Raqamli texnologiyalar va iqtisodiyot: zamonaviy muammolari va istiqbollari mavzusida Respublika ilmiy-amaliy

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil TAʼLIM SIFATINI OSHIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA INNOVATSION *%30-=%82-2+3ʻ62-:%%,%1-=%8- 7YPXERSZE7ELSFEV6EZWLERFIOSZRE 91*8“Gumanitar fanlar” kafedrasi o‘qituvchisi %RRSXEXWM]E >EQSREZM] MPQfan va texnika olamida ta’lim tizimining raqamli texnologiyalarga jadal kirib borishi axborot makonida taklif etilayotgan ko‘plab QELWYPSXPEVRMNMHHM]XELPMPUMPMWLZETIHEKSKMOEWSWPEWLYGLYR^EQMR]EVEXQSUHE7LYRMRK YGLYR YWLFY QEUSPERMRK QEUWEHM VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEV XYWLYRGLEWMRM UMWUEGLE tushuntirish, o‘quv jarayonini raqamli rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlarini, uning EJ^EPPMOPEVMRMERMUPEWLZEXE PMQHEVEUEQPMXI\RSPSKM]EPEVRMHEPMPPEVKEEWSWPERKERLSPHENSVM] IXMWL^EVYVEXMQYLMQPMKMRMXELPMPUMPMWLHMV /EPMX WSʻ^PEV VEUEQPEWLXMVMWL XI\RSPSKM]E VEUEQPM FMPMQ E\FSVSX MRXIVRIX QSFMP tarmoq, kompyuter, innovatsiyalar, iqtisodiyot, taʼlim, bilim, sunʼiy intellekt, integrEXWM]E IPIOXVSRQYLMXMRXIVEOXMZ Bugun Yangi O‘zbekiston hayotining barcha sohalari chuqur islohotlar maydoniga aylangan. Bu jarayonda ijtimoiy sohaning asosi hisoblangan ta'lim tizimidagi o‘zgarishlar haqida to‘lqinlanib so‘zlamaslikning iloji yo‘q. Mamlakatimizda so‘nggi yillarda ta'lim tizimining barcha bosqichlarini zamonaviy talablar asosida tashkil etish bo‘yicha amaliy MWLPEVLEPUMPYZGLMFSWUMGLKEOMVHM Prezidentimiz ta'kidlaganidek: “Farzandlarimiz maktabdan qanchalik bilimli bo‘lib GLMUWE]YUSVMXI\RSPSKM]EPEVKEEWSWPERKERMUXMWSHM]SXXEVQSUPEVMWLYRGLEXI^VMZSNPEREHM ko‘plab ijtimoiy muammolarni yechish imkoni tug‘iladi. Shunday ekan, Yangi O‘zbekiston ostonasi maktabdan boshlanadi desam, o‘ylaymanki, butun xalqimiz bu fikrni qo‘llab UYZZEtlaydi”. Demak, bugungi kunda har bir soha va tizim faoliyatini innovatsion g‘oyalar va XI\RSPSKM]EPEV EWSWMHE SPMF FSVMWL QYLMQ ELEQM]EX OEWF IXEHM 7LY NMLEXHER QEZ^YKE kirishishdan oldin «innovatsiya» so‘zining ma'nosiga biroz to‘xtalishni lozim topdik. -RRSZEXWM]EXYWLYRGLEWM PSXMRGLERSZYW]ERKM XEHUMUSXPEVHEZEMPQM]MWLPEVHE<-<EWVPEVHE qo‘llanila boshlagan. Avval u alohida elementlarni bir sohadan boshqa sohaga kiritishni ifodalagan. Texnikaviy yangiliklar kiritish qonuniyatlarini o‘rganib firmalEVJS]HESPMWLYGLYR «innovatsion siyosatni» butun bir tizim sifatida o‘zlashtirishdi. Mazkur faoliyat jamiyat hayotining ixtiyoriy bo‘g‘inini yangilash bo‘yicha umumiy belgilarga, qonuniyatlar, yangilik OMVMXMWLQI\ERM^QMKEIKE -RRSZEXWMSR XI\RSPSKM]EPEV pedagogik jarayonda o‘qituvchi va talaba faoliyatiga yangilik, o‘zgartirishlar kiritish bo‘lib, uni amalga oshirishda interfaol metodlardan 581

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil JS]HEPERMWLRM XEUS^S IXEHM -RXIVJESP YWYPPEV XE PMQ NEVE]SRMHE UEXREWLE]SXKER LEV FMV o‘quvchining faolligiga, erkMR ZE QYWXEUMP JMOV ]YVMXMWLKE EWSWPEREHM &Y YWYPPEVHER foydalanganda bilim olish o‘quvchi uchun qiziqarli mashg‘ulotga aylanadi. Interfaol usullar qo‘llanilganda o‘quvchilar o‘qituvchilar yordami va hamkorligida mustaqil ishlash ko‘nikma ZE QEPEOEPEVMKE ega bo‘ladilar. O‘quvchilar yangi bilimlarni ilmiy izlanish, tadqiqotchilik, tajriba sinovlar o‘tkazish asosida o‘zlashtiradilar. Ilm orqali bilim olish tamoyiliga amal qilinadi. Ta'lim jarayoni qatnashchilari kichik guruhlarga bo‘lingan holda ishlaydilar. O‘quv topshiriqlari alohida bir o‘quvchiga emas, balki kichik guruhning barcha a'zolariga beriladi. O‘qitish jarayonini tashkil etishning asosiy shakli darsdir. Hozirgi paytda darsning xilma xil noan'anaviy shakllari joriy etilmoqda. Bunday darslar o‘quvchining ijodiy qobiliyatini o‘stirish, EUPM]WEPSLM]EXMRMOYGLE]XMVMWLMPQM]HYR]SUEVEWLMRMOIRKE]XMVMWLZELEVFMV]ERKMPMORMXI^ZE to‘la qabul qila olish ko‘nikma va malakalarining shakllanishiga xizmat qiladi. Dars NEVE]SRMHE MRRSZEXWMSR XI\RSPSKM]EPEVni qo‘llash o‘quvchilarda ilmiy izlanishga qiziqishni uyg‘otadi, ijodkorlik va bunyodkorlik qobiliyatini rivojlantiradi. Natijada egallangan bilim, ko‘nikma va malakalar amaliy faoliyatda tatbiq etiladi, o‘zlashtirish sifati oshadi. Buning uchun o‘qituvchi mahoratli bo‘lishi va mavzularning mazmuniga qarab darsni to‘g‘ri rejalashtirishi, mashg‘ulot davomida barcha o‘quvchilarni faol va ongli ishlashlariga erishmog‘i lozim. Zero, o‘qituvchi ta'lim islohotining bosh ijrochisidir. Bunda har bir o‘qituvchini qisqa vaqt ichida juda katta miqdordagi axborot to‘plamini o‘zlashtirish, qayta ishlash va amalda qo‘llay olishga o‘rgatish muhim ahamiyatga ega. Uni hal qilishda o‘qituvchiga o‘qitishning an'anaviy usullari bilan birga zamonaviy axborot texnologiyalari, NYQPEHEROSQT]YXIVPEVHERJS]HEPERMWL]SVHEQFIVEHM 1YEQQS WLYRHEOM ^EQSREZM] E\FSVSXOSQQYRMOEXWM]E XI\RSPSKM]EPEVMKE asoslangan innovatsion ta’lim texnologiyalari va didaktik modellaridan ommaviy va samarali foydalanish orqali ta’lim tizimini raqamli avlodKE QSWPEWLXMVMWL ^EVYV &YRHER tashqari, oliy taʼlimda raqamli texnologiyalardan foydalanish, ularning imkoniyatlarini tahlil qilish asosida taʼlim jarayonini rivojlantirishning ustuvor yoʻREPMWLPEVMRM FIPKMPEWL REJEUEX taʼlim sohasida muhim oʻVMR XYXMWL FEPOM YPEVRM MWLPEFGLMUMWLZE NSVM] IXMWL^EVYV VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEVRM NSVM] IXMWL YWYPPEVMRM XELPMP UMPMWL SVUEPM MNSFM] REXMNEPEVKE IVMWLMWL YWYPPEVM Raqamli texnologiyalar boshqaruvning zamonaviy shakli bo‘lib, unda ishlab chiqarish va FSWLUEVYZRMRKEWSWM]SQMPMVEUEQPMQE PYQSXPEVZEYPEVRMUE]XEMWLPEWLQENQYMLMWSFPEREHM Boshqa sohalarda bo‘lgani kabi ta’lim tizimiga ham raqamli texnologiyalarning joriy etilishi uning ko‘rsatkichlarini tubdan o‘zgartirmoqda. Shubhasiz, sanoatda raqamli XI\RSPSKiyalardan foydalanish ijobiy natijalar beradi. Ta’limni raqamlashtirishning joriy etilishi o‘quvchilar uchun zamonaviy qulayliklar yaratib, ta’lim olishini osonlashtirdi. Ta'lim tizimidagi raqamli ta'lim vositalarining o‘rni va ro‘yxati quyidagicha. 6EUEQPi ta’limning joriy etilishi oliy o‘quv yurtlari professoro‘qituvchilarining raqamli texnologiyalar bilan ishlash qobiliyatini oshiradi va internet tarmog‘i orqali turli ochiq kurslar tashkil etish orqali ularning bandligini ta’minlaydi, ularda nafaqat maLEPPM] XEPEFEPEV FEPOM xorijdan kelgan talabalar ham ishtirok etadi. Bu esa o‘qituvchilardan ko‘proq kasbiy o‘sishni talab qiladi, bu esa pirovardida raqobat orqali ta’lim sifatini oshiradi. 8E PMQ XM^MQMHE XE PMQ QYLMXMRM VEUEQPEWLXMVMWL XYVPM WLEOPPEVHE bo‘lishi mumkin, NYQPEHER 582

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil E mavjud o‘quv materiallarini, shu jumladan elektron ommaviy axborot vositalarining barcha QELWYPSXPEVMRMXEVNMQEUMPMWL F o‘qituvchilar va talabalar o‘rtasida interaktiv elektron muhitni shakllantirish, vebinarlar, muhokama forumlari, o‘quv seminarlari o‘tkazish; G Z TVSJIWWSVo‘qituvchilar uchun elektron guruhlar yaratish; H IPIOXVSRXE PMQZSWMXEPEVMRMRK]ERKMXYVPEVMRM]EVEXMWL I IPIOXVSRQYLMXMQOSRM]EXPEVMHERJS]HEPERKERLSPHEXE PMQRMRKTVMRWMTMEP]ERKMWLEOPPEVMHER JS]HEPERMWL J o‘quv jarayonida sun'iy intellektdan foydalanish va boshqalar. Ta’limni raqamlashtirish tizim uchun yangi imkoniyatlar va vazifalarni tug‘dirmoqda. -QOSRM]EXPEVKE XE PMQ QYEQQSPEVMRM LEP UMPMWL XE PMQ WLEOPPEVMRM XERPEWLRM OIRKE]XMVMWL FMPimlarni uzatish vositalari va turlarini ko‘paytirish, shu asosda ta'lim mazmunini boyitish OEFMIPIQIRXPEVOMVEHM Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash joizki, biz, birinchi navbatda, ilg‘or zamonaviy axborot OSQQYRMOEXWM]E ZE MRXIVRIX VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEV ZE VEUEQPM XVERWJSVQEXWM]EPEV sohasidagi bilimlarni chuqur o‘zlashtirish orqali ta’limni optimallashtirish yo‘lidan borishimiz ^EVYV &YRMRK ]IGLMQM FIZSWMXE EUP^EOSZEX ]ERKM MRRSZEXWM]EPEV ZE QEPEOEPM OEHVPEV salohiyatiga bog‘liq. Dunyo jadal rivojlanayotgan bir paytda ta’lim bir joyda turmaydi. Ijtimoiy WSLEHE VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEVRM OIRK NSVM] IXMWL LEQ QILREX YRYQHSVPMKMRM SWLMVMWL SHEQPEVLE]SXMRMOIWOMR]E\WLMPEWLMQOSRMRMFIVEHM/IPENEO^EQSREZM]XI\RSPSKM]EPEVHER JS]HEPERKERLSPHESPM]XE PMQQYassasalariga tegishli, chunki ular operatorlarga eng ilg‘or \M^QEXPEVRM XEUHMQ IXMWLPEVM ]SOM NEQM]EXKE VEUSFEXFEVHSWL FS^SVHE IRK WMJEXPM ZE IRK VEUSFEXFEVHSWL TVSJIWWMSREP OEHVPEVRM XEOPMJ UMPMWLPEVM QYQOMR -UXMWSHM]SXRMRK FEVGLE tarmoqlarida bo‘lgani kabi oliy ta’limni ham raqamlashtirish jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuvi, jahon bozoridan o‘z o‘rnini topishi, iqtisodiyotni rivojlantirish, aholiga UYPE]PMOPEV]EVEXMWLRMRKEWSWM]WLEVXPEVMHERFMVMHMV *S]HEPERKEREHEFM]SXPEV 1. Хангельдиева И. Г. Цифровая эпоха: возможно ли опережающее образование? // Вестн. Московского унта. Сер. 20: Педагогическое образование. 2018. № 3. С. 48 2. Козлов Р. С., Козлова Н. Ш. Цифровые технологии в образовании // Вестн. Майкопского гос. технол. унта. 2019. № 1. С. 31 3. Litvinets I. I. O‘quv jarayonida AKTdan foydalanish metodikasi. Ta'lim faoliyatida E\FSVSXOSQQYRMOEXWM]E XI\RSPSKM]EPEVMHER JS]HEPERMWL 960 LXXTWHTVZVRVYY^ QIXSHMOEMWTSP^SZERM]EMOXZSFVE^SZEXIPRSQprocesse/ (дата обращения 15.04.2022). (Узбек. яз.) 4. Tolipov O‗., M.Usmonboeva. Pedagogik texnologiya asoslari. «Maktab va hayot» NYVREPMKEMPSZE–Toshkent,O‗zPFITI, 2003 583

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil AMALIY MASHG‘ULOTLARDA INNOVATSION YONDASHUV 2EWMFE7EFYVSZRE.YQEXSZE “University of Management and Future Technologies” universiteti dotsenti REWMFE$KQEMPGSQ %RRSXEXWM]E .EQM]EXMQM^RMRK LS^MVKM XEVEUUM]SX FSWUMGLMHE JESP QEUWEH WEVM MRXMPYZGLER MNSHOSV WLE\WKE FSʻPKER ILXM]SN OYGLE]QSUHE 7LYRMRK YGLYR LEQ SʻUYZ XEVFM]E NEVE]SRMHE WLE\WRM LEV XSQSRPEQE VMZSNPERXMVMWL YGLYR UYPE] TIHEKSKMO WLEVX WLEVSMXPEV]EVEXMWLKEEPSLMHEIʻXMFSVUEVEXMPQSUHE Kalit so‘zlar: taraqqiyot, intiluvchan, ijodkor, zamonaviy ta’lim, innovatsiya. &izga ma’lumki,axborot ]YOWEOVMZSNPERKERXI\RSPSKM]EPEVEWVMHIF]YVMXMPE]SXKER<<- asrga kelib, taʼlim jarayoniga innovatsiyani keng joriy qilish masalasiga eʼtibor yanada OYGLE]XMVMPHM 1EQPEOEXMQM^ VMZSNM XEVEUUM]SXMRMRK EWSWM LEQ XEʻPMQ XM^MQMRMRK WMJEXPM ZE QYOEQQEPPMKM FMPER FSKʻPMU 7LY FSMW XEʻPMQ XM^MQMHE XEʻPMQ NEVE]SRM WMJEXMRM SWLMVMWL MRRSZEXWMSR LEQHE ^EQSREZM] TIHEKSKMO XI\RSPSKM]EPEVRM MWLPEF GLMUMWL TIHEKSKMOE ZE TWM\SPSKM]EJERPEVMKESMHFMPMQPEVRM]EREHEQYWXELOEQPEWLHEZVRMRKHSP^EVFQEWEPEPEVMHER LMWSFPEREHM .EQM]EXMQM^RMRKLS^MVKMXEVEUUM]SXFSWUMGLMHEJESPQEUWEHWEVMMRXMPYZGLERMNSHOSV WLE\WKE FSʻPKER ILXM]SN OYGLE]QSUHE 7LYRMRK YGLYR LEQ SʻUYZXEVFM]E NEVE]SRMHE WLE\WRM LEV XSQSRPEQE VMZSNPERXMVMWL YGLYR UYPE] TIHEKSKMO WLEVXWLEVSMXPEV ]EVEXMWLKE EPSLMHEIʻXMFSVUEVEXMPQSUHE Hozirgi kun zamonaviy taʼlimining rivojlanishi, yangi yoʼnalish MRRSZEXWMSRJESPM]EXRM XEUS^SIXQSUHE 8EʻPMQ WSLEWMHEKM MRRSZEXWMSR XI\RSPSKM]EPEV HSMQM] VEZMWLHE VMZSNPERMF YPEVRMRK XYVPEVM OIRKE]MF FSVQSUHE .YQPEHER QEZ^Y QEXIVMEPMRM SʻVKERMWL QEUWEHMHE E\FSVSX OSQQYRMOEXWM]E XI\RSPSKM]EPEVM ]SOM %/8 HER JS]HEPERMWL WLE\WKE ]SʻREPXMVMPKER XI\RSPSKM]EPEVXEʻPMQXI\RSPSKM]EPEVMOEFM9WLFYMRRSZEXWMSRXI\RSPSKM]EPEVHERJS]HEPERMWL E\FSVSX NEQM]EXMRMRK VMZSNPERMWLM ZE LE]SXRMRK FEVGLE WSLEPEVMHE E\FSVSX ZSWMXEPEVMRM JESP NSVM]IXMWLFMPERFSKʻPMU&YRHE]XI\RSPSKM]EPEVXEʻPMQHEWXYVPEVME\FSVSXNEVE]SRPEVMZE%/8RM USʻPPEWLKEUEVEXMPKERFEVGLEJERPEVRMSʻ^MGLMKESPEHMLEQHEXEʻPMQNEVE]SRMMWLXMVSOGLMPEVM TVSJIWWSVTIHEKSKPEVZEXEPEFEPEVRMRKE\FSVSXFMPERMWLPEWLOSQTIXIRWM]EPEVMRMSWLMVMWLKE ]SVHEQ FIVMWL YGLYR SʻUYZ NEVE]SRMRM LEQ JESP VEZMWLHE ^EQSREZM]PEWLXMVMWL ZE E\FSVSXPEWLXMVMWLRMRE^EVHEXYXEHM %PFEXXE SʻUYZ NEVE]SRMRM XEVFM]EHER ENVEXMF FSʻPQE]HM 7LY WEFEFPM WLE\WRM YRMRK asosiy fazilatlarini rivojlantirishning yangi usullari joriy etilmoqdaki,shu ma’noda dastlabki ta’lim soatlarida albatta belgilangan reja asosida(mustaqil dars soatlari misolida) “O‘zim haqimda” mav^YWMHEMNSHM]QEXRXY^HMVMWL]SOMQYEPPMJPMOXEUHMQSXMEWRSWMHEXEPEFEPEVRMFMV 584

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil FMVPEVM FMPER ]EUMRHER XERMWLXMVMWL WEQMQM] HSʻWXSRE QYRSWEFEX ZE MNSHM] QYLMXRM ]Y^EKE OIPXMVMWLYPEVRMRKMNSHM]MQOSRM]EXMZEWLE\WM]WMJEXPEVMRMSGLMWLKELEVEOEXUMPMREHM Bizga ma’lumki,” Men” konsepsiyasi – FMV FYXYR LSWMPE ZE YRMRK FEVGLE XEVOMFM] UMWQPEVMQYWXEUMPQERXMUMKEIKEFSʻPWELEQSʻ^EVSGLEQFEVGLEWFSKʻPMUHMV&YOSRWITWM]E WI^MPEHMKER ZE WI^MPQE]HMKER NMLEXPEVHER MFSVEX ZE Sʻ^M LEUMHE XEUHMQSXPEVM YPEVRMRK QYVEOOEFPMKMZE\MPQE\MPPMKMWLE\WYGLYRYPEVRMRRKWYF]IOXMZELEQM]EXMWLYRMRKHIOMGLOM ]E\PMXPMZEM^GLMPPMOY]KʻYRPMOZEUXKEFEVHSWLPMPMKMRYUXEM]RE^EVHERXEʻVMJPEREHM Adabiyotlarda “Men” konsepsiyasini yagona tavsifi haligacha mavjud emas. MasalER R.Berne “Men” konsepsiyasini ierarxiyaga asosalngan tuzilma koʻVMRMWLMHE XEUHMQ IXEHM 9RMRKGLSʻqqisi global “Men” konsepsiyasi shaxsning oʻ^MLEUMHEXYWLYRGLEPEVMRMOMVMXEHM 1. Real “Men” (“Men kimman”); 2. Ideal “Men”(“Meni kim boʻPMWLRMMWXE]QERMRXMPEQER 3. Oynali “Men” (“Meni qanday baholashadi). &YPEVRMRK LEV FMV XYVM FMV UEXSV NMLEXPEVRM Sʻz ichiga qamrab oladi jismoniy “Men”, ijtimoiy “Men”, aqliy “Men”, emotsional “Men” boʻPEHMWLE\WRMRKVMZSNPERMWLMRYJY^PMQERFE WMJEXMHE \M^QEX UMPEHM FMVSU YPEV SVEWMHEKM NMHHM] ^MHHM]EXPEV WLE\WRMRK MGLOM QSNEVSPEV ZE RIKEXMZUE]KʻYVMWLPEVQERFEWMKEE]PERMWLMLEQQYQOMR 3ʻ^MRM Sʻ^ QEZUIMRM ZE OEQGLMPMKMRM ERKPEWLKE MRXMPMWL Sʻ^PEVMRM OEXXEPEVRMRK FELSPEWLMFMPERWSPMWLXMVMWLSʻ^JEQMPM]EWMRMMWQMRM]SWLMRMQER^MPMRMSMPEEʻ^SPEVMRMFMPMWL FSWLUEPEVRMRK\SLMWLMRMLYVQEXUMPMWL 3ʻ^PEVM XSʻKʻVMWMHE XEWEZZYVKE IKE FSʻPMWL Sʻ^MRMRK WLE\WM] ELPSUM] WMJEXPEVMRM FELSPE] ZE ERKPE] SPMWL UE]WM WLELEVHE ]EWLE]HM Sʻ^M XSʻKʻVMWMHE FSWLUE XEPEFEPEV XSʻKʻVMWMHEKMQEʻPYQSXFMPEREPQEWLESPMWL 3ʻ^MRMLYVQEXUMPMWLSʻ^UEHVUMQQEXMRMFMPMWLSʻ^MRMXERUMHM]FELSPEWLSʻ^QMPPM] ERʻEREPEVMRMZEQEHERM]UEHVM]EXPEVMRMFMPMWLYPEVFMPERQEKʻVYVPERESPMWL 8EPEFEPEVRMRK YWLFY MNSHM] QEXRM ZE XEUHMQSXPEVM EWRSWMHE YWXS^ XEPEFE ZE kursdoshlar orasidagi “vaqtmasofa”ni “qisqartirishga”, aniq maqsadlar manzilini “yaqinlashtirishga” xizmat qilishi tayin. MashgʻYPSXWLEOPMKEMRRSZEXWM]ERMRKOMVMFOIPMWLMRM WXERHEVXRSWXERHEVXQEWLKʻYPSXWLEOPPEVMmisolida shu tarzda ham koʼrishimiz mumkin.Bir so‘z bilan aytganda, talabalar oʻrtasida muzokaralar va do‘stona muloqot muhiti ]EVEXMPEHM>IVS TIHEKSK MRRSZEXWMSR JESPM]EXMRMRK QEVOE^M] QEWEPEWM XEʻPMQM] NEVE]SRMRM WEQEVEPMXEWLOMPIXMWLHERMFSVEX *S]HEPERMPKEREHEFM]SXPEV Мирзиёев Ш.М. Таълимтарбия тизимини такомиллаштириш масалалари бўйича LXXTWTVIWMHIRXY^Y^PMWXWZMI[ 6,%]YTSZ758YVWYRSZ6EUEQPMXI\RSPSKM]EPEVMRRSZEXWM]PEVZEVMZSNPERMWL MWXMUFSPPEVM82M^SQM]RSQMHEKM8(49“Nodirabegim” REWLVM]SXMFIX Z.Xolmonova.Adabiy tildan ma’ruzalar umumlashmasiT.:“O‘zbekiston” 2013, 250 F V. Karimova, О. Xayitov. Shaxsning ijtimoiylashuv masalasi. Т.: 2007. 585

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil 97)3*:-689%046)7)28%8-327-28,)463')773*8)%',-2+)2+0-7, 0%2+9%+)0)7732 /EQEPSZE>M]SHE1YOLEQIHWSFMVSZRE 9RMZIVWMX]SJ1EREKIQIRXERH*YXYVI8IGLRSPSKMIW7IRMSVXIEGLIV ,YQERMXMIWJEGYPX]8EWLOIRX9^FIOMWXEROEQEPSZE^M]SHE$KQEMPGSQ %FWXVEGX 8LI EVXMGPI LMKLPMKLXW TIHEKSKMGEP GSRHMXMSRW ERH WYJJMGMIRX TVMRGMTPIW SJ IJJIGXMZI YWI SJ ZMVXYEP ZMWYEP EMHW XIGLRMGEP ERH HMHEGXMG VIUYMVIQIRXW JSV ZMVXYEP TVIWIRXEXMSREVIHIJMRIH-REHHMXMSRFEWIHSRXLIEREP]WMWSJQEWWX]TIWSJZMWYEPEMHWJSV WXYHIRXW XLI EVXMGPI TVSZMHIW ER YRHIVWXERHMRK SJ XLIMV X]TIW XLIMV TPEGI ERH VSPI MR XLI IHYGEXMSREPTVSGIWWERHXLIEHZERXEKIWERHHMWEHZERXEKIWSJYWMRKZMVXYEPTVIWIRXEXMSRW /I][SVHW ZMVXYEP ZMWYEP EMHW ZMVXYEP TVIWIRXEXMSR IHYGEXMSREP TVSGIWW GSPSV KVETLMGWWTIGMEPIJJIGXWXLITVIWIRGISJMRJSVQEXMSRGSRXIRXGSPSVHIWMKR 8SHE] WWSGMIX]GSRXMRYIWXSJSVQRI[VIUYMVIQIRXWJSVXLIIHYGEXMSRW]WXIQEXEPP PIZIPWERHXLYWMRZSPZIWTIHEKSKYIWXS[SVO[MXLEGVIEXMZIETTVSEGLXSVIKYPEVP]MQTVSZI ERHHIZIPSTXSQEWXIVQSHIVRXIEGLMRKXSSPWERHXIGLRSPSKMIW8LIVIEVIWIZIVEP[E]WXS WSPZIXLITVSFPIQWI\TERHMRKERHHIITIRMRKXLIIWWIRGISJXVEMRMRKJYXYVITIHEKSKYIW GVIEXMRKHMJJIVIRXQIXLSHWERHQIERWSJXIEGLMRKQEWXIVMRKXLIFEWMGWSJ[SVOMRK[MXL MRRSZEXMZIIHYGEXMSREPXSSPWGVIEXIHHYVMRKXLIJYPPYWISJQYPXMQIHMEXIGLRMUYIWERHFIMRK EFPIXSMRXVSHYGIXLIQMRXSXLIIHYGEXMSREPTVSGIWWJVSQEQIXLSHSPSKMGEPTSMRXSJZMI[ HIPMZIV] SJ EPXIVREXMZI QIXLSHW SJ GSQFMRMRK XVEHMXMSREP ERH QSHIVR MRJSVQEXMSR ERH IHYGEXMSREP XIGLRSPSKMIW 8LI I\TERWMSR SJ ZMVXYEP ZMWYEP EMHW GVIEXIH [MXL XLI LIPT SJ MRJSVQEXMSRXIGLRSPSKMIWERHFEWIHSRXLIIJJIGXMZIYWISJQSHIVRZMWYEPM^EXMSRXSSPWMW FIGSQMRKERYVKIRXERH[MHIWTVIEHMWWYI8LIGYVVIRXWXEXISJZMVXYEPZMWYEPEMHWEPPS[W ]SYXSGVIEXIERHYWIXLIQSWXTSTYPEVX]TISJXLIQEZMVXYEPTVIWIRXEXMSR[LMGLMWYWIH F] E PEVKI RYQFIV SJ XIEGLIVW &YX WSQI TVSFPIQW EVI WXMPP STIR -R TEVXMGYPEV XLI HIZIPSTQIRXSJSVKERM^EXMSREPERHQIXLSHSPSKMGEPGSRHMXMSRWJSVXLISTXMQEPYWISJZMVXYEP TVIWIRXEXMSRW MR XLI IHYGEXMSREP TVSGIWW SJ LMKLIV TIHEKSKMGEP IHYGEXMSREP MRWXMXYXMSRW XLISVIXMGEP HIWGVMTXMSR ERH I\TIVMQIRXEP XIWXMRK XIEGLIVW ERH JYXYVI XIEGLIVW MR XLIMV TVSJIWWMSREP EGXMZMXMIW XLI RIIH XS GVIEXI GSRHMXMSRW JSV XLIHIZIPSTQIRX SJVIEHMRIWW XS YWIZMVXYEPZMWYEPM^EXMSRXSSPWERHXLIEREP]WMWSJTW]GLSPSKMGEPERHTIHEKSKMGEPPMXIVEXYVI WLS[IH XLEX XLIVI MW RS WMQMPEVMX] MR ZMI[W SRXLIKIRIVEPP] EGGITXIH HIJMRMXMSRSJ ZMVXYEP TVIWIRXEXMSR :MVXYEP TVIWIRXEXMSR MW E QSHIVR QYPXMQIHME MRXIKVEXIH MRJSVQEXMSRIHYGEXMSREP IRZMVSRQIRX-XEPPS[WXSTVIWIRXEXMSRSJIHYGEXMSREPMRJSVQEXMSRXSE[MHIEYHMIRGIMRE ZMWYEP ERH GSQTEGX JSVQ ERH LIPTW WYFNIGXW XS EGUYMVI RI[ ORS[PIHKI ERH WOMPPW MRHITIRHIRXP] 8LI TSWMXMZI WMHI SJ YWMRK ZMVXYEP TVIWIRXEXMSRW MR XLI PIEVRMRK TVSGIWW MRGPYHILEZMRKEHHMXMSREPIPIQIRXWSJEGUYMWMXMSRERHQEWXIVMRKORS[PIHKIMRXIVEGXMZMX] 586

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil GSPSV KVETLMGW UYMGO PSEHMRK XLI] LEZI E PSX SJ MRJSVQEXMSR GSRXIRX EGEHIQMG QIXLSHSPSKMGEP TVEGXMGEP HEXE LEZMRK EHHMXMSREP IPIQIRXW SJ EGUYMWMXMSR ERH QEWXIVMRK ORS[PIHKIMRXIVEGXMZMX]GSPSVKVETLMGWUYMGOPSEHMRKGSRXVMFYXIXLIMRHMZMHYEPIHYGEXMSREP TVSGIWW XS IREFPI XLI GYVVMGYPYQ XS GLSSWI XLI TEGI ERH XVENIGXSV] SJ PIEVRMRK [MXL IPIQIRXW SJ WIPJWXYH] ERH WIPJGSRXVSP [MXLSYX VITPEGMRK XLI XIEGLIV MR XLI XIEGLMRK TVSGIWW XS LEZI E PSRKXIVQ TW]GLSPSKMGEPTIHEKSKMGEP MQTEGX SR XLI IHYGEXMSREP [SVO GVIEXI GSRHMXMSRW ERH E GSRZIRMIRX PIEVRMRK IRZMVSRQIRX JSV MRHMZMHYEP [SVO XS LEZI E WTIGMEP IJJIGX SR XLI IQSXMSREP EVIE SJ XLI WYFNIGXW SJ WXYH] )RKPMWL FIGEYWI SJ XLI TVIWIRXIH QEXIVMEP HIZIPSTQIRX SJ XLI GVIEXMZI TSXIRXMEP SJ XLI IHYGEXMSREP [SVO F] GSRWXERXP] JMPPMRK SYX RI[ MRJSVQEXMSR MRGVIEWI QSXMZEXMSR JSV PIEVRMRK HIQSRWXVEXI GSLIVIRGISJHMJJIVIRXPERKYEKIWWXMQYPEXIMRXIVIWXMRXLIGPEWWVSSQGSRXVSPSZIVXLI[SVO SJPERKYEKIXIEGLMRKWYFNIGXWERHSXLIVW 8LIVIEVIEPWSWSQIHVE[FEGOWXSXLIYWISJZMVXYEPTVIWIRXEXMSRWMRXLITVSGIWWSJ PIEVRMRK)RKPMWLXLIVIMWETSWWMFMPMX]XLEXXLIGYVVMGYPYQ[MPPRSXFIEFPIXSHMWXMRKYMWLXLI ZMVXYEP[SVPHJVSQXLIVIEPSRI8LEXMWGSQTYXIVKIRIVEXIHQSHIPWGERVITPEGIVIEP[SVPH SFNIGXWMRJYPPSVEVIPMOIP]XSPSWIHMVIGXMRXIVEGXMZIGSRRIGXMSR*YVXLIVQSVIXLIMVHIWMKR ERHMQTPIQIRXEXMSRMWEGSQTPI\TVSGIWWXLEXVIUYMVIWEPSXSJXMQIXIGLRMGEPERHJMRERGMEP GSWXWPMQMXEXMSRSJGSQQYRMGEXMSRXMQI[MXLXLIXIEGLIV8LIWIPEGOSJTVSGIHYVIHSRSX HMQMRMWLXLIVSPISJZMVXYEPTVIWIRXEXMSRWMRXLIPIEVRMRKTVSGIWWFYXVEXLIVIRGSYVEKIWXLI TIHEKSKMGEPGSQQYRMX]XSXEOIEGXMSRXSSZIVGSQIXLIQWMRGIZMVXYEPTVIWIRXEXMSRWGERRSX FIEFERHSRIHGSQTPIXIP]-XMWRIGIWWEV]XSHIXIVQMRIXLIJSPPS[MRKHMHEGXMGTVMRGMTPIWJSV XLIIJJMGMIRXYWISJZMVXYEPTVIWIRXEXMSRWMRXLIWXYH]TVSGIWWXLIMRJSVQEXMSRGSRXIRXSJ XLI ZMVXYEP TVIWIRXEXMSR QYWX FI EGEHIQMG IRXMVIP] YRHIVWXERHEFPI ERH MR E WIRWI YRHIVWXSSH JSV )RKPMWL PIEVRIVW ERH MX MW RSX EPPS[IH XS YWI [VSRK MRJSVQEXMSR MR XLI EGEHIQMGTVSGIWW8LI)RKPMWLXIEGLIVWLSYPHFIEFPIXSGLSSWIXLIQSWXWYMXEFPIJSVQ ERHWIUYIRGISJTVIWIRXEXMSRSJIHYGEXMSREPQEXIVMEP-XMWMQTSVXERXRSXSRP]FIGEYWISJ XLITVIWIRGISJMRJSVQEXMSRGSRXIRXFYXEPWSFIGEYWIXLIVIMWERSTTSVXYRMX]XSWXVIRKXLIR ORS[PIHKI F] MRZSPZMRK E PEVKI RYQFIV SJ I\EQTPIW SJ HMJJIVIRX PIZIPW SJ GSQTPI\MX] JSV IEGLIHYGEXMSREPXSTMGSJXLIWYFNIGX-RXLMWGEWI-XMWMQTSVXERXXSIRWYVIXLEX]SYGER MRHITIRHIRXP]WIPIGXXEWOWJSVXLIGYVVMGYPYQFEWIHSRXLIPIZIPSJGSQTPI\MX] 8LIVI EVI WSQI WXVEXIKMIW SJ YWMRK ZMVXYEP TVIWIRXEXMSR [LMPI XIEGLMRK JSVIMKR PERKYEKIQIERMRKSJ XLIGSRXIRXERHMRJSVQEXMSRSVHIVSJXLIIHYGEXMSREPQEXIVMEP[MXL IHYGEXMSREPWXERHEVHWGYVVMGYPEERHTVSKVEQWSJXLIIHYGEXMSREPMRWXMXYXMSRXLITSWWMFMPMX] SJ EHETXMRK EGGSVHMRK XS XLI GLERKIW IRWYVMRK QYPXMJYRGXMSREPMX] SJ XLI YWI SJ ZMVXYEP TVIWIRXEXMSRWEZEMPEFMPMX]SJQIXLSHSPSKMGEPHSGYQIRXW8LIXVEMRMRKMRJSVQEXMSRVIUYMVIH XS EWWMQMPEXI XLI QYPXMQIHME FSEVH MW VIJPIGXIH EW E TMGXYVI ERH WLSYPH FI TPEGIH MR XLI FEGOKVSYRHWSXLEXXLIWTIGMJMGWSJXLMWMRJSVQEXMSREVILMKLPMKLXIH-JHMHEGXMGTYVTSWIERH XEWOWHSRSXMQTP]XLEXXLI][SVOJYVXLIV[MXLXLMWMQEKIXLIMQEKISJXLISFNIGXWLSYPH SGGYT] XLI IRXMVI JVEQI EVIE MX MW RIGIWWEV] XS IQTLEWM^I XLI QEMR IPIQIRXW 8LI VIUYMVIQIRXWJSVZMVXYEPTVIWIRXEXMSRWVIPEXIHXSGSPSVHIWMKREVIRIGIWWEV];LIRGLSSWMRK XLI GSPSVW YWIH MR E ZMVXYEP TVIWIRXEXMSR MX MW MQTSVXERX XS ORS[ LS[ E PIEVRMRK SJ GSPSV EJJIGXWXLITW]GLSPSK]SJXLI[SVOERHTIVGITXMSRSJMRJSVQEXMSR;MXLEGSQFMREXMSRSJ GSPSVW RI[ WLEHIW HS RSX ETTIEV SRP] E GVSWWWIGXMSREP KVS[XL SJ WEXYVEXMSR ERH 587

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil FVMKLXRIWWSGGYVW-REHHMXMSR[IRIIHXSYWIXLIWEQIGSPSVWXSHMWGVMQMREXIFIX[IIRXLI WEQIX]TISJHEXE 6IJIVIRGIW 1. R. Yefremova, I.Romanova “Osobennosti organizatsiiinnovatsionnoy deyatelnosti v vuzax”, DVFU, Vladivostok, RossiY. (3-^IRSHS 2. 8YPоH^MеGOM + 1еHMеR MR ЕV^MеLYRK YRH &MPHYRK +VYRHPаKеR YRH &еMWTMеPееMRеVLаRHPYRKWYRHеRX[MGOPYRKWоVMеRXMеVXеR1еHMеRTʟHаKоKMOBаd Hеilbrunn, T 3. =IJVIQSZE4:4VMSVMXIXRM]I RETVEZPIRM]E VE^ZMXM]E MRRSZEXWMSRRS] HI]EXIPRSWXMSXIGLIWXZIRRM\ZY^SZ+SWYHEVWXZSMFM^RIW)OSWMWXIQEWMJVSZS] 4. 8LI 8)730 IRG]GPSTIHME SJ )RKPMWL PERKYEKI XIEGLMRK (ERR] , )\EQMRMRKXLI)JJIGXSJ(MKMXEP7XSV]XIPPMRKSR)RKPMWL7TIEOMRK4VSJMGMIRG] 5. [[[GEQFVMHKISVKIPXFPSKZMVXYEPVIEPMX]MRVIQSXIPERKYEKI XIEGLMRK 6. 'LER: ,IRHIVWSR / )JJIGXMZI 'PEWWVSSQ 7XVEXIKMIW 8S[EVH (IGSPSRM^MRK)084VEGXMGIW-QTPMGEXMSRWJSV4SWXQIXLSH4IHEKSK] 588

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil PEDAGOGIKA OLIY TA’LIM MUASSASSALARI TALABALARINING%<&3638 /314)8)280-+-2-6-:3.0%28-6-7,2-2+1)83(303+-/%7370%6- O‘ktamov Madadjon O‘ktam o‘g‘li 7LELVMWEF^HEZPEXTIHEKSKMOEMRWXMXYXISOXEQSZQ$QEMPVY %RRSXEXWM]EUshbu maqolada pedagogika oliy taʼlim muassasalarida talabalarning MRJSVQEXMOEHER E\FSVSX XI\RSPSKMO OSQTIXIRWM]EPEVMRM ZE OEWFM] XE]]SVKEVPMKMRM VMZSNPERXMVMWLRMRKYWPYFM]didaktik taʼminoti QE^QYRMHMJJIVIRWMEPTVSJIWWMSKVEQQERMMWLPEF GLMUMWLHEWXYVM]ETTEVEXKEYWXYZSVPMOFIVMWLMRJSVQEXWMSROEWFM]XM^MQPME\FSVSXPMKVEJMO obʼektga yo‘naltirilgan dasturlash hamda tizimli, faoliyatiy, kompetentli yondashuvlar EWSWMHE XEOSQMPPEWLXMVMWL Laqida takliflar keltirib o‘tilgan. Maqolada bo‘lajak pedagoglarni TIHEKSKMOWLEVXsharoitlarini ta’minlash, kasbiy kompetensiyalarini shakllantirish va kasbiy faoliyatini tashkil etishning metodologik asoslari keltirib o‘tilgan. O‘quvchilarning kasbiy OSQpetentligini aniqlash mezonlari va kasbiy kompetentsiya tizimi haqida so‘z yuritilgan. Kalit so‘zlar: OSQTIXIRWM]E E\FSVSXPEWLXMVMWL OSKRMXMZ TWM\SPSKM]E OSQQYRMOEXMZ OSQTIXIRWM]EMNXMQSM]OSQTIXIRWM]EE\FSVSXOSQTIXIRWM]EWM Аннотация: В данной статье содержанием методического и дидактического обеспечения развития информационнотехнологических компетенций и профессиональной подготовки студентов в сфере педагогического вуза является разработка дифференцированной профессиональной программы, отдающей приоритет программно техническим, информационным, вносятся профессиональное, системно информационное, графическое, объектно ориентированное программирование и системные предложения по совершенствованию, основанные на функциональных, компетентных подходах. В статье обозначены методические основы обеспечения будущих педагогов педагогическими условиями, формирования их профессиональных компетенций и организации профессиональной деятельности. Обсуждаются критерии определения профессиональной компетентности студентов и система профессиональной компетентности. Ключевые слова: компетентность, информатизация, когнитивная психология, коммуникативная компетентность, социальная компетентность, информационная компетентность. %FWXVEGX-RXLMWEVXMGPIXLIGSRXIRXSJQIXLSHSPSKMGEPERHHMHEGXMGWYTTSVXJSVXLI HIZIPSTQIRX SJ WXYHIRXW MRJSVQEXMSR XIGLRSPSKMGEP GSQTIXIRGIW ERH TVSJIWWMSREP TVITEVEXMSRMRXLIJMIPHSJTIHEKSKMGLMKLIVIHYGEXMSRMRWXMXYXMSRWMWXLIHIZIPSTQIRXSJE HMJJIVIRXMEP TVSJIWWMSREP TVSKVEQ KMZMRK TVMSVMX] XS WSJX[EVI LEVH[EVI MRJSVQEXMSREP TVSJIWWMSREP W]WXIQEXMGMRJSVQEXMSREP KVETLMG SFNIGX SVMIRXIH TVSKVEQQMRK ERH W]WXIQEXMG TVSTSWEPW JSV MQTVSZIQIRX FEWIH SR JYRGXMSREP GSQTIXIRX ETTVSEGLIW EVI QEHI-RXLIEVXMGPIXLIQIXLSHSPSKMGEPJSYRHEXMSRWSJTVSZMHMRKJYXYVITIHEKSKYIW[MXL 589

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil TIHEKSKMGEP GSRHMXMSRW JSVQMRK XLIMV TVSJIWWMSREP GSQTIXIRGMIW ERH SVKERM^MRK XLIMV TVSJIWWMSREP EGXMZMXMIW EVI QIRXMSRIH 8LI GVMXIVME JSV HIXIVQMRMRK XLI TVSJIWWMSREP GSQTIXIRGISJWXYHIRXWERHXLIW]WXIQSJTVSJIWWMSREPGSQTIXIRGIEVIHMWGYWWIH /I][SVHW GSQTIXIRGI MRJSVQEXM^EXMSR GSKRMXMZI TW]GLSPSK] GSQQYRMGEXMZI GSQTIXIRGIWSGMEPGSQTIXIRGIMRJSVQEXMSRGSQTIXIRGI /MVMWLJamiyatdagi va oliy ta’lim tizimidagi tub o‘zgarishlar axborot va QYXE\EWWMW faoliyatining o‘zaro ta’sirining turli aspektlarini ko‘rib chiqishni talab qiladi, chunki insoniyat VMZSNPERMWLMRMRKSQMPPEVMHERFMVME\FSVSXPEWLXMVMWLHMV Axborotlashtirish ta’siri ostida o‘quv jarayoni, mutaxassislar tayyorlash jarayoni va OEWbiy faoliyatning o‘zi sezilarli darajada o‘zgaradi. Bir qator mualliflarning fikricha, axborotlashtirish natijalaridan biri kasbiy faoliyatni intellektuallashtirishdir. “Ijtimoiy nuqtai nazardan, axborot jamiyatiga o‘tish ijtimoiy jarayonlar o‘rtasidagi alSUEPEVRMRK QYWXELOEQPERMWLMZEYPEVRMRKQYVEOOEFPMKMSVXMFFSVE]SXKERMRMQYRSWMFXEV^HEEOWIXXMVEHM Shuning uchun, har bir qarorni qabul qilishda allaqachon bir necha marta ko‘proq ob’ektiv ma’lumotlarni tahlil qilish kerak va undan foydalanish samaradorligi natijaga ko‘proq ta’sir qiladi. Bu aspekt axborot va bilim potensialini tez oshirish vazifasini qo‘yadi”. Ma’lumki, xalq bilimlarini tizimlashtirishni ta’minlovchi muassasalardan biri ta’lim XM^MQMHMV%\FSVSXZEFMPMQWEPSLM]EXMRMRKSVXMWLM381JESPM]EXMRMRKFMVUEXSVEWTIOXPEVMRM]ERKM WLEVSMXPEVKEUEVEF]ERKMPE]HM 9PEVSVEWMHEFM^RMRKXEHUMUSXMQM^YGLYRUY]MHEKMPEVQYLMQELEQM]EXKEIKE TMda umumiy va kasbiy ta’lim mazmunini tanlash, uning bitiruvchining kelajakdagi OEWFM]JESPM]EXMKEQSWPMKM FS‘lajak mutaxassisning muayyan sharoitlarda ishlash faoliyati uchun axborot EWSWPEVMRMWLEOPPERXMVMWL mutaxassis ishidagi ma’lumotlar turlari; kasbiy tayyorgarlik va haqiqiy kasbiy faoliyat sharoitida axborot va bilim o‘rtasidagi QYRSWEFEXPEV %\FSVSXRM TWM\SPSKMO XYWLYRMWL IRK EZZEPS LS^MVKM OYRHE HYR]SHE IRK OIRK tarqalgan psixologiyaning kognitiv yo‘nalishi bilan bog‘liq. Kognitiv psixologiyaning asosiy usuli axborot usuli bo‘lib, uning yordamida kognitiv va ijro etuvchi jarayonlarning tarkibiy IPIQIRXPEVMERMUPERKER /SKRMXMZ TWM\SPSKM]E XEVOMFMKE OMVEHMKER OSKRMXMZ JER HMHEOXMOE RE^EVM]E ZE OEWFM] ta’lim usullarini bilimlarni yangi tushunish bilan ta’minlaydi, mazmuni va o‘qitish usullarini tanlashni asoslashga, tegishli fan turlarini o‘zlashtirish XI\RSPSKM]EPEVM ZE QIXSHPEVMRM qo‘llashga imkon beradi. Konseptual bilim inson faoliyatining turli sohalarida qo‘llaniladigan tushuncha va atamalarning ma’nosini ochib beradi. Konstruktiv bilim bizga tabiat va jamiyatning ayrim ob’ektlari tuzilishini, shuRMRKHIO YPEVRMRK MWLPEWL XEQS]MPPEVMRM XYWLYRMWLKE MQOSR FIVEHM %PKSVMXQMO FMPMQPEV QYE]]ER QEUWEHPEVKE IVMWLMWL ]SOM QYE]]ER NEVE]SRPEVRM SUMPSRE 590

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil EQEPKESWLMVMWLYGLYRLEVEOEXPEVXEVXMFMRMFIPKMPE]HM =YUSVMHEKM FMPMQ XEWRMJPEVM 381 TVSJIWWSVo‘qituvchilariga bilimlarni an’anaviy bo‘linishdan faqat faktlar, nazariyalar, qonuniyatlar va bilimning boshqa sifatlari haqidagi bilimlarga o‘tishga imkon beradi va shu bilan talabalar uchun bilimning ahamiyatini saqlab qoladi. Bu, bizning fikrimizcha, ta’lim dasturlari mazmunining an’anaviy "didaktik birliklari" dan DTSda ko‘zda tutilgan kompetensiyalarga o‘tishning uzluksizligi asosida talabalarning OTMda ta’lim olishining samarali komponentidir. Yuqorida keltirilgan yangi tasniflar JERPEVRMRK MWL HEWXYVPEVMRM OSmpetensiyalarni rivojlantirish vazifalariga ko‘proq QSWPEWLXMVMWLKEMQOSRFIVEHM Zamonaviy mutaxassis faoliyatida axborotning o‘rnini o‘rganish uchun kognitiv ]SRHEWLYZHERXEWLUEVMJESPM]EXPM]SRHEWLYZMQYLMQELEQM]EXKEIKE*ESPM]EXRMRKEWSWM] \YWYWM]EXi, yuqorida aytib o‘tilganidek, ob’ektivlik bo‘lib, u faoliyatning vositaligini belgilaydi. ::(EZMHSZ %20ISRXIZ %60YVM]E ZE FSWLUE SPMQPEVRMRK RE^EVM]EPEVMHER OIPMF chiqadigan bo‘lsak, faoliyatning instrumental tabiatini ikki ma’noda tushunish keraOYEXVSJ muhitni o‘zgartirish vositasi sifatida ishlaydi (transformatsiya orqali) va u o‘zining takror MWLPEFGLMUEVMWLZEXEOSQMPPEWLXMVMWLNEVE]SRMRMMJSHEPE]HM Tadqiqotimiz mantig‘iga ko‘ra, biz pedagogika OTM talabalarining axborot OSQTIXIRXPMKMRM VMZSNPERXMVMWLRMRK RE^EVM] ZE QIXSHSPSKMO WLEVXPEVMRM ERMUPEWLMQM^ OIVEO &YRHE] WLEVXPEV WMJEXMHE FM^ JESPM]EX RE^EVM]EWMRM JEPWEJM] ZE TWM\SPSKMO EWSWPEV RYUXEM nazaridan ko‘rib chiqamiz. Faoliyat predmeti falsafa va psixologiyada faoliyat ob’ektining EWSsiy, eng muhim xususiyatlari va belgilari yig‘indisi sifatida qaraladi. Ob’ekt, o‘z navbatida, sub’ektning ob’ektivEQEPM]ZEFMPMWLJESPM]EXMHEYRKEUEVWLMXYVEHMKERREVWEHMV*ESPM]EXHE sub’ekt tomonidan o‘zlashtirilgan bilimlar doimiy ravishda amaliy faoliyat orqali ob’ekt bilan bog‘lanadi, tajriba orqali tekshiriladi va tushuniladi. Aytishimiz mumkinki, sezgilar orqali idrok qilinadigan ma’lumotlar empirik bilimlar asosida yotadi, ular bilish jarayonida ob’ektni ideal tarzda qayta yaratadi, ya’ni bilimlarni o‘zlashtirishning nazariy darajasini bildiradi. Ta’limda OSQTIXIRXPM ]SRHEWLYZRM NSVM] IXMWLRMRK Y^SU QYHHEXPM ZE^MJEPEVMHER biri bu mutaxassislarning kasbiy tayyorgarligini tashkil etish bo‘lib, unda talabalar bilimlarni "yig‘indisi" sifatida emas, bEPOM XM^MQPEWLXMVMWL ZE MGLOMPEWLXMVMWL REXMNEWMHE SPEHMPEV &Y XYWLYRGLERM14SPERM-7=EOMQERWOE]EZEFSWLUEPEVRMRKEWEVPEVMXEWHMUPE]HM Shunday qilib, faoliyat sub’ekti va uning ob’ekti o‘rtasidagi munosabatlar muayyan ma’lumotlar orqali vositachilikUMPEHMHIFE]XMWLMQM^QYQOMRFYIWEJESPM]EXHEQEHERM]EXKE E]PEREHM *ESPM]EX TVIHQIXM LEV WEJEV YWLFY QEHERM]EXKE QYVSNEEX UMPMF MNXMQSM] ma’lumotlarning to‘planishi va uzatilishini ta’minlaydi. Ijtimoiy axborot tushunchasi XEHUMUSXMQM^YGLYREWSWM]QEZ^YPEVHERFMVMHMV >EQSREZM] WLEVSMXHE XM^MQPM JMOVPEWL OEWFM] JESPM]EXHE QEUFYP UEVSVPEV UEFYP UMPMWL YGLYR EWSWHMV 7LY FMPER FMVKE QYXE\EWWMW XSQSRMHER UEFYP UMPMRKER UEVSVPEVRMRK STXMQEPPMKM WEQEVEHSVPMKM QYZSJMUPMKM ZE FSWLUEPEV REJEUEX OEWFM] JESPM]EX RYUXEM RE^EVMHER FEPOM XEWLOMPM] QYLMX MUXMWSHM] WLEVSMXPEV ZE MNXMQSM] QEHERM] OSRXIOWX RYUXEM RE^EVMHERLEQFELSPEREHM Zamonaviy mutaxassis uchun ma’lumotlarning rolini baholashga faoliyatli ]SRHEWLYZRMRK ZEVMERXPEVMHER FMVM FY WMWXIQSKIRI^ RE^EVM]EWM /EWFM] JESPM]EX 591

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil WMWXIQSKIRI^MRE^EVM]EWMQYEPPMJM:(7LEHVMOSZHMV9E\FSVSXEWSWMRMQSXMZPEVQEUWEHPEV HEWXYVPEV UEVSVPEV UEFYP UMPMWL ZE JESPM]EXRMRK QYLMQ WMJEXPEVM UY]M XM^MQM FMPER FMVKE JESPM]EXRMRKJYROWMSREPXM^MQMRMRKEWSWM]OSQTSRIRXPEVMWMJEXMHEXEWRMJPE]HM OTMning o‘quv jarayonida bo‘lajak mutaxassis faoliyatining o‘ziga xos klasteri WLEOPPEREHMFMVXSQSRHERYRMRKYQYQOEWFM]JESPM]EXMWLEOPPEREHMFSWLUEXSQSRHERE]RM TE]XHE YRMRK QEPEOEWM WLEOPPEREHM 9GLMRGLMHER OSQTIXIRWM]EPEV WLEOPPEREHM 2MLS]EX DTSda mustahkamlangan va ma’lum bir ishni bajarish uchun tayyorgarlik darajasi va sifatini MJSHEPSZGLMQEPEOEWMWLEOPPEREHM Mutaxassisning asosiy malakasini tashkil etuvchi kompetensiyalar ro‘yxatiga UY]MHEKMPEV OMVEHM MNXMQSM] OSQQYRMOEXMZ MNXMQSM]E\FSVSX OSKRMXMZ ZE QE\WYW OSQTIXIRWM]EPEV Ijtimoiy kompetensiya mas’uliyat tuyg‘usini, qarorlarni birgalikda ishlab chiqish va ularni amalga oshirishga tayyorlikni, turli etnik madaniyat va dinlarga bag‘rikenglik, sha\WM] guruh va jamoat manfaatlarini uyg‘unlashtirish qobiliyatini shakllantirishni nazarda tutadi. /SQQYRMOEXMZ OSQTIXIRWM]E HIKERHE FMV RIGLXE \SVMNM] XMPPEVRM FMPMWL SRE XMPMHE og‘zaki va yozma muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish, internet orqali muloUSX UMPMWL XYWLYRMPEHM %\FSVSX OSQTIXIRWM]EWM E\FSVSX XI\RSPSKM]EPEVMRM IKEPPEWLRM ZE SQQEZM] E\FSVSX vositalari tomonidan tarqatilayotgan ijtimoiy axborotga tanqidiy munosabatni o‘z ichiga SPEHM /SKRMXMZ OSQTIXIRWM]E bu shaxsning ta’lim darajasini doiQM] VEZMWLHE SWLMVMWLKE tayyorligi, shaxsiy salohiyatini ro‘yobga chiqarish zarurati, mustaqil ravishda yangi bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lish, o‘zo‘zini rivojlantirish qobiliyati. Nihoyat, maxsus kompetensiya FY OEWFM] LEVEOEXPEVRM QYWXEUMP VEZMWLHE bajarish va o‘z ishining natijalarini baholashga XE]]SVPMORMERKPEXEHM Axborot tushunchalarini kasbiy ta’lim nazariyasi va metodologiyasi nuqtai nazaridan tahlil qilib, biz kasbiy faoliyat uchun muhim bo‘lgan ma’lumotlarning ta’riflarini taklif qildik. 1YXE\EWWMWPEV JESPM]EXMRMRK E\FSVSX EWSWPEVMRM 381 XEPEFEPEVM OSQTIXIRWM]EPEVMRM shakllantirishning nazariy va metodologik asosi sifatida tahlil qilish bizga bilim, ko‘nikma va malakalarning mazmun darajasida ham, bilim darajasida ham o‘zaro bog‘liqligini hiWSFKE SPMWLMQOSRMRMFIVEHM %HEFM]SXPEV 1. Begimqulov U.Sh. Pedagogik ta‘limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy IXMWLRMRKMPQM]RE^EVM]EWSWPEVM–8*ER–F 2. )LXMQSPPMOPEV RE^EVM]EWM ZE QEXIQEXMO WXEXMWXMOE 4IHEKSKMOE SPM] ta’lim muassasalari talabalari uchun darslik. Farmonov Sh.Q., Тurgunbayev R.M., Sharipova L.D., Parpiyeva N.Т.., Тoshkent, 2007 3. %FHYUSHMVSZ %% 1EQEXSZ 2(ZE FSWLUEPEV %\FSVSX XI\RSPSKM]EPEVM – 8 O‘qituvchi, 2002. –F 4. =YPHEWLIZ9&SUM]IZ66Zokirova F.M. “Informatika” Toshkent. 2002 yil. 592

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil 8%0%&%0%62-2+1978%5-0-7,0%6-2-8%7,/-05-0-7,1)83(-/8%:7-=%0%6 )(9QEVSZ)%FHMIZE 8%897EQEVUERHJMPMEPM%\FSVSXXI\RSPSKM]EPEVMEWWMWXIRXMIPHSVYQEVSZ$KQEMPGSQ 8%897EQEVUERHJMPMEPM/SQT]YXIVMRNMRMVMRKMJEOYPXIXMXEPEFEWM %RRSXEXWM]E: Mazkur maqolada mustaqil o‘qitish, mustaqil ishlarni tashkil qilish va bajarishning metodik tavsiyalari ko‘rib chiqilgan. Kalit so‘zlar: QYWXEUMPMWLQYWXEUMPMWLXYVPEVMEQEPM]SXWIQMREVFMXMVYZQEPEOEMWLM O‘quv jarayonining samaradorligi fikrlash harakat va nutqning o‘zaro aloqadorligi FMPER ERMUPEREHM 8MP ]SVHEQMHE JMOVPEWL QYWXELOEQPEREHM ZE VMZSNPEREHM 3KD^EOM RYXU o‘rgatuvchilarga tevarak –atrofni va unda o‘zligini anglashga yordam beradi. Biroq fikrlashni VMZSNPERXMVMWLKEJEUEXQYPSUSXZSWMXEWMHEIQEWWLYFMPERFMVKEXEPEFERMRKQYWXEUMPJESPM]EXM ham zarur. Talabaning bilim ko‘nikma va malakalarini oshirishga bo‘lgan intilish uning MRXIPIktual o‘sishiga, bilim olish jarayonining o‘sishiga asos bo‘ladi. Talabalarning mustaqil ishlari didaktik jihatdan o‘qituvchi tomonidan tashkillashtirilgan va o‘zo‘zini tayyorlashga yo‘naltirilgan talabaning kompleks amallaridan iborat. Talabaga o‘quv jarayoni bevosita o‘qituvchining ishtirokisiz vujudga keladi. Mustaqil ta`limning qimmati ortadi. Axborot hajmi muntazam ravishda o‘zgartirish lozim bo‘ladi. Informatika va sosiolog mutaxassislarning hisobkitoblariga ko‘ra inson bilimi aniq bir sohaga ko‘ra E\FSVSX ]MPKE MOOM FEVSFEV SWLEV IOER &YRKE JEUEX QMUHSV ko‘rsatgichi emas balki sifat ko‘rsatgichi oshishi nazarda tutiladi. O‘qituvchi fanga oig yangi adabiyotlar bilan tanisharkan talabalarga o‘qitadigan kursi doirasida va shu bilan birga uning MRtelektidan rivojlantirishga turtki bo‘ladigan adabiyotlarni tanlaydi va tavsiya qiladi. 7SXWMEPIOSRSQMO WSLEHEKM QEZNYH XYVPM OSRWITWM]EPEV FE\SPEWLPEV QEZNYH g‘oyalardan o‘rganuvchining o‘zining g‘oyasi, yechimi va metodini aniqlab olishga qiyinchilik XYg‘diradiJuda ko‘p ilmiy asoslangan faktlar, sonlar va g‘oyalar orasidan shaxsiy fikrni oldiga surish yetarlicha mushkul vazifadir. O‘qituvchining vazifasi bunday turdagi qiyinchiliklardan talabani ogohlantirishi va to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatishdan iborat. O‘qiXYZGLM XEPEFEPEV FMPER FMVKEPMOHE QEZNYH JERKE SMH FMPMQPEVHER XEWLUEVM ]ERKM FMPMQPEVRM JERKE HSMV UM^MUEVPM ma’lumotlarni aloqador fanlardan olib yaratadi. O‘qituvchining qanday didaktik maqsadlari va masalalar yechish uning qanday metodlar va ma’lumotlardan foydalanishga bog‘liq. Kasb ta’limi metodikasi fanini o‘rganishda asosiy vositalar sifatida darsliklar, o‘quv qo‘llanmalar, kasbiy ta’limi bo‘yicha anjumanlar to‘plamlari, izohli lug‘atlar qaraladi. Keltirilgan manbalarning har biri o‘zining ijobiy vEWEPFM]NMLEXPEVMKEIKE1EWEPERHEVWPMOZE o‘quv materiallari yetarlicha chuqur, tizimli va ketmaketlikda izchil beyond etilgan bo‘ladi. 8EPEFEPEVQYWXEUMPMWLPEVMRMRKEWSWM]XYVPEVM 8EPEFEPEVRMQYWXEUMPMWLPEVMRMXEWLOMPIXMWLXYVPEVMUY]MHEKMGLE?A I. %HEFM]SXPEVFMPERQYWXEUMPMWLPEWL 593

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil II. 7IQMREVRE^SVEXPEVKEXE]]SVPERMWL III. /YVWPS]MLEMWLMZE&1-PEVRMXE]]SVPEWL IV. 4IHEKSKMOEQEPM]SX V. Talabalar ilmiy anjumanlariga ma’ruzalar tayyorlash. %HEFM]SXPEV FMPER QYWXEUMP MWLPEWL &MVMRGLM REZFEXHE XEPEFEPEVKE OEWFM] XEDPMQ metodikasiga oid adabiyotlar bilan ishlash ko‘nikmasini shaklllantirish lozim. Bunda talabaga maqoladan yosh kitobdagi o‘quv materiallaridan unumli foydalanishni o‘rgatish PS^MQ 1EXR FMPER MWLPEWL QIXSHMOEWMHE FMV UEXSV ZE^M]EXPEV ZYNYHKE OIPEHM &YPEV UY]MHEKMPEVHERMFSVEX 1. Matndagi tayanch ibora va tushunchalarni ajratib, o‘qilgan o‘quv materialni tushunib ongli o‘zlashtirish. 2. Tushunarsiz atama, so‘z tushunchalarni aniqlashtirish; 3. O‘quv mashg`ulotlarida qaraladigan WEZSPPEVKEGLYUYVVSU]SRHEWLMWL 7EZSPPEVRMRKUM]MRPMOHEVENEWMXEDPMQQEUWEHPEMHEROIPMFGLMUEHM%KEVWEZSPPEVOEWF ta`lim metodikasidagi mavjud muammolarga qaratilgan bo‘lsa,muammolar baxsmunozara REXMNEWMHELEPUMPMREHM/EWFXEDPMQMQIXSHMOEWMJERMHEo‘quv matni bilan mustaqil ishlashda UY]MHEKMYWYPPEVRMOIPXMVMWLQYQOMR 1) O‘qituvchi tomonidan tavsiya qilingan talabaning mustaqil o‘rgangan ma`lumotlar kundaligi. Bunda qo‘yilgan masalaga talabaning ijobiy va salbiy tomonlarga ENVEXKERyondashish ko‘rsatiladi.Talaba o‘zi fikrini aniq va qisqa tezis shaklida bayon qiladi. 2) O‘quv matni bilan ishlashda kartografiyadan foydalanishi. Kartografiya bu mavjud XYWLYRGLE ZE KDS]EPEVRM FMVPEWLQEWMHER MFSVEX &YRHE XEPEFE ]EOOE ]SOM KYVYL WLEOPMHE EWosiy g`oyalarni va mavjud bog`liklarni o‘rganib chiqadi, natijada o‘rganilayotgan mavzuning mazmunini chuqurroq o‘zlashtirishga erishiladi. 3) Kasb ta`lim metodikasi o‘quv materiallarini o‘rganishda kritik vaziyatlar HMWOYWWM]EWMYWYPM&YRHEXEPEFEPEVKEQYWXEUMPJMOVPEVMRMFMPHMVMWLYGLYRMQOSRM]EXFIVMPEHM Kritik vaziyatlar diskutsiyasini tashkil qilish uchun bir qator savollar o‘rtaga tashlanadi,bular: - 1YEPPMJRMQEHIQSUGLMWM^RMJMOVMRKM^UERHE]# - 3PMRKERREXMNEPEVHEUERHE]RSERMUPMOPEVQEZNYH# - 1YEPPMJTS^MXWM]EMRMLMQS]EUMPMWLHEWM^RMRKJMOVMRKM^# 4) “Oxirgi so‘zni menga bering” usuli. Talabaga mavjud manbadagi eng muhum parchani topish va unga o‘z fikrini bayon etish imkoniyati beriladi. 5) “Mazayka” usuli. Bunda talabalar mahsus kichik guruhlarda yangi QEXIVMEPPEVRM o‘rganib keyin dastlabki guruhga qaytib,o‘rganganini bayon qiladi. 6) “Konspektlashtirish” usuli. O‘qituvchi bergan tafsiya asosida mavzu bo‘yicha EHEFM]SXPEVHEROSRWTIOX]S^MFOIPEHM 7IQMREVZERE^SVEXPEVKEXE]]SVPERMWL7IQMREVZERE^SVEXPEVKEXE]]SVPERMWLHEQEZ^Y va uning tarkibi batafsil o‘rganish nazarda tutiladi. Kursni o‘rganishda o‘qituvchining maslahatlari, tavsiya va yo‘lyo‘riqlari talabaning nazoratlariga tayorlanishida muhim ro‘l o‘ynaydi. 594

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil /YVW PS]MLE MWLM ZE FMXMVYZ QEPEOEZM] MWLPEVRM XE]]SVPEWL /YVW PS]MLE MWLM ZE FMXMVYZ malakaviy ish (BMI)larni yozishdan maqsad talabalarning bilim malaka va ko‘nikmalarini YQYQPEWLXMVMWL XM^MQPEWLXMVMWL GLYUYVPEWLXMVMWLHER MFSVEX &YPEV QYE]]ER OEWFXEDPMQM QIXSHMOEWMQEWEPEPEVMRM]IGLMWLOEWFM]muammolarga qaratilgan bo‘ladi. Izlanish mavzusi ilmiy rahbar yoki talaba tomonidan taklif qilinishi mumkin. Bunda asosiy e`tiborni talaba o‘zi o‘rgangan bilimlari va ulardan kelib chiqadigan xulosalariga asoslanadi. Talabani ilmiy ishlariga qo‘yiladigan QIXSHMO XEPEFPEVHER FMVM YRMRK ^EQSREZM] M^PERMWL QIXSHPEVMHER foydalanishi, turli adabiyotlar (xorijiy va ichki manbalar) bilan ishlash ko‘nikmasi mavjudligi, internet bilan ishlashida ko‘rinadi. Ishning tarkibi ilmiy atamalardan to‘g‘ri foydalanilgan XYWhunarli, izchil bayon etilgan va aniq manbalarga asoslangan bo‘lishi lozim. Pedagogik amaliyot kasb ta`limi yo‘nalishi talabalari 4OYVWHETIHEKSKMOEQEPM]SXRM o‘tkazadilar. Praktika so‘zi grekcha “praxis” – harakat, faoliyat o‘zlashtirish ma`nolarini ERKPatib, talabaning olgan nazariy bilimlarini amaliyotda o‘quv jarayonida qo‘llash usulidir. Pedagogik amaliyot davrida talabaning 3 xil sifatlari namoyon bo‘ladi: 1) JERWSLEWMRMFMPMWL 2) shu fanni o‘qitishda pedagogik mahorati; 3) WLE\WPEVEVSQYRSWEFEXPEV &Y HEZrda talabalar ma`ruzalar o‘qiydilar, seminar mashg`ulotlarini olib boradilar, o‘zaro darslarga kiradilar va yakunida hisobot rasmiylashtiriladi. Xulosa qilib aytganda, kasb ta’limi metodikasi fanini o‘qitishda talabalar mustaqil MWLPEWLMRM XEWLOMP UMPMWL XEPEFEPEVRM MPQM] M^PERMWLPEV SPMF FSVMWLHE QYWXEUMP JMOVPEWLKE HYR]SUEVEWLMOIRK]IXYOQYXE\EWWMWPEVRMXE]]SVPEWLKE^EQMR]EVEXEHM *S]HEPERMPKEREHEFM]SXPEV Хвесеня, Н. П. Методика преподавания экономических дисциплин: учебнометодический комплекс / Н. П. Хвесеня, М. В. Сакович. –Минск: БГУ, 2006. – 116 с. Аванесов, В. С. Форма тестовых заданий: учебное пособие для учителей школ, лицеев, преподавателей вузов и колледжей. 2е изд., перераб. и расширенное / В. С. Аванесов.М., 2005. Граф, В. Основы самоорганизации учебной деятельности и самостоятельная работа студентов / В. Граф, И. Ильясов, В. Ляудис. М.: Издво Моск. унта, 1981 595

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil QISHLOQ XO‘JALIGI BIZNESINI RAQAMLASHTIRISHDA YOSHLARNING O‘RNI 7EQERHEV&IVHMUYPSZ +YPMWXSRHEZPEXYRMZIVWMXIXM6EUEQPMMUXMWSHM]SXZEMRRSZEXWM]EPEVJEOYPXIXM Buxgalteriya hisobi va audit ta’lim yo‘nalishi, 2OYVWXEPEFEWMEPMWLIVNIRXVE$KQEMPGSQ %RRSXEXWM]EMaqolada raqamli transformatsiya o‘z navbatida, sohaning kadrlar salohiyatini rivojlantirmasdan, zamonaviy AKT ko‘nikmalari va raqamli kompetensiyalarga ega yosh QYXE\EWWMWPEVRM NEPF UMPQEWHER QYQOMR IQEWPMKM ERMUPEWLXMVMPEHM 6EUEQPM XI\RSPSKM]EPEV REJEUEX EKVSWERSEXQENQYEWMRMQSHIVRM^EXWM]EUMPMWLZEMRRSZEXWMSR VMZSNPERXMVMWLTPEXJSVQEWMFEPOM^EVYV raqamli kompetensiyalarga ega bo‘lgan yoshlarni ushbu sohaga jalb qilish uchun asos bo‘lishi QYQOMRPM FE]SR UMPMREHM 7MVHEV]S ZMPS]EXMHEKM UMshloq xo‘jaligi korxonalari ishchilarining ta’lim HEVENEWMXELPMPUMPMRKER/IPENEOQILREXFS^SVMRMRKEWSWMRM]SWLPEVXEWLOMPIXKERPMKMWEFEFPMYPEVRMRK kasbiy o‘zini o‘zi belgilash strategiyasi elementlari tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: 5MWLPSU xo‘jaligi, raqamlashtirish, mehnat bozori, yosh mutaxassislar, VEUEQPMXI\RSPSKM]EPEV /MVMWL Hozirgi vaqtda qishloq xo‘jaligini raqamlashtirish masalasi nafaqat O‘zbekiston hukumati tomonidan bunday vazifa qo‘yilgani, balki aqlli ma'lumotlarni hayotimizRMRK FEVGLE jabhalariga integratsiyalashuv jarayoni qaytarib bo‘lmaydigan tarzda boshlanganligi sababli ham dolzarbdir. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar ta’lim, tovar va xizmatlar iste’moli, kasbiy sohada ]ERKM MQOSRM]EXPEV SGLQSUHE %\FSVSXRM VEUEQPM taqdim etish uchun katta imkoniyatlar to‘liq texnologik “yashash muhiti”ni shakllantirishga olib keladi, bunda foydalanuvchi o‘zi uchun barcha muammolarni hal qilish uchun zarur bo‘lgan axborot maydonini yaratishi mumkin. Mamlakatimizda VEUEQPMMUXMWSHM]SXRMJESPVMZSNPERXMVMWLFEVGLEXEVQSUPEVZEWSLEPEVHEIRKEZZEPSHEZPEXFSWLUEVYZM ta’lim, sog‘liqni saqlash va qishloq xo‘jaligida zamonaviy axborotOSQQYRMOEXWM]EXI\RSPSKM]EPEVMRM keng joriy etish bo‘yicha kompleks choraXEHFMVPEVEQEPKESWLMVMPQSUHE?A O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan istitutsional islohotlar mamlakatimiz qishloq xo‘jaligi tarmog`ini jadal rivojlanish yo‘liga olib chiqish, ichki va jahon bozorlarida yuqori sifatli raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish faqaX VEUEQPM XVERWJSVQEXWM]E ZE qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilarining ilmiytadqiqot institutlari va davlat uzviy o‘zaro hamkorligi EWSWMHEEQEPKESWLMVMPMWLMKEOIRKMQOSRS]EXPEVFIVEHM?A 2EXMNEPEVZEQYLSOEQERaqamli transformatsiya o‘z navbatida,WSLERMRKOEHVPEVWEPSLM]EXMRM rivojlantirmasdan, zamonaviy AKT ko‘nikmalari va raqamli kompetensiyalarga ega yosh QYXE\EWWMWPEVRMNEPFUMPQEWHERQYQOMRIQEW Ushbu tadqiqotning maqsadi qishloq xo‘jaligining raqamli texnologiyalarni o‘zlashtirish WEPSLM]EXMRMZE]SWLPEVRMRKXEVQSUHEKMOEWFM]OIPENEKMKESMHYQMHPEVMRMFELSPEWLHERMFSVEX 8EHUMUSX KMTSXI^EWM WLYRHER MFSVEXOM VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEV REJEUEX EKVSWERSEX QENQYEWMRM QSHIVRM^EXWM]E UMPMWL ZE MRRSZEXWMSR VMZSNPERXMVMWL TPEXJSVQEWM FEPOM ^EVYV VEUEQPM kompetensiyalarga ega bo‘lgan yoshlarni ushbu sohaga jalb qilish uchun asos bo‘lishi mumkin. Ammo shuni ta’kidlash kerakki, umuman yoshlar raqamlashtirishning tahdid va 596

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil muammolaridan xabardor. So‘rov natijalari shuni ko‘rsatdiki, yoshlar axborot va raqaQPM texnologiyalarning joriy etilishi munosabati bilan mehnat bozoridagi o‘zgarishlar xavfini yuqori baholaydi. Ammo boshqaruv va nazorat funktsiyalarini amalga oshirishdan iborat bo‘lgan shaxsning roli juda muhim bo‘lib qolmoqda. 6EUEQPEWLXMVMWLRMRK QYLMQ asosi bo‘lgan telekomunikatsiya tizimida mobil aloqa stantsiyalari tarmog‘ining kengayishi 3G/4G standartidagi tarmoqlarning ishlashini ta’minlovchi ]ERKMWXERXWM]EPEVRMRKMWLKEXYWLKERPMKM8SWLOIRXWLELVMHELEQFIWLMRGLMEZPSH–+XEFE^E WXERXWM]Elarini o‘rnatishi bo‘yicha loyihalar amalga oshirilganli bu boradagi ijobiy siljishlarning garovi bo‘ldi. Bizning tadqiqotlarimiz shuni ko‘rsatdiki, Sirdaryo viloyatidagi qishloq xo‘jaligi korxonalari ishchilarining ta’lim darajasini tahlili shuni ko‘rsatadiki, rahbar va mutaxassislarning 90,0% dan ortig‘i kasbiy oliy yoki o‘rta ma’lumotga ega. Biroq ushbu toifadagilarning 7,7 foizi faqat boshlang‘ich kasb hunar ta’limiga ega yoki umuman kasbhunar ta’limi yo‘q, bu esa, albatta, qishloq xo‘jaligiga ^EQSREZM]XI\RSPSKM]EPEVRMNSVM]IXMWLZEYRMVEUEQPEWLXMVMWLNEVE]SRMRMWIOMRPEWLXMVEHM Hozirgi vaqtda yuqori texnologiyali, avtomatlashtirilgan qishloq xo‘jaligi texnikasi va sun’iy yo‘ldosh texnologiyalari bilan jihozlangan asbobYWOYREPEVHER JS]HEPERMWLRM LMWSFKE SPKER LSPHE MWLGLMOEWFPEVKEQEPEOEXEPEFPEVMSVXMFFSVQSUHE Tadqiqotlarimiz shuni ko‘rsatdiki, ommaviy kasbdagi ishchilarning 40,0% dan ortig‘i ^EQSREZM] MWLPEF GLMUEVMWL XI\RSPSKM]EPEVMHER JS]HEPERKER LSPHE ]YUSVM WEQEVEPM MWLPEVRM FENEVE SPQE]HM Shunindek qishloq xo‘jaligida professional AKT mutaxassislari soni kamligi ham birinchidan ushbu sohada ish haqlarini sanoat yoki xizmat ko‘rsatishga nisbatan kamligi bo‘lsa, ikkinchidan ushbu holat o‘zo‘zidan mehnat bozoridagi jozibadorlikni tushirib yubSVEHM Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, Sirdaryo viloyati va barcha tuman va shaharlar ijro etuvchi hokimiyat organlari o‘z vebsaytiga ega. Shuningdek, Sirdaryo viloyati Qishloq xo‘jaligi boshqarmasi VEWQM] ZIFsayti ham mavjud bo‘lib, yuqorida qayd etilgan VEWQM] WE]XPEVHE RSVQEXMZLYUYUM] hujjatlar loyihalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ularni jamoatchilik muhokamasi va baholash, davlat tomonidan qo‘llabquvvatlash uchun hujjatlarni qabul qilish sanasini e’lon qilish, tahliliy materiallar, OSRXEOXPEVWLYNYmladan. fuqarolarning rahbariyatga murojaatlari, ta’lim va ilmiy muassasalarning MRRSZEXWMSRMWLPERQEPEVMOEXEPSKMZEFSWLUEPEVNS]PEWLXMVMPKER Undan tashqari qishloq xo‘jaligida raqamlashtirishning eng ilg`or elementlaridan JS]HEPERE]SXKERXEHFMVOSVPEVWoni han ortib bormoqda. Masalan qishloq xo‘jaligi klasterlari, ayrim fermer xo‘jaliklari CROPIO yoki GPS tizimi asosidagi sun’iy yo‘ldosh kuzatuv uskunalarini bir vaqtning o‘zida o‘rnatish orqali qishloq xo‘jaligi texnikalarining harakatini kuzatishning zaQSREZM]YWYPPEVMHER JS]HEPERQSUHE &Y XI\RSPSKM]E QEWLMRERMRK MWLPEWL WEQEVEHSVPMKMRM STIVEXMZ RE^SVEX UMPMWL mashinaning asossiz ishlamay qolishini aniqlash, eng maqbul yo‘nalishlarni, yoqilg‘i sarfini, tezlikni ZELSOE^SPEVRMERMUPEWLMQOSRMRMFIVEHMFYIWEEPFEXXEQEWLMREPEVTEVOMRMRKFSWLUEVMPMWLMZEYRMRK samaradorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. 7LYRHE]UMPMFFM^XEVQSUHEVEUEQPM\M^QEXPEVHERJS]HEPERKERLSPHEUEVSVPEVUEFYPUMPMWLZE ishlab chiqarish vazifalarini bajarishga qodir bo‘lgan yangi ko‘nikmalarga ega iste'dodlarni jalb qilish zarurligini ko‘rmoqdamiz. Bo‘lajak mutaxassislar ham bu ehtiyojni anglab, davr tendensiyalariga QSWPEWLMWLKE MRXMPQSUHE &MVSU FY WSLEHEKM RSQYXERSWMFPMORM XE OMHPEQEWPMO QYQOMR IQEW Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchilari o‘rtasida qishloq xo‘jaligi biznesini raqamlashtirish zarurati haqida umumiy tushuncha bilan ko‘pincha yangi texnologiyalarni joriy etish va tegishli infratuzilmani tayyorlash uchun mablag‘ etishmaydi, bu ularni rivojlanish uchun zarur darajadEKMZEOSPEXPEVKEIKE bo‘lgan yosh, istiqbolli kadrlar uchun unchalik jozibador bo‘lmaydi. Natijada, ko‘pgina korxonalar, hatto yangi texnologiyalarni joriy etish uchun mablag‘ga ega 597

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil bo‘lsalar ham, ularning faqat ayrim elementlaridan foydalanadilar yoki umuQERJS]HEPERQE]HMPEV &MVSU VINEPEWLXMVMPKER MUXMWSHM] WEQEVEKE REJEUEX QE PYQSXPEV ZE WEQEVEPM MWLPEF GLMUEVMWL XI\RSPSKM]EPEVMHER JS]HEPERMWL FEPOM VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEVRMRK EJ^EPPMOPEVMRM EQEPKE SWLMVMWL MQOSRMRM FIVEHMKER ]ERKM FSWLUEVYZ OSRWITWM]EPari mavjud bo‘lgandagina erishish mumkin. Bu WSLEHEKM MWLPEV WEQEVEWMKE IVMWLMWL YWLYR EKVSWERSEX QENQYEWMRM FEVUEVSV HEZPEX XSQSRMHER qo‘llabquvvatlash va yosh kadrlar bilan ta’minlash zarurligini keltirib chiqaradi [2,4]. <YPSWEZamonaviy O‘zbekiston aKVSWERSEXQENQYEWMQELEPPM]MWLPEFGLMUEVMWLRMRK kuchli o‘sishini namoyish etmoqda, ammo qishloq xo‘jaligi korxonalarida hosildorlikning ]EREHESWLMWLMKEEZXSQEXPEWLXMVMWLRMRKTEWXHEVENEWMZEVEUEQPMIGLMQPEVHERJS]HEPERMWL to‘sqinlik qilmoqda. Tarmoqt bi^RIWNEVE]SRPEVMHEVEUEQPM\M^QEXPEVZEQE\WYWHEWXYVPEVHER foydalanish bo‘yicha hamon autsayder bo‘lib qolmoqda. Shu munosabat bilan qishloq xo‘jaligini raqamlashtirish jarayonini rivojlantirishda inson resurslarining strategik rolini SWLMVMWL ZE YRM ]ERKM XI\RSPSKMO ZE MNXMQSM]MUXMWSHM] FSWUMGLKE SPMF GLMUMWL QEWEPEPEVM birinchi o‘ringa chiqmoqda. Kelajak mehnat bozorining asosini yoshlar tashkil etganligi sababli, biz ularning kasbiy o‘zini o‘zi belgilash strategiyasi elementlarini tahlil qildik, \YWYWER MRWSRRMRK OIPENEO QILREX FS^SVMHEKM VSPMRM ERMUPEWL VEUEQPM OSQTIXIRWM]EPEVRM VMZSNPERXMVMWLKEXE]]SVPMOZEOSV\SREPEVHEIRK]ERKMXI\RSPSKM]EPEVRMMWLPEFGLMUMWLRMLMWSFKE olgan holda kelajakdagi ish joyini tanlash. Ma’lum bo‘lishicha, yoshlar raqamlaWLXMVMWL natijasida tez o‘zgarib borayotgan mehnat bozoriga moslashishga tayyor ekanliklarini bildirmoqda. Olingan ma'lumotlarga ko‘ra, har to‘rtinchi yoshlar kelajakdagi ishni tanlashda afzal ko‘radigan yuqori texnologiyali kompaniyada ishlashga tayyorligMRM FMPHMVKER Yoshlarning muhim qismi o‘zlarining raqamli kompetentsiyalariga va nomzodning bunday OSQTERM]E XEPEFPEVMKE QYZSJMUPMKMKE WLYFLE FMPHMVHMPEV EQQS YWLFY WSLEHE MWLPEWLRM \SLPEWLEHM *S]HEPERMPKEREHEFM]SXPEV O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 05.10.2020 yildagi “Raqamli O‘zbekiston —2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish choratadbirlari to‘g‘risida 4*WSR*EVQSRMLXXTWPI\Y^VYHSGW Безвиконная Е.В., Богдашин А.В., Портнягина Е.В. Адаптация молодых специалистов в условиях цифровизации // Экономика труда. – – № 11. – G ––HSMIX Гордеев А.В., Патрушев Д.Н., Лебедев И.В. и др. Ведомственный проект «Цифровое сельское хозяйство». / Официальное издание. – М.: ФГБНУ «Росинформагротех», 2019. –G Волкова И.А. Формирование инфраструктуры развития кадрового потенциала в условиях цифровой экономики // Московский экономический журнал. ––№ 13. –G–HSM–<– Годин В.В., Белоусов В.А., Терехова А.Е. Сельское хозяйство в цифровую эпоху: 2088 Russian Journal of Labor Economics #12’2022 (December) вызовы и решения // E1EREKIQIRX––№ 1. –G––HSM––– – 598

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil Бурханов А.Х. “Қишлоқ хўжалигида янгича иқтисодий муносабатларни такомиллаштириш ва унинг самарадорлиги”. Монография. Зиёнашрматбаа., 2023. 195 бет. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги статистика агентлиги маълумотлари. [[[WXEXY^ 599

Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 24-25-aprel, 2024-yil QISHLOQ XO‘JALIGINI RAQAMLASHTIRISH DAVR TALABI -RSQNSR<EFMFYPPE]IZ +YPMWXSRHEZPEXYRMZIVWMXIXM6EUEQPMMUXMWSHM]SXZEMRRSZEXWM]EPEVJEOYPXIXM-UXMWSHM]SXXEDPMQ yo‘nalishi, 3OYVWXEPEFEWMEPMWLIVNIRXVE$KQEMPGSQ %RRSXEXWM]E Maqolada xo‘jaligi iqtisodiyotini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari bayon qilingan. Raqamli qishloq xo‘jaligi katta rivojlanish salohiyati va qo‘llashning keng istiqbollari tahlil qilingan. Qishloq xo‘jaligining raqamli transformatsiyasi va sohadagi ]EVEXMPKERIPIGXVSRTPEXJSVQEPEVMQOSRM]EXPEVM]SVMXMPKER Kalit so‘zlar: Qishloq xo‘jaligi, raqamlashtirish, raUEQPM XVERWJSVQEXWM]EWM VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEV /MVMWL Hozirgi Globollashuv davrida qishloq xo‘jaligi iqtisodiyotini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishi innovatsion texnologiyalarni joriy etish va raqamlashtirishdir. -UXMWSHM]SXRM VEUEQPEWLXMVMWL FY MUXMWSHM]SXKE VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEVRM OIRK NSVM] IXMWLHMV ,S^MVKM ZEUXHE VEUEQPM XI\RSPSKM]EPEV NEQM]EX LE]SXMRMRK XYVPM WSLEPEVMKE OMVMF FSVMWLM ZE VMZSNPERMWLMRM XI^PEWLXMVQSUHE ZE KPSFEP QMU]SWHE MRUMPSFM] VEUEQPM XVERWJSVQEXWM]ERM FSWLPEQSUHE &Y NEVE]SRHE XVIRHKE JESP QSWPEWLMWL MUXMWSHM]SX ZE jamiyatning turli jabhalarida raqamli rivojlanish sur’atlarini jadallashtirish, qishloq joylarni raqamli obodonlashtirish bo‘yicha strategiyalarni amalga oshirish va ularning sifat jihatidER yaxshilanishiga hissa qo‘shish zarur. O‘zbekistonda ham qishloq xo‘jaligida raqamlashtirish uning faoliyati samaradorligi va barqarorligini oshirish zarurati hisoblanadi. Bu ilg‘or ishlab chiqarish usullariga EWSWPERKER EKVSWERSEX QENQYEWMHE XI\RSPSKMO NEVE]SRPEVRM FSWLUEVMWL \YWYWM]EXPEVM ZE ierarxiyaning barcha darajalarida qarorlar qabul qilish jarayonlarida sezilarli o‘zgarishlar, shuningdek, nazorat qilinadigan elementlar va quyi tizimlardagi ehtimoliy o‘zgarishlarning LSPEXM ZE TVSKRS^M UMWLPSU \S‘jaligida moliyaviy mezonlar to‘g‘risida axborotni keyinchalik ham qo‘llash imkoniyati mavjud bo‘ladi. [4] Hozirda raqamli qishloq xo‘jaligi katta rivojlanish salohiyati va qo‘llashning keng istiqbollari shundan iboratki, birinchidan, raqamli qishloq xo‘jaPMKMMUXMWSHM]SXMRMVMZSNPERXMVMWL WEPSLM]EXMNYHEOEXXE(EZPEXVEUEQPEWLXMVMWLMQOSRM]EXPEVMHER\EFEVHSVZEFYQEWEPEPEVKE OEXXE ELEQM]EX FIVQSUHE yilda “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasi ishlab chiqilib, unda belgilangan vazifalarni qo‘llashning ustuvor yo‘nalishlari ko‘rsatilgan. Shu bilan birga, muayyan faoliyatda o‘z aksini topadigan asosiy faoliyat yo‘nalishlariga muhim rol o‘ynaydigan “Qishloq xo‘jaligi sohasiga ilg‘or raqamli texnologiyalarni joriy qilish chora tadbirlari to‘g‘risida”gi Prezident Qarori bilan sohada “Agroplatforma” AT platformasi ishlab chiqilishi va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar, xizmat ko‘rsatuvchi XEWLOMPSXPEV LEQHE QELEPPM] MNVSM]E LSOMQM]EXM SVKERPEVM \SHMQPEVMRM YGLYR ^EQSREZM] 600