modern Science and Research. (2024). Sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanish tarixi va qo‘llanilishi (pp. 1–3). 7. Stone, P., Brooks, R., Brynjolfsson, E., et al. (2022). Artificial Intelligence and Life in 2030 (pp. 5–15). ISPAN TILI FRAZEOLOGIK BIRLIKLARINING MILLIY-MADANIY XUSUSIYATLARI: LINGVOKULTUROLOGIK VA PRAGMATIK TAHLIL Dushayeva U.Y., O‘z.DJTU Ispan tili amaliy fanlar kafedrasi f.f.f.d(PhD) dotsent v.b., umida.77.ud@gmail.com Annotatsiya. Мazkur maqolada ispan tili frazeologik birliklarining milliy-madaniy xususiyatlari lingvokulturologik va pragmatik yondashuv asosida yoritiladi. Frazeologizmlarning ichki obrazliligi, milliy stereotip va qadriyatlarni kodlashi, tarixiy-xotira qatlamlari, diniy va marosimiy motivlar, shuningdek kundalik kommunikatsiyadagi baholash (evaluativ) va ta’sir (perlokutiv) vazifalari tahlil qilinadi. Ispan tilidagi frazeologik birliklar “madaniy skriptlar” (xalqona mantiq), “ramziy dominanta” (asosiy timsollar) va “pragmatik profil” (kimga, qachon, qanday ohangda ishlatilishi) mezonlari orqali tasniflanadi. Natijada frazeologizmlar nafaqat til birligi, balki ispan jamiyatining tarixiy tajribasi va kollektiv mentalitetini aks ettiruvchi madaniy kod sifatida talqin qilinadi. Kalit so‘zlar: frazeologiya, lingvokulturologiya, milliy-madaniy kod, obrazlilik, madaniy skript, pragmatika, evaluativlik. Аннотация. В данной статье национально-культурные особенности фразеологических единиц испанского языка освещаются на основе лингвокультурологического и прагматического подхода. Анализируется внутренняя образность фразеологизмов, кодирование национальных стереотипов и ценностей, историко-памяточные пласты, религиозные и ритуальные мотивы, а также оценочные (эвалютивные) и воздействующие (перлокутивные) функции в повседневной коммуникации. Фразеологические единицы в испанском языке классифицируются по критериям "культурные скрипты" (народная логика), "символическая доминанта" (основные символы) и "прагматический профиль" (кому, когда, в каком тоне они используются). В результате фразеологизмы интерпретируются не только как языковая единица, но и как культурный код, отражающий исторический опыт и коллективный менталитет испанского общества. Ключевые слова: фразеология, лингвокультурология, национально-культурный код, образность, культурный скрипт, прагматика, оценочность. Abstract. This article highlights the national-cultural characteristics of Spanish phraseological units based on a linguocultural and pragmatic approach. The internal imagery of phraseological units, their encoding of national stereotypes and values, layers of historical memory, religious and ritual motifs, as well as evaluative and perlocutive functions in everyday communication are analyzed. Phraseological units in Spanish are classified according to the criteria of "cultural scripts" (folk logic), "symbolic dominance" (key symbols), and "pragmatic profile" (to whom, when, and in what tone they are used). As a result, phraseological units are interpreted not only as a linguistic unit but also as a cultural code reflecting the historical experience and collective mentality of Spanish society. 525

Keywords: phraseology, linguoculturology, national-cultural code, imagery, cultural script, pragmatics, evaluativeness. Kirish. Frazeologik birliklar — tilning “eng tirik arxivi”. Oddiy so‘z birikmasi emas: unda xalqning tarixiy xotirasi, ijtimoiy tajribasi, hazil va kinoyasi, qo‘rquv va orzulari “qotib” qoladi. Ispan tilida bu hodisa ayniqsa yaqqol: yarimorollik tarix (Reconquista, dengiz imperiyasi), katolik dunyoqarashi, shaharkofe madaniyati, bozor va ko‘cha kommunikatsiyasi, shuningdek “honor / vergüenza” (sha’n/uyat) atrofidagi ijtimoiy etik tizim frazeologiyada o‘z izini qoldirgan.Frazeologizmlarni oddiy tarjima bilan “tushuntirib bo‘lmaydi”: ularning milliy-madaniy ma’nosi ko‘pincha konnotatsiyada, obrazning ichki mexanizmida va nutqiy vaziyatda yashirinadi. Shu bois frazeologiyani lingvokulturologik hamda pragmatik yondashuvda o‘rganish ispan tilini o‘qitish, tarjima va intermadaniy kommunikatsiya uchun muhim. Ispan tili frazeologik birliklarida milliy-madaniy xususiyatlarning ifodalanish shakllarini aniqlash va ularni pragmatik funksiyasi bilan bog‘lab izohlash maqsadga muvofiqdir.Tadqiqotimizning vazifalari: 1. frazeologizmlarning madaniy kodlash mexanizmlarini ko‘rsatish; 2. timsollar (hayvon, ovqat, din, dengiz, bozor) asosida ramziy dominantalarni ajratish; 3. “pragmatik profil” mezoni bilan (registr, kinoya, muloyimlik/agressiya) tahlil qilish; 4. tarjimada yuzaga keladigan madaniy yo‘qotish va kompensatsiya yo‘llarini qisqacha belgilash. Tahlilda quyidagi usullar qo‘llanadi: • semantik-komponent tahlil (asosiy ma’no + konnotativ qatlam); • lingvokulturologik interpretatsiya (madaniy skript va ramzlar); • pragmatik tahlil (nutqiy vaziyat, ta’sir kuchi, ijtimoiy masofa); • kontekstual modellash (frazeologizmning tipik ishlatilish sahnasi). Asosiy qism. Frazeologik birlik — milliy-madaniy kod sifatida frazeologik birlikning milliy-madaniy “yuki” uch qatlamda ko‘rinadi: 1. Obraz (ichki forma): “qanday tasvir orqali aytilmoqda?” 2. Qadriyat (aksiologiya): “qaysi xulq ma’qullanadi yoki qoralanadi?” 3. Pragmatik signal: “kim kimga aytadi, ohang qanaqa, ijtimoiy vazifa nima?” Ispan tilida estar en la luna (so‘zma-so‘z: oyda bo‘lmoq) — “xayoli boshqa joyda, diqqatsiz” ma’nosida. Bu yerda oy — romantik emas, balki “reallikdan uzilish” timsoli. Milliy madaniyatda oy timsoli shu tarzda “kundalik tanbeh”ga xizmat qiladi: yumshoq kinoya. Shu o‘rinda muhim nuqta: frazeologizmlar ko‘pincha kollektiv nazorat vositasi ham bo‘ladi — jamiyat “odam qanday bo‘lishi kerak” degan normani hazil, kinoya yoki qattiq iboralar orqali singdiradi. Ramziy dominantalar ispan frazeologiyasining “kuchli timsollari”dir ispan tilidagi frazeologik birliklarda takror-takror uchraydigan madaniy timsollarni shartli ravishda quyidagicha guruhlash mumkin. 1. Ovqat va kundalik turmush: “oddiylik”dan baho chiqarish 526

Ispan jamiyatida ovqat — faqat biologiya emas, ijtimoiy ritm. Shu bois ovqat komponentli iboralar ko‘pincha: tejamkorlik/isrofgarchilik, oddiylik, “hozir va shu yerda” tamoyilini ifodalaydi. Masalan: pan comido (“yeb bo‘lingan non” obrazida) — juda oson ish. Bu iborada non — kundalik zarurat ramzi, “murakkab emas” degan baho shu sodda obyekt orqali beriladi. 2. Din va marosimiy qatlam: ijtimoiy axloqning izlari Katolik madaniyati ispan frazeologiyasida bevosita yoki bilvosita yashaydi: gunoh-savob, duo-qarg‘ish, marosimiy vaqt (muayyan bayramlar) kabi konseptlar ko‘chma ma’noda ishlaydi. Bu iboralar ko‘pincha: taqdirga ishora, o‘zini oqlash, jamoaviy “axloq mezoni”ni ko‘rsatish funksiyasini bajaradi. Bu qatlamni o‘rganishda ehtiyot bo‘lish kerak: diniy komponent har doim ham diniy “da’vat” emas, ko‘pincha oddiy frazeologik qolip bo‘lib qolgan bo‘ladi. 3. Hayvonlar: xarakter portretlari Hayvon obrazlari orqali jamiyat xarakter tiplarini chizadi: ayyorlik, qo‘rqoqlik, qaysarlik, dangasalik. Muhimi shundaki, turli madaniyatlar bir xil hayvonga turlicha “rol” beradi. Ispan tilida ayrim hayvonlar ko‘proq: kinoya, kamsitish, “o‘zini bil” signali sifatida ishlatiladi. Bu yerda milliylik shundaki, baholash mezoni hayvonning real biologiyasidan emas, madaniy stereotipdan keladi. 4. Bozor, ko‘cha va “shovqinli kommunikatsiya” Ispan kommunikativ madaniyatida ochiq emotsionallik va hazil aralash tanqid ko‘proq normal holat sifatida uchraydi (albatta, regionga bog‘liq). Shuning uchun ko‘cha-so‘zlashuv registrida tug‘ilgan frazeologizmlar juda ko‘p. Bu iboralar: tezkor baholash, ijtimoiy masofani qisqartirish, suhbatni “jonlantirish” vazifasini bajaradi. “Madaniy skriptlar” va pragmatik profil frazeologizmlarning milliymadaniy xususiyatini ochishda “madaniy skript” yondashuvi qulay: bu — jamiyatning oddiy vaziyatlarda qanday fikrlashi va qanday gapirishini ko‘rsatadigan “xalqona algoritm”. Quyida uchta tipik pragmatik profil yumshoq kinoya (ironic mitigation) bu iboraning vazifasi: tanbehni, ziddiyatni yumshatish. Bunday frazeologizmlar odatda yaqin tanishlar o‘rtasida, do‘stona muhitda ishlatiladi. Qattiq baho (social sanction) bu iboraning vazifasi: xatti-harakatni jamiyat normasi asosida keskin baholash. Bunda frazeologizm “tarbiya” funksiyasiga yaqin bo‘lib “bunday qilma” degan signal ma’no ifodalaydi. O‘zini oqlash / vaziyatni normallashtirish iboraning vazifasi: “bu normal”, “hamma shunday” degan mazmunda vaziyatni silliqlash. Ko‘pincha stressni kamaytirish, kulgi orqali yengillashtirish xizmatida bo‘ladi. Tarjima masalasi: madaniy yo‘qotish va kompensatsiya frazeologizmlarni o‘zbek tiliga tarjima qilganda uch xil muammo chiqadi bunda obraz mos kelmaydi: so‘zma-so‘z tarjima kulgili yoki tushunarsiz bo‘lib qoladi. Konnotatsiya siljiydi: ispancha yumshoq kinoya o‘zbekchada haqoratdek eshitilishi mumkin (yoki aksincha). Registr farqi: ko‘cha iborasi adabiy matnda “ortiqcha dag‘al” chiqadi. Bunday vaziyatlarni bartaraf etish uchun kompensatsiya yo‘llari mavjud ya’ni, 527

funktsional ekvivalent topish (ma’no + ohangni saqlash); izohli tarjima (ayniqsa ilmiy/rasmiy matnda); madaniy analogiya (o‘xshash milliy obrazli iborani qo‘llash). Tarjimonning vazifasi — “so‘z”ni emas, ta’sirni tarjima qilish. Frazeologik birlik va milliy-madaniy obraz frazeologik birlikning milliyligi, avvalo, uning ichki obrazida namoyon bo‘ladi. Bu obraz til tashuvchisining kundalik tajribasi va madaniy xotirasiga tayangan holda shakllanadi. Xulosa. Ispan tili frazeologik birliklari milliy-madaniy tajribaning ixcham, obrazli va baholovchi shaklda kodlangan ko‘rinishidir. Ular ovqat, din, hayvonlar, bozor-ko‘cha kommunikatsiyasi kabi ramziy dominantalar orqali ispan mentalitetining muhim jihatlarini namoyon qiladi. Frazeologizmlarning milliyligi ayniqsa ichki obraz (ichki forma) va pragmatik profil (qaysi vaziyatda, qanday ohangda ishlatilishi) birligida ochiladi. Shu sababli frazeologiyani o‘rganishda lingvokulturologik interpretatsiya pragmatik tahlil bilan birga olib borilgandagina mazmunning “madaniy” qatlami to‘liq yoritiladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Dushayeva U.Y. Ispan tilida komparativ frazeologizmlarning struktur-semantik va funksional xususiyatlari. Dissertatsiya. Toshkent ‒ 2024. ‒105 b. 2. Dushayeva U.Y.Komparativ frazeologizmlarning tarixiy va zamonaviy qoʻllanishi: struktur-semantik va funksional tahlil. Monografiya. Toshkent ‒2025. ‒34 b. 3. Corpas Pastor G. Manual de fraseología española. ‒ Madrid: Gredos, 1996. ‒ 337 p. 4. García-Page Sánchez M. Introducción a la fraseología española: Estudio de las locuciones. ‒ Barcelona: Anthropos, 2008. ‒ 527 p. 5. Ruiz Gurillo L. Aspectos de fraseología teórica española. ‒ Valencia: Universitat de València, 1997. 6. Ruiz Gurillo L. La fraseología del español coloquial. ‒ Barcelona: Ariel, 1998. 7. Seco M., Andrés O. de, Ramos G. Diccionario fraseológico documentado del español actual. ‒ Madrid: Aguilar, 2004. ‒ 1084 p. 8. Penadés Martínez I. Para un diccionario de locuciones: De la lingüística teórica a la fraseografía práctica. ‒ Alcalá de Henares: Universidad de Alcalá, 2015. ‒ 360 p. 9. Zuluaga Ospina A. Introducción al estudio de las expresiones fijas. ‒ Frankfurt am Main: Peter Lang, 1980. 10. Dobrovol’skij D., Piirainen E. Figurative Language: Cross-Cultural and CrossLinguistic Perspectives. ‒ Amsterdam: Elsevier, 2005. SUN’IY INTELLEKT VA INNOVATSION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA INKLUZIV TIL TA’LIMINI TASHKIL ETISHNING LINGVISTIK VA IJTIMOIY-GUMANITAR XUSUSIYATLARI To‘xtaqulova Dildora Shukurjon qizi, stajyor-o‘qituvchi E-mail: dildoratukhtakulova@gmail.com Annotatsiya. Mazkur tezisda sun’iy intellekt va innovatsion pedagogik texnologiyalar asosida inkluziv til ta’limini tashkil etishning lingvistik hamda ijtimoiy-gumanitar xususiyatlari tahlil qilinadi. Raqamli transformatsiya sharoitida adaptiv o‘qitish, differensiallashtirish, individualizatsiya va pedagogik-psixologik qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari ilmiy nuqtai nazardan yoritiladi. Shuningdek, sun’iy intellekt vositalarining til o‘qitish jarayonida teng imkoniyatlar yaratishdagi roli asoslab beriladi. 528

Kalit so‘zlar: inklyuziv ta’lim, sun’iy intellekt, innovatsion pedagogika, raqamli transformatsiya, adaptiv ta’lim, individual yondashuv Аннотация. В данном тезисе анализируются лингвистические и социальногуманитарные особенности организации инклюзивного языкового образования на основе искусственного интеллекта и инновационных педагогических технологий. В условиях цифровой трансформации механизмы адаптивного обучения, дифференциации, индивидуализации и педагогико-психологической поддержки освещаются с научной точки зрения. Также обоснована роль средств искусственного интеллекта в создании равных возможностей в процессе обучения языку. Ключевые слова: инклюзивное образование, искусственный интеллект, инновационная педагогика, цифровая трансформация, адаптивное образование, индивидуальный подход Abstract. This thesis analyzes the linguistic and socio-humanitarian features of organizing inclusive language education based on artificial intelligence and innovative pedagogical technologies. In the context of digital transformation, the mechanisms of adaptive learning, differentiation, individualization, and pedagogical-psychological support are covered from a scientific perspective. The role of artificial intelligence tools in creating equal opportunities in the process of language teaching is also substantiated. Keywords: inclusive education, artificial intelligence, innovative pedagogy, digital transformation, adaptive education, individual approach Kirish. Bugungi globallashuv va raqamlashtirish jarayonlari ta’lim tizimiga yangi talablarni qo‘ymoqda. Xususan, inklyuzivlik tamoyillari zamonaviy ta’lim siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylanib bormoqda. Inklyuziv ta’lim ‒ bu har bir o‘quvchining individual ehtiyojlari, qobiliyatlari va psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda teng ta’lim imkoniyatlarini yaratishga qaratilgan tizimdir. Zamonaviy pedagogik yondashuvlar shuni ko‘rsatadiki, an’anaviy “bir xil metod – barcha uchun” modeli bugungi kunda samarali emas. Har bir o‘quvchi turlicha o‘rganadi, turlicha qabul qiladi va turlicha rivojlanadi. Shu bois ta’lim jarayonini individuallashtirish va moslashtirish zarurati ortib bormoqda. Raqamli transformatsiya esa ta’limni nafaqat texnik jihatdan, balki metodologik va konseptual jihatdan ham yangilamoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt texnologiyalari o‘quv jarayonini shaxsiylashtirish, monitoring qilish va samaradorlikni oshirish imkonini bermoqda. Mazkur tezisning maqsadi — sun’iy intellekt va innovatsion pedagogik texnologiyalar asosida inkluziv til ta’limini tashkil etishning lingvistik hamda ijtimoiy-gumanitar jihatlarini tahlil qilishdir. Inklyuziv ta’limning nazariy va metodologik asoslari Inklyuziv ta’limning asosiy maqsadi — har bir o‘quvchining imkoniyatlariga mos ravishda ta’lim olish huquqini ta’minlashdir. Bu yondashuv shaxsga yo‘naltirilgan pedagogik modelga asoslanadi. Unda o‘quvchi markaziy o‘ringa qo‘yiladi va uning ehtiyojlari dars jarayonining asosiy mezoniga aylanadi. Inklyuziv yondashuv quyidagi tamoyillarga tayanadi: • inson qadr-qimmatini hurmat qilish; • individuallikni e’tirof etish; • teng huquqlilikni ta’minlash; • ijtimoiy integratsiyani qo‘llab-quvvatlash; 529

• pedagogik va psixologik yordam tizimini shakllantirish. Amaliy jihatdan esa differensial ta’lim, kooperativ o‘qitish, moslashtirilgan baholash tizimlari hamda yordamchi texnologiyalardan foydalanish inklyuziv muhitni shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Til ta’limida bu jarayon ayniqsa dolzarbdir, chunki til o‘rganish nafaqat lingvistik, balki psixologik va ijtimoiy jarayon hamdir. O‘quvchining o‘ziga bo‘lgan ishonchi, kommunikativ faolligi va motivatsiyasi muvaffaqiyatli til o‘zlashtirishning asosiy omillaridan hisoblanadi. Sun’iy intellekt va raqamli transformatsiyaning roli Sun’iy intellekt asosidagi tizimlar adaptiv o‘qitishni amalga oshirish imkonini beradi. Adaptiv ta’lim — bu o‘quvchining bilim darajasi, o‘zlashtirish tezligi va qiyinchiliklariga qarab o‘quv materialini avtomatik ravishda moslashtirish jarayonidir. Til o‘qitishda sun’iy intellekt quyidagi imkoniyatlarni yaratadi: • nutqni aniqlash va talaffuz xatolarini tahlil qilish; • grammatik xatolarni avtomatik ko‘rsatish; • matnni soddalashtirish yoki murakkablashtirish; • individual mashg‘ulotlar va testlarni ishlab chiqish; • tezkor va shaxsiylashtirilgan feedback berish. Bu vositalar o‘qituvchining ishini to‘liq almashtirmaydi, balki uni samarali qo‘llab-quvvatlaydi. Eng muhimi, ular har bir o‘quvchining o‘z rivojlanish trayektoriyasiga ega bo‘lishiga imkon yaratadi.Raqamli transformatsiya natijasida ta’lim jarayonida monitoring, baholash va ma’lumotlarni tahlil qilish tizimlari ham takomillashmoqda. Bu esa o‘quvchining individual ehtiyojlarini erta aniqlash va mos pedagogik strategiyalarni ishlab chiqish imkonini beradi. Lingvistik va ijtimoiy-gumanitar aspektlar Lingvistik nuqtai nazardan, sun’iy intellekt ta’lim kontentini o‘quvchining til darajasiga moslashtirish imkonini beradi. Avtomatik tarjima, subtitr tizimlari, nutqni aniqlash vositalari va leksik soddalashtirish funksiyalari turli darajadagi o‘quvchilar uchun qulay sharoit yaratadi. Masalan, boshlang‘ich darajadagi o‘quvchi uchun matn soddalashtirilgan variantda taqdim etilishi mumkin, yuqori darajadagi o‘quvchi esa murakkabroq lingvistik konstruksiyalar bilan ishlaydi. Bu esa differensiallashtirilgan yondashuvni amaliyotga joriy etishning samarali usulidir. Ijtimoiy-gumanitar jihatdan inklyuziv til ta’limi jamiyatda tenglik, ijtimoiy adolat va madaniy xilma-xillikni qo‘llab-quvvatlaydi. Raqamli vositalar yordamida hududiy va jismoniy cheklovlar kamayadi, masofaviy ta’lim imkoniyatlari kengayadi. Natijada ta’lim resurslaridan foydalanish yanada demokratlashadi. Shuningdek, ko‘p tillilikni qo‘llab-quvvatlash orqali madaniy identitetni saqlash va rivojlantirish imkoniyati paydo bo‘ladi. Bu esa til ta’limining nafaqat akademik, balki ijtimoiy ahamiyatini ham oshiradi. Xulosa va amaliy tavsiyalar. Sun’iy intellekt va innovatsion pedagogik texnologiyalar inklyuziv til ta’limini tashkil etishda muhim strategik omil hisoblanadi. Ular individuallashtirish, differensiallashtirish va adaptiv o‘qitishni 530

samarali amalga oshirish imkonini beradi. Shu bilan birga, texnologiya o‘zi mustaqil yechim emas. Uning samaradorligi pedagogning metodik mahorati, raqamli kompetensiyasi va inklyuziv yondashuvni to‘g‘ri tushunishiga bog‘liq. Amaliy tavsiyalar: 1. Oliy ta’lim muassasalarida sun’iy intellekt asosidagi adaptiv platformalarni bosqichma-bosqich joriy etish. 2. O‘qituvchilar uchun raqamli pedagogika va inkluziv metodika bo‘yicha maxsus trening dasturlarini ishlab chiqish. 3. Baholash tizimlarini individuallashtirish va differensial mezonlar asosida takomillashtirish. 4. Inklyuziv ta’limni qo‘llab-quvvatlovchi metodik qo‘llanmalar va elektron resurslar yaratish. Xulosa qilib aytganda, sun’iy intellekt va innovatsion pedagogik texnologiyalar uyg‘unligi inkluziv til ta’limini yanada samarali, adolatli va barqaror rivojlantirish imkonini beradi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Qodirova F.U., Pulatova D.A. Inklyuziv ta’lim: nazariya va metodika. Chirchiq davlat pedagogika universiteti, 2022. 2. Innovative Pedagogical Technologies in Education System. 2022. 3. Digital Transformation in Higher Education: Challenges and Transformation Directions. 2024. 4. Xolboev A.M. Inclusive Education: Pedagogical Methods for Working with Children with Disabilities, 2025. XORIJIY TILLARNI O‘QITISHDA SUN’IY INTELLEKT TIZIMLARIDAN FOYDALANISH USULLARI To‘ychiyeva Munira Chinpo‘latovna O‘zdjtillari universiteti katta o‘qituvchisi tuychievamunira67@gmail.com Annotatsiya. Sun’iy intellekt (SI) oliy ta’limda inqilobiy o‘zgarishlar sodir etib, o‘qitish metodologiyalari, talabalarning faolligi va ma’muriy jarayonlarni yangicha formatda tashkil etishga xizmat qilmoqda. Ushbu maqolada oliy ta’lim tizimida sun’iy intellect tizimlarini joriy etish jarayonidagi mavjud muammolar va kelajakdagi istiqbollar har tomonlama tahlil qilinadi. Ilmiy adabiyotlar va empirik ma’lumotlardan foydalanib, axloqiy muammolar, ma’lumotlar maxfiyligi va texnologik cheklovlar kabi asosiy masalalar o‘rganilgan hamda sun’iy intellekt asosida ishlovchi ta’lim modellarining imkoniyatlari ham yoritilgan. Kalit so‘zlar: ChatGPT, DALL-E, Midjourney, globallashuv, kreativ, raqamli texnologiya, sun’iy intellekt Аннотация. Искусственный интеллект (ИИ) совершает революцию в высшем образовании, меняя методологии преподавания, вовлеченность студентов и административные процессы. В данной статье всесторонне анализируются текущие проблемы и дальнейшие перспективы процесса внедрения систем искусственного интеллекта в систему высшего образования. Используя научную литературу и эмпирические данные, исследуются такие ключевые вопросы, как этические проблемы, конфиденциальность данных и технологические ограничения, а также подчеркивается потенциал моделей обучения на основе искусственного интеллекта. 531

Ключевые слова: ChatGPT, DALL-E, Midjourney, глобализация, креатив, цифровые технологии, искусственный интеллект. Abstract. Artificial intelligence (AI) is revolutionizing higher education, reshaping teaching methodologies, student engagement, and administrative processes. This article comprehensively analyzes the current problems and future prospects in the process of introducing artificial intelligence systems in the higher education system. Using scientific literature and empirical data, key issues such as ethical issues, data privacy, and technological limitations are explored, and the potential of AI-based learning models is highlighted. Key words: ChatGPT, DALL-E, Midjourney, globalization, creative, digital technology, artificial intelligence. Kirish. So‘nggi yillarda mamlakatimizda barcha sohalarda keng qamrovli islohotlar amalga oshirilmoqda. Jumladan Sun’iy intellekt (artificial intelligence, AI) texnologiyalarining katta ahamiyati va salohiyatini etirof etgan holda ularni rivojlantirishga alohida etibor qaratilmoqda. Tez texnologik taraqqiyot davrida sun’iy intellekt hayotning turli sohalari rivojlanishiga ta’sir qiluvchi asosiy omilga aylanib bormoqda. Ushbu texnologiyalar unumdorlik va samaradorlikni oshirishdan tortib, ilm-fan va innovasiyalardagi yutuqlarga qadar ulkan foyda keltirish salohiyatiga ega ekanligini tan olish kerak. O‘z navbatida sun’iy intellektni ilm-fanga joriy etish uchun malakali kadrlar sonini oshirish talab etiladi. Negaki aynan o‘z kasbining ustasi bo‘lgan mutaxassislar barcha jabhalarga sun‘iy intellekt kirib borishida asosiy omil bo‘ladi. Shu maqsadda sun’iy intellekt texnologiyalari asosidagi innovatsion biznesmodellar, mahsulotlar va xizmat ko‘rsatish usullari rivojlanishi uchun qulay va maqbul ekotizim yaratish, ularni belgilab berilgan ustuvor tarmoqlar va sohalarda tezkorlik bilan joriy etish va amaliyotga tatbiq etish bo‘yicha harakatlar boshlab yuborildi. Sababi, sun'iy intellekt texnologiyalari raqamli texnologiyalarning eng tez rivojlanayotgan istiqbolli yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Raqamli texnologiyalar tarkibiga kiruvchi sun’iy intellektdan foydalanish orqali, nafaqat ta’limda balki, hayotning barcha jabhalarida samarali foydalanish mumkin. Sun’iy ong texnologiyasini joriy etish orqali shaffoflikni ta'minlash, firibgarlikni oldini olish, ma’lumotlarni tahlil etish, katta hajmli ma’lumotlar bilan ishlash ustunliklarini beradi. Ta’lim sohasida esa virtual o‘quv muhitini yaratish va masofaviy ta’limda katta qulayliklar yaratadi. Asosiy qism. Xorijiy tilni muvaffaqiyatli o‘rganishning asosiy jihatlaridan biri ‒ talabalarning yuqori darajadagi faolligini saqlash va ichki hamda tashqi motivatsiyaning uyg‘unligi hisoblanadi. Bugungi globallashayotgan dunyoda sun’iy intellekt (AI) turli sohalarda, jumladan, til o‘rganishda ham keng qo‘llanila boshladi. Sun’iy intellekt xorijiy tillarni o‘qitishda muhim vosita va samarali yondashuvlardan biriga aylandi. Virtual darslar, interaktiv va qiziqarli til o‘rganish usullarini o‘z ichiga olgan AI dasturlarining integratsiyasi xorijiy tillarni o‘rganish jarayonini samarali qilishga yordam beradi. Bundan tashqari, u shaxsiylashtirilgan ta’lim tajribasini taqdim etadi hamda qisqa muddat ichidal fikr-mulohaza bildirishi orqali xorijiy tillarni o‘qitish usullarini tubdan o‘zgartirishga xizmat qiladi. Sun’iy intellekt asosida ishlaydigan til o‘rganish platformalari orqali talabalar virtual 532

muloqot qilib haqiqiy suhbatlarga qo‘shila oladilar. Sun’iy intellektning til o‘rganishda qo‘llanishi ko‘plab afzalliklarga ega bo‘lsa-da, muayyan muammolar ham yuzaga kelishi mumkin. Masalan, (AI) sun’iy ong tomonidan yaratilgan ma’lumotlarning aniqligi, onlayn ta’lim jarayonida hissiy intellektning yetishmasligi kabi masalalar dolzarbdir. Zamonaviy ilmiy-metodik adabiyotlarni va talabalar qoniqish darajasini o‘rganish bo‘yicha empirik metodlarni tahlil qilish orqali ushbu tadqiqot sun’iy intellektning ta’limiga ta’sirini,uning ijobiy va salbiy jihatlarini o‘rganishga qaratilgan. Ushbu yondashuvlarni tushunish va amalga oshirish orqali tadqiqot ma’lumotlari sun’iy intellektni xorijiy tillarni o‘qitishda kelajakda samarali integratsiya qilish uchun tavsiyalar berilgan. “Sun’iy intellekt” atamasi birinchi marta Jon Makkarti tomonidan 1956 yilda fanga kiritilgan. Innovatsion sun’iy intellekt texnologiyasi ta’lim oluvchilarning yangi tillarni o‘zlashtirish usulini o‘zgartirib, ularga shaxsiylashtirilgan, qulay va samarali o‘rganish tajribasini taqdim etmoqda.“So‘nggi yillarda sun’iy intellektning rivojlanishi bu pedagogik yondashuvni ancha samarali va ta’sirchan qildi, va bu hissa ta’lim sohasidagi sun’iy intellekt uchun eng katta imkoniyat sifatida taklif etilgan”. Chen va at al.(2020). Virtual repetitorlar va chat-botlar, masalan, ChatGPT va Duolingo, o‘quvchilarga realistik til muloqotlari orqali raqamli muhitda kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantirish imkoniyatini beradi. Widyastuti & Kusumadewi (2018) shunday yozadi: “Duolingo qulay o‘rganish tajribasini yaratish uchun ishlab chiqilgan bo‘lib, o‘quvchilarga ma’lumotni samarali o‘zlashtirishga yordam beradi”. Bundan tashqari, turli sun’iy intellektga asoslangan ilovalar grammatik xatolarni tahlil qilib, to‘g‘ri iboralarni taklif qiladi. Masalan, ChatGPT til o‘rganishda muhim rol o‘ynab, darhol ma’lumot va tuzatishlar beradi. FX. Risang Baskara & FX. Mukarto (2023) ta’kidlaydi: “ChatGPT tomonidan yaratilgan matnning aniqligi va izchilligini baholash hamda uning natijasida paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan stereotiplarga barham berish ChatGPT’ning til o‘rganishdag xavfsizligi va samaradorligini oshirishga yordam beradi”. Ushbu muhokama, adabiyotlar sharhi va empirik ma’lumotlardan olingan natijalarni tahlil qilib, xorijiy tillarni o‘rganishning kelajakdagi yo‘nalishlari haqida to‘liq tushuncha berishga qaratilgan. Hozirgi davrda ta’lim tizimining rivojlanishida sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarining joriy etilishi eng dolzarb masalalardan biridir. Dunyo miqyosida raqamli transformatsiya jarayonlari barcha sohalarda, xususan, ta’limda ham chuqur o‘zgarishlarni olib kirmoqda. Sun’iy intellekt o‘quv jarayonini baholashni avtomatlashtirish, o‘quvchilarning ehtiyojlariga mos ta’limni tashkil etish va o‘qituvchilar faoliyatini yengillashtirishda muhim o‘rin tutmoqda. O‘zbekiston Respublikasi ham “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida ta’limda zamonaviy raqamli texnologiyalarni keng joriy etish, shu jumladan sun’iy intellektdan samarali foydalanish yo‘nalishida izchil ishlarni amalga oshirmoqda. 533

Sun’iy intellekt ta’limda muhim rol o‘ynaydi. Sun’iy intellekt (AI) ‒ bu kompyuter tizimlari tomonidan inson tafakkuriga xos bo‘lgan o‘rganish, tahlil qilish, qaror qabul qilish kabi funksiyalarni bajarish qobiliyatidir. Ta’limda SI o‘qitish jarayonini avtomatlashtirish, o‘quvchilarning bilim darajasini aniqlash, shaxsiy o‘quv yo‘nalishlarini shakllantirish imkonini beradi. Sun’iy intellekt asosida o‘qitish texnologiyalari quyidagilardan iborat: AI yordamida o‘qitish texnologiyalari adaptiv o‘quv tizimlarini yaratish imkonini beradi. Misol uchun, har bir o‘quvchining o‘zlashtirish darajasi tahlil qilinadi va unga mos topshiriqlar taklif etiladi. Bu jarayon “learning analytics” va “adaptive learning” tamoyillariga asoslanadi. Sun’iy intellekt o‘quv jarayonini kuzatadi, o‘quvchining bilim darajasi, qiziqishlari va xatolarini tahlil qiladi. Shunga asoslanib, tizim har bir o‘quvchiga individal – ya’ni moslashtirilgan (adaptiv) o‘quv yo‘nalishini shakllantiradi. Bunday tizimlar “adaptiv o‘quv tizimlari” (adaptive learning systems) deyiladi. AI yordamida o‘qituvchi faoliyatini avtomatlashtirish AI tizimlari o‘qituvchining kundalik ishlarini yengillashtiradi. Masalan, testlar yaratish, baholash, o‘quvchilar faoliyatini tahlil qilish kabi jarayonlar avtomatik tarzda amalga oshiriladi. Natijada o‘qituvchi ko‘proq pedagogik va ijodiy faoliyatga e’tibor qaratadi. Sun’iy intellekt texnologiyalari zamonaviy ta’lim tizimida o‘qituvchining kundalik faoliyatini yengillashtirish, o‘quv jarayonining samaradorligini oshirish va boshqaruvni avtomatlashtirishda muhim rol o‘ynamoqda. AI asosidagi tizimlar o‘qituvchilarning ma’muriy, tashkiliy hamda takroriy vazifalarini bajarishda yordam beradi va ularning asosiy e’tiborini pedagogik, tahliliy hamda ijodiy faoliyatga qaratish imkonini yaratadi. Xususan, sun’iy intellekt vositalari yordamida test topshiriqlari, oraliq va yakuniy baholash jarayonlari avtomatlashtirilmoqda. Bu jarayon o‘quv dasturining mazmuni, o‘quvchining bilim darajasi va o‘zlashtirish tezligiga mos tarzda individual topshiriqlarni shakllantirish imkonini beradi. Natijada, baholash jarayoni inson omilidan kamroq ta’sirlanadi va obyektivlik darajasi oshadi. Bundan tashqari, AI tizimlari o‘quvchilarning faoliyatini real vaqt rejimida tahlil qiladi, ularning darsdagi faolligini, topshiriqlarni bajarish tezligi va xatoliklarini aniqlaydi. Ushbu tahlil natijalari asosida o‘qituvchi o‘quvchilarning individual rivojlanish dinamikasini kuzatib, o‘qitish metodikasini moslashtirish imkoniga ega bo‘ladi. Shuningdek, AI tizimlari yordamida yaratilgan analitik modullar o‘qituvchiga o‘quvchilarning umumiy natijalari, kuchli va zaif tomonlari haqida chuqur statistik ma’lumot beradi. Bu esa ta’lim sifatini oshirish, shaxsga yo‘naltirilgan o‘qitish modelini qo‘llash hamda pedagogik qarorlarni ilmiy asosda qabul qilish imkoniyatini kengaytiradi. ChatGPT - Open AI tomonidan yaratilgan yuqori qobiliyatli, foydalanuvchi soʻrovlariga javob berish uchun katta hajmdagi maʼlumotlarni qayta ishlash va tahlil qilishga mo‘ljallangan sun'iy intellekt dasturi. ChatGPT inson tilini og‘zaki va yozma ravishda tushuna oladi. ChatGPT matnlar bilan ishlaydi ya’ni unga 534

kirtiladigan so‘rovlarni matn shaklda qabul qiladi va javob qaytaradi. U OpenAI vositasi bo‘lgani uchun ChatGPT rasm generatsiya qiluvchi DALL-E hamda video generatsiya qiluvchi Sora kabi boshqa sun’iy intellektlar bilan muammosiz birlashadi. ChatGPT bepul yoki pulli ta’rifdan foydalanayotganingizga qarab GPT-3.5 yoki GPT-4 da ishlaydi. ChatGPT kabi texnologiyalarning tez paydo bo‘lishi bilan samarali sun’iy intellekt promptlarini yozishni o‘zlashtirish zarurati paydo bo‘ldi. Ya’ni bu yangi prompt engeneering yo‘nalishi kelib chiqishga ham turtki bo‘ldi. Prompt foydalanuvchilar sun’iy intellektga o‘z xohishlarini bildirish uchun kiritadigan buyrug‘i hisoblanadi. Ilgari Bard nomi bilan tanilgan Gemini Google kompaniyasi tomonidan chiqarilgan sun’iy intellekt hisoblanadi. U Gemini 1.0 da ishlaydi, Google kompaniyasining yirik tilli model texnologiyasidagi so‘nggi ishlanmasi. Ushbu vositani ajratib turadigan narsa shundaki, barcha foydalanuvchilar Geminidan real vaqtda internet va qidiruv ulanishidan, shuningdek, Xaritalar va YouTube kabi mashhur Google vositalari uchun asosiy kengaytmalardan foydalanishlari mumkin. Pulli rejalar va biznes foydalanuvchilari qoʻshimcha imkoniyatlardan, jumladan, Google Workspace uchun foydalanishlari mumkin. Geminida so‘rovni tahrirlab takomillashtirish va faktlarni tekshirish uchun Google Qidiruv tugmasidan foydalanish xususiyatlari ham mavjud. Midjourney matnli ko‘rsatmalarini tasvirga aylantira oladigan sun’iy intellekt turlaridan biridir. Midjourney yordamida siz oddiy matnga asoslangan ta’riflardan yuqori sifatli tasvirlar yaratishingiz mumkin. Midjourneydan foydalanish uchun sizga hech qanday maxsus apparat yoki dasturiy ta’minot kerak emas, chunki u butunlay Discord chat ilovasi orqali ishlaydi. Faqat tasvirlarni yaratishni boshlashdan oldin siz oylik to‘lov qilishingiz kerak bo‘ladi. Midjourney oddiy matn tavsifidan ajoyib va ishonarli ko‘rinishdagi tasvirlarni yaratishi mumkin. Tasvirlarni yaratish uchun foydalanuvchilar hozirda sun’iy intellekt yordamida tasvir yaratuvchi boshqa vositalar bilan bir xil buyruqlardan foydalanadilar. Bu asosan /imagine buyrug‘i bo‘lib, unga bot rasm bilan javob beradi. Xulosa. Umuman olganda, sun’iy intellekt tizimlarining ta’limdagi joriy etilishi o‘qituvchini almashtirmasdan, balki uning faoliyatini raqamli yordamchi sifatida qo‘llab-quvvatlaydi. Natijada o‘qituvchi ko‘proq strategik, kreativ va tarbiyaviy vazifalarga e’tibor qaratadi, bu esa o‘qitish jarayonining sifatini va samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Sun’iy intellekt o‘quvchilarning bilimlarini doimiy ravishda tahlil qiladi, ularning rivojlanish dinamikasini kuzatadi. Bu nafaqat baholash jarayonini tezlashtiradi, balki xolislikni ham ta’minlaydi. O‘zbekiston ta’lim tizimida sun’iy intellekt texnologiyalarini keng joriy etish istiqbollari yuqori. Kelgusida AI asosida darsliklar yaratish, avtomatik baholash tizimlarini joriy etish, o‘quvchilarning individual rivojlanish xaritalarini 535

shakllantirish rejalashtirilgan. Bu esa mamlakatda ta’lim sifatini oshirish va xalqaro raqobatbardoshlikni kuchaytirishga xizmat qiladi. Xulosa qilib aytganda Sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim tizimiga joriy etilishi zamonaviy pedagogik jarayonning ajralmas qismiga aylanmoqda. U nafaqat o‘quv jarayonini samarali tashkil etishga, balki ta’lim sifatini oshirish, o‘qituvchilar mehnatini yengillashtirish va o‘quvchilarning shaxsiy qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston ta’lim tizimida ham AI texnologiyalarini keng joriy etish orqali innovatsion yondashuvni shakllantirish, xalqaro standartlarga mos ta’lim muhitini yaratadi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. G‘ulomov S.S. va boshqalar "Axborot tizimlari va texnologiyalari". Oliy o‘quv yurti talabalari uchun darslik. – T.: «Sharq», 2000 y. 336-368 b. 2. Raximov N.O. Intellektual o‘qitish tizimlarida bilimlarni ifodalash modellari // TATU xabarlari. - Toshkent. №4. 2010. 64-68 b. 3. Kadirov M.M. “Axborot texnologiyalari” fanidan o‘quv qo‘llanma. 1-qism. - T.: “Sano-standart” nashriyoti, -2018. 192-237 b. 4. Брусиловский П.Л. Интеллектуальные обучающие системы. // Информатика. Наука-технический сборник. Киев, 1990. № 2. 5. Бессмертный И.А. “Искусственный интеллект” Учебное пособие. СанктПетербург 2010. 27-32 с. 6. https://uz. wikipedia.org/wiki/Intellekt PSIXOLOGIYADA ONLAYN KONSULTATSIYA VA AI SOHASISINING IJOBIY HAMDA SALBIY TOMONLARI Tohirova Maftunaxon Zokirjon qizi, FarDU Psixologiya mutaxassisligi 2-kurs magistranti Annottatsiya. Mazkur maqolada psixologiyada onlayn konsultatsiya hamda sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarining qo‘llanilishi, ularning ijobiy va salbiy jihatlari ilmiy-nazariy tahlil qilinadi. Xususan, raqamli platformalar orqali masofaviy psixologik yordam ko‘rsatishning qulaylik, tezkorlik, hududiy cheklovlarning bartaraf etilishi va anonimlikni ta’minlash kabi afzalliklari yoritiladi. Shu bilan birga, jonli muloqotdagi emotsional aloqaning yetishmasligi, texnik nosozliklar, maxfiylik va ma’lumotlar xavfsizligi bilan bog‘liq muammolar ham ko‘rib chiqiladi Kalit so‘z: onlayn, konsultatsiya, kasbiy faoliyat, maxfiylik, afzalliklar, muloqot, uzluksiz, yuzma-yuz, AI, ijobiy. Аннотация. В данной статье проводится научно-теоретический анализ применения онлайн-консультаций и технологий искусственного интеллекта (ИИ) в психологии, их положительных и отрицательных сторон. В частности, освещаются преимущества дистанционной психологической помощи через цифровые платформы, такие как удобство, оперативность, устранение территориальных ограничений и обеспечение анонимности. Вместе с тем рассматриваются проблемы отсутствия эмоциональной связи в живом общении, технических сбоев, конфиденциальности и безопасности данных. Ключевые слова: онлайн, консультация, профессиональная деятельность, конфиденциальность, преимущества, общение, непрерывный, лицом к лицу, ИИ, положительный 536

Abstract. This article provides a scientific-theoretical analysis of the use of online consultation and artificial intelligence (AI) technologies in psychology, highlighting their positive and negative aspects. In particular, it discusses the advantages of providing remote psychological assistance through digital platforms, such as convenience, speed, elimination of geographical limitations, and ensuring anonymity. At the same time, issues related to the lack of emotional connection in live communication, technical malfunctions, confidentiality, and data security are also examined. Keywords: online, consultation, professional activity, confidentiality, advantages, communication, continuous, face-to-face, AI, positive Kirish. Psixologik maslahat berish ‒ bu kasbiy faoliyatning yangi sohasi bo‘lib, u shifokor psixoterapiya amaliyotidan ajralib chiqqan va kundalik hayotda muammolari bo‘lgan sog‘lom odamlar bilan ishlash tizimidir. Psixologik onlayn yordamning afzalliklari va kamchiliklari nimalardan iborat avvalo shunga to‘xtalib o‘tamiz. 1. Tejamkorlik: onlayn maslahatlarning narxi yuzma-yuz qabul qiluvchi psixologga qaraganda pastroq. Oxirgi shaxs daromadini nafaqat shaxsiy maqsadlar va davlat soliqlari uchun, balki ijara, kommunal to‘lovlar, ish joyiga borish xarajatlariga ham taqsimlashi kerak. 2. Xavfsizlik: psixolog bilan o‘z uyida muloqot qilayotgan odam har doim o‘zini xavfsiz va qulay his qiladi. Bu omil ishonchli muloqotni yuzaga keltiradi, bu esa ijobiy o‘zgarishlarni samarali amalga oshirishga imkon beradi. 3. Maxfiylik: ba’zi mijozlar yaqinlari va oila a’zolari oldida psixologga borishni oshkor qilishni istashmaydi. Onlayn maslahat berishda bu osonroq va deyarli 100 % to‘liq anonimlik kafolatlanadi. 4. Mobililik: Bugungi kunda bu afzallik sezilarli darajada muhimdir. Aloqa uzilmaydi va maslahatlar majburiy tanaffuslar holda o‘tkazilishi mumkin. Bundan tashqari, har bir mijoz psixologga tashrif jadvalini o‘z kun tartibidagi bandlikni hisobga olgan holda bajarishga qodir emas. Yuyqorida keltirib o‘tganlarimiz ijobiy tomonlari hisoblansa, endi har bir ishda ijobiy tomon bilan salbiy tomon bo‘lgani kabi bu yo‘nalishning ham o‘ziga yarasha salbiy jihatlari mavjud. Quyida shunga alohida to‘xtalib o‘tamiz. 1. Mijoz bilan muloqotning vositalanganligi: to‘g‘ridan-to‘g‘ri (yuzma-yuz) muloqotda konsultant mijoz taqdim etgan ma’lumotdan tashqari uning tana tili, yuz ifodasi, emotsional holatini ham kuzatishi mumkin. Vositachilik muloqotda ba’zi ma’lumotlar turli sabablarga ko‘ra konsultantga yetib bormaydi. 2. Aloqa: afsuski, internet har doim mukammal va uzluksiz ishlamaydi. Mijoz va psixolog video kameradan foydalanganda, tarmoqda uzilishlar bo‘lishi mumkin, bu tasvir sifati va aloqa sifatiga ta’sir qiladi. Masofadan muloqot yakunlanmagan va tushunarsiz bo‘lish xavfi ostida bo‘lib, bu mijoz va terapevtning xavotirini oshirishi mumkin. 3. Ommaviylik: ushbu kamchilik psixologik forumlarga xos bo‘lib, berilgan savolga internet foydalanuvchilarining har biri javob berishi mumkin. Ko‘pincha muammoni hal qilishga psixologiyadan uzoq odamlar aralashadi. 537

Litsenziyaga ega psixologlar va psixoterapevtlar ishtirok etgan tadqiqotda AI tomonidan berilgan javoblar hissiy va motivatsion hamdardlik jihatidan mutaxassislar javoblariga nisbatan yuqoriroq baholangan, ilmiy sifat va kognitiv hamdardlik jihatidan esa ular o‘rtasida sezilarli farq ko‘rsatilmagan. Ma'lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish imkoniyati AI vositalariga foydalanuvchining holatini aniqroq tahlil qilish va shaxsiylashtirilgan yondashuvni taklif qilish imkonini beradi. Onlayn psixologik konsultatsiya platformalarida AI vositalari – bu virtual psixoterapevtlar, kayfiyatni kuzatish dasturlari, ovoz va matn tahlili vositalari va shaxsiylashtirilgan psixoterapiya dasturlarini yaratish imkonini beradi. Ushbu maqolaning maqsadi – hozirgi vaqtda mavjud bo‘lgan AI vositalarining onlayn psixologik konsultatsiya platformalaridagi samaradorligini ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilish va ularning rivojlanish istiqbollarini belgilashdir. AI vositalari psixologik yordam sohasida bir necha yo‘nalishlarda qo‘llanilmoqda. Eng keng tarqalgani – bu CBT (kognitiv-xulq atvor terapiyasi) tamoyillari asosida ishlaydigan chatbotlar va virtual yordamchilardir. Ushbu dasturlar foydalanuvchilarga kayfiyatini kuzatish, tushunganlikka erishish va turli psixologik mashqlarni bajarish imkonini beradi. Masalan, Wysa va Woebot kabi dasturlar foydalanuvchilarga stress, tashvish va uyqu muammolari bilan kurashishda yordam beradi. Earkick kabi ilovalarda esa foydalanuvchining ovazi, videosi va yozish uslubi kabi biomarkerlar tahlil qilinadi. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, AI tomonidan tayyorlangan psixologik maslahatlar mutaxassislar tomonidan berilgan maslahatlar darajasida, hatto ba'zi hollarda undan ham yuqori baholangan. Psixoterapevt ishi bilan almashtirish uchun emas, balkini ularni qo‘llab-quvvatlash va kuchaytirish uchun mo‘ljallangan. AI vositalari onlayn psixologik konsultatsiya platformalarida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, psixologik yordamni qulay, arzon va shaxsiylashtirilgan qilish imkonini beradi. Ushbu vositalar foydalanuvchilarga o‘z kayfiyatini kuzatish, psixologik ko‘nikmalarni o‘rganish va kundalik stressni boshqarishda yordam beradi. Biroq, AI vositalari hali ham an'anaviy psixoterapiyani to‘liq almashtira olmaydi. Ular, ayniqsa, og‘ir ruhiy kasalliklar va krizis vaziyatlarida cheklovchilikka ega. Shu bois, kelajakda AI vositalarini an'anaviy psixoterapiya usullari bilan yaqindan integratsiyalash, shuningdek, ularning hislarni anglash qobiliyatini oshirish va maxfiylik muammolarini hal etish yo‘nalishida ish olib borish zarur. AI texnologiyalarining rivojlanishi bilan birga ushbu sohada yangi imkoniyatlar paydo bo‘lishi kutilmoqda. Xulosa. Xulosa qilib aytganda, psixologiyada onlayn konsultatsiya va AI texnologiyalari an’anaviy yondashuvni to‘liq almashtirmaydi, balki uni to‘ldiruvchi vosita sifatida xizmat qiladi. Ularning samaradorligi to‘g‘ri integratsiya, etik me’yorlarga rioya qilish va inson omilini saqlab qolishga bog‘liq. Kelajakda bu yo‘nalish psixologik xizmatlar sifatini oshirishda muhim rol o‘ynashi kutiladi. Psixologiyada onlayn konsultatsiya va sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarining kirib kelishi zamonaviy jamiyat ehtiyojlariga mos, qulay va tezkor yordam ko‘rsatish imkonini yaratdi. Ayniqsa, BetterHelp va Talkspace kabi 538