Sun’iy Intellekt va Raqamli Iqtisodiyot

Nashrni PDF ko‘rinishida o‘qing

975 bet · PDF · 9.23 MB

Yuklab olish
Matn ko‘rinishi 681–700 / 975 bet

Matn PDF fayldan avtomatik ajratilgan, shuning uchun formatlash buzilgan bo‘lishi mumkin. To‘g‘ri ko‘rinish uchun PDF nusxani oching.

681-bet

руководство и организацию проектной среды. Он определяет исходный уровень готовности студентов, формулирует инструкции, консультирует на каждом этапе и поддерживает динамику проектной работы. На основе его деятельности схема делится на две линии: деятельность студента и обеспечение инструментальной базы. Блок «Студент» представляет обучающегося как активного участника проектной деятельности, вовлечённого в решение профессионально ориентированных задач. Параллельно блок «Инструменты» объединяет цифровые платформы, сервисы, методические материалы и технологические ресурсы, повышающие качество, скорость и результативность выполнения проекта. ПРОЦЕСС ФОРМИРОВАНИЯ ПРОЕКТНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ Инструменты Учитель ЭТАПЫ студент Цифровые и методич Формирование интереса к проектной деятельности Мотивационный Понимание значимости работы Определение проблемы и распределение ролей планировочный Выбор методов и инструментов Работа над проектным продуктом Реализационный Исследование,создание решений и корректировки Защита проекта и демонстрация продукта презентационный Поиск новых вариантов Творческоаналитический Анализ ошибок, самооценка и план дальнейшего развития Аргументация решений Улучшение модели или методики, продукта Результат Рисунок 1. Структура формирования проектной компетентности студентов 679

682-bet

Центральная часть модели — процесс формирования проектной компетентности, организованный поэтапно: 1. Мотивационный этап — пробуждение интереса, принятие значимости проектной деятельности и настрой на взаимодействие. 2. Планировочный этап — определение проблемы, формулирование целей, распределение ролей и выбор оптимальных методов и инструментов. 3. Реализационный этап — выполнение проектных действий, исследование и анализ, разработка и корректировка решений, создание конечного продукта. 4. Презентационный этап — публичная защита проекта, демонстрация результатов и обоснование принятых решений. 5. Творческо-аналитический этап — поиск альтернативных подходов, улучшение модели или продукта, углубление самостоятельности и опыта. Завершающий блок «Результат» фиксирует уровень сформированности проектной компетентности и материальный или цифровой проектный продукт. Логическим продолжением является рефлексия — самооценка, анализ затруднений, выявление ошибок и определение дальнейших направлений профессионального роста. Рисунок 1 визуализирует выводы эксперимента, показывая, как системный подход, включающий методические материалы, цифровые инструменты и активное участие студентов, способствует формированию проектной компетентности. Модель подчёркивает взаимодополняющую роль преподавателя, активную позицию студента, значимость инструментов и поэтапную организацию проектной деятельности. Исследование подтверждает, что формирование проектной компетентности у студентов педагогических вузов эффективно при комплексном сочетании инновационной образовательной среды, цифровой трансформации и современных педагогических технологий. Эмпирические данные показывают, что очная форма обучения обеспечивает более высокий уровень усвоения проектных и цифровых навыков, тогда как заочная требует активного сопровождения и интерактивных элементов. Комбинированный подход с использованием методичек, игровых заданий и цифровой практики стимулирует мотивацию, развивает критическое мышление, креативность и коллаборативные навыки, формируя готовность студентов к профессиональной деятельности в современной цифровой образовательной среде. Таким образом, интеграция инноваций, цифровых инструментов и педагогических технологий является ключевым условием системного развития проектной компетентности будущих педагогов. Список литературы: 1. Указ Президента Республики Узбекистан от 29.04.2019 № УП-5712 «Об утверждении Концепции развития системы народного образования Республики Узбекистан до 2030 года» // Национальная база правовых данных «Lex.uz». 680

683-bet

2. Закон Республики Узбекистан «Об инновационной деятельности» от 24.07.2020 № ЗРУ-630 // Национальная база правовых данных «Lex.uz». — Принят Законодательной палатой 07.04.2020, одобрен Сенатом 19.06.2020. 3. Закон Республики Узбекистан «Об образовании» от 23.09.2020 № ЗРУ-637 // Национальная база правовых данных «Lex.uz». — Принят Законодательной палатой 19.05.2020, одобрен Сенатом 07.08.2020. 4. Декина Е.В. Инновации студенческого проектирования в контексте педагогического сопровождения // Международный журнал экспериментального образования. — 2018. — № 1. — С. 11–17. 5. Золова В.О. Обзор цифровых инструментов, применяемых в образовательной деятельности педагога (из опыта работы учителя общеобразовательной школы) // Калининградский вестник образования. — 2022. — № 1 (13). — С. 71–82. ТРАДИЦИОННЫЙ И ЦИФРОВОЙ АНАЛИЗ ЖЕНСКИХ ОБРАЗОВ ВОЕННОЙ ПРОЗЫ НА МАТЕРИАЛАХ ПРОИЗВЕДЕНИЙ «ЖИВИ И ПОМНИ» В. РАСПУТИНА И С. АХМАДА «ГОРИЗОНТ» Ходжаев Комилхон Юнусович, АндГПИ, доцент кафедры прикладных иностранных языков, komilhodjayev1964@gmail.com Аннотация. В статье рассматриваются женские образы военной прозы XX века в аспекте синтеза традиционного литературоведческого и цифрового анализа. Материалом исследования послужили повесть Живи и помни Валентин Распутин и роман Горизонт Саид Ахмад. В работе применяется комплексная методология, включающая гендерную поэтику, диалогическую теорию романа, аксиологический подход и инструменты цифровой гуманитаристики. Проводится сопоставление герменевтической интерпретации женских судеб с результатами частотного и семантического анализа текстов. Ключевые слова: женский образ; военная проза; нравственный выбор; гендерная поэтика; цифровая гуманитаристика; искусственный интеллект; сравнительное литературоведение; аксиология; семантический анализ. Abstract. The article examines female images in 20th-century war prose through the synthesis of traditional literary analysis and digital humanities methods. The study is based on Live and Remember by Valentin Rasputin and Horizon by Said Ahmad. The research employs an integrated methodology combining gender poetics, Bakhtinian dialogic theory, axiological analysis, and digital text-processing tools. A comparative examination of hermeneutic interpretation and quantitative lexical-semantic analysis is conducted. Keywords: female image; war prose; moral choice; gender poetics; digital humanities; artificial intelligence; comparative literature; axiology; semantic analysis. Annotatsiya. Maqolada XX asr urush prozasidagi ayol obrazlari an’anaviy adabiyotshunoslik tahlili va raqamli gumanitar yondashuv sintezi asosida o‘rganiladi. Tadqiqot materiali sifatida V. Rasputinning “Yasha va esla” (“Живи и помни”) qissasi hamda Said Ahmadning “Ufq” (“Горизонт”) romani tanlangan. Ishda gender poetikasi, dialogik roman nazariyasi, aksiologik yondashuv va matnni raqamli tahlil qilish vositalarini o‘z ichiga olgan kompleks metodologiya qo‘llaniladi. Ayol taqdirining germenevtik talqini chastotaviy va semantik tahlil natijalari bilan qiyoslanadi. Kalit so‘zlar: ayol obrazi; urush prozasi; axloqiy tanlov; gender poetikasi; raqamli gumanitar tadqiqotlar; sun’iy intellekt; qiyosiy adabiyotshunoslik; aksiologiya; semantik tahlil. 681

684-bet

Введение. Современное литературоведение характеризуется расширением методологического инструментария за счёт интеграции цифровых технологий в гуманитарное знание. Наряду с традиционными герменевтическими и сравнительно-типологическими подходами всё более активно используются методы цифровой гуманитаристики, предполагающие количественный и алгоритмический анализ художественного текста. В этом контексте особую актуальность приобретает сопоставление интерпретационных стратегий при исследовании гендерной проблематики военной прозы XX века. Женские образы в художественной литературе о войне выступают не только как элементы сюжетной структуры, но и как аксиологические центры, через которые артикулируются вопросы долга, верности, коллективной ответственности и морального выбора. Объектом исследования являются женские персонажи в произведениях Валентин Распутин и Саид Ахмад. Предмет — механизмы художественной репрезентации нравственного выбора и способы его текстуальной организации. Научная новизна работы заключается в разработке синтетической модели анализа, объединяющей: • гендерную поэтику, • диалогическую концепцию романа, • аксиологический подход, • инструменты цифровой обработки текста. Цель исследования — выявить структурные и ценностные закономерности репрезентации женских образов в военной прозе посредством совмещения традиционного литературоведческого анализа и алгоритмического моделирования текстовых данных. 1. Методологические основания: от гендерной поэтики к цифровой гуманитаристике. Гендерная поэтика рассматривает художественный текст как пространство репрезентации культурно обусловленных моделей «женского» и «мужского» субъекта. В рамках теории Ю. Кристевой женский образ осмысляется как семиотическая конструкция, включённая в систему культурных кодов. Диалогическая концепция Михаила Бахтина подчёркивает многоголосность романа и ценностную полифонию художественного мира. Женский персонаж оказывается носителем специфической позиции в структуре авторского сознания. Вместе с тем цифровая гуманитаристика (F. Moretti, M. Jockers) предлагает рассматривать текст как корпус данных, подлежащий: • частотному анализу, • семантическому моделированию, • выявлению тематических кластеров, • анализу тональности. В настоящем исследовании применяется комбинированная модель анализа: 1. Качественный (герменевтический) анализ. 682

685-bet

2. Количественный анализ лексических доминант. 3. Семантическое группирование ключевых понятий. 4. Сопоставление распределения аксиологически значимых единиц. Тем самым искусственный интеллект выступает не вспомогательным инструментом, а методологическим посредником, позволяющим объективировать интерпретационные выводы. 2. Женский образ в повести «Живи и помни»: структура нравственного конфликта. Настёна в повести Распутина является носителем трагического нравственного максимализма. Её выбор скрывать мужа-дезертира формирует узловую точку морального напряжения произведения. Герменевтический анализ выявляет: • экзистенциальную изоляцию героини, • конфликт личного чувства и общественного долга, • мотив жертвенности как формы нравственного утверждения. Цифровой анализ корпуса текста (на уровне частотности лексических единиц) демонстрирует концентрацию слов, относящихся к семантическому полю внутреннего переживания: «страх», «совесть», «память», «молчание». Это подтверждает доминирование психологической модальности повествования. 3. Женские образы в романе «Горизонт»: коллективная аксиология. В романе Саида Ахмада женские образы интегрированы в социально-исторический контекст. Их судьба коррелирует с коллективной этикой и национальной идентичностью. Традиционный анализ позволяет определить: • доминирование общественного измерения нравственного выбора; • соотнесённость личной позиции с судьбой народа; • образ женщины как хранительницы культурной памяти. Цифровой анализ выявляет повышенную частотность социальной лексики: «народ», «труд», «земля», «коллектив», «долг». Из вышесказанного можно делать вывод, что количественные показатели подтверждают коллективно-нравственную направленность художественной структуры. 4. Пример таблицы цифрового анализа Семантическое поле Внутреннее переживание (страх, совесть, вина) Социальная ответственность (народ, долг, труд) Любовь и семейные связи Историко-коллективные мотивы «Живи и помни» (частотность %) «Горизонт» (частотность %) 38 % 21 % 24 % 41 % 22 % 16 % 18 % 20 % Примечание: данные представлены как модель аналитического распределения лексических доминант. 683

686-bet

Таблица демонстрирует различие аксиологических центров текстов: индивидуально-психологический в произведении Валентина Распутина и социально-коллективный — у Саида Ахмада. 5. Сопоставительный синтез. Сравнительный анализ показывает, что женский образ в обоих произведениях является нравственным ядром художественного мира, однако его семантическая организация различна; у Валентина Распутина женская судьба разворачивается в пространстве внутренней трагедии; у Саида Ахмада — в поле исторической ответственности и коллективного усилия. Цифровая модель анализа позволяет структурировать данные наблюдения и придать им доказательный характер, тем самым усиливая научную аргументацию. Заключение. Синтез традиционного и цифрового анализа демонстрирует методологическую продуктивность интеграции искусственного интеллекта в литературоведческое исследование. Алгоритмические инструменты позволяют выявлять латентные структурные закономерности текста, однако их интерпретация остаётся прерогативой гуманитарного знания. Женские образы военной прозы XX века выступают не только художественными персонажами, но и культурными моделями нравственного самоопределения, репрезентирующими ценностную структуру эпохи. Использованная литература: 1. Распутин, В.Г. Живи и помни: повесть. -М.: Худож. лит., 1974. -224 с. 2. Ахмад, С. Горизонт: роман-трилогия. - Т.: Изд-во литературы и искусства, 1974–1978. 3. Бахтин, М.М. Эстетика словесного творчества. - М.: Искусство, 1979. - 424 с. 4. Kristeva, J. Desire in Language: A Semiotic Approach to Literature and Art. — New York: Columbia University Press, 1980. - 305 p. 5. Moretti, F. Distant Reading. — London: Verso, 2013. - 244 p. 6. Jockers, M. Macroanalysis: Digital Methods and Literary History. — Urbana: University of Illinois Press, 2013. - 232 INNOVATIVE ANALYSIS OF THE ROMAN ONOMASTIC SPACE: ISSUES OF STUDYING THE FUNCTIONS OF PROPER NOUNS BASED ON ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND THEIR APPLICATION IN LINGUISTIC EDUCATION Boboyorova Munisa Fakhriddin kizi, Karshi International Innovation University First-year Master's student. Abstract. This article presents an innovative analysis of the functions of proper names in the onomastic space of the novel using artificial intelligence tools. Methods of natural language processing (NLP), corpus linguistics, and data visualization are applied to enrich the linguistic education process. The study identifies figurative, semantic, and socio-humanitarian functions of 684

687-bet

proper names and emphasizes the potential for their application in educational contexts through interactive teaching methods. Keywords: Novel, onomastic space, proper names, artificial intelligence, NLP, linguistic education, innovative methods, literary text. Аннотация. В статье рассматривается инновационный анализ функций имен собственных в ономастическом пространстве романа с использованием технологий искусственного интеллекта. Применяются методы обработки естественного языка (NLP), корпусная лингвистика и визуализация данных для обогащения процесса лингвистического обучения. Определяются образные, семантические и социальногуманитарные функции имен собственных, а также подчеркиваются возможности их применения в образовательном процессе с использованием интерактивных методов. Ключевые слова: Роман, ономастическое пространство, имена собственные, искусственный интеллект, NLP, лингвистическое обучение, инновационные методы, художественный текст. Annotatsiya. Ushbu maqolada roman onomastik makonidagi atoqli otlarning funksiyalari sun’iy intellekt vositalari yordamida innovatsion tahlil qilinadi. Tadqiqotda tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) metodlari, korpus lingvistikasi va ma’lumotlarni vizualizatsiya qilish imkoniyatlari qo‘llanilib, badiiy matnni o‘rganishda lingvistik ta’lim jarayonini boyitish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Natijada, atoqli otlarning obraziy, semantik va ijtimoiy-gumanitar funksiyalari aniqlanadi va ularni ta’lim jarayonida interaktiv metodlar orqali qo‘llash imkoniyati ta’kidlanadi. Kalit so‘zlar: roman, onomastik makon, atoqli otlar, sun’iy intellekt, NLP, lingvistik ta’lim, innovatsion metodlar, badiiy matn. Introduction. In the process of analyzing a literary text, the onomastic space — that is, the system of names formed by the heroes of the novel, place names, historical figures and other proper nouns — is of great importance. Proper nouns not only determine the organizational structure of the text, but also enrich its figurative, semantic and socio-humanitarian content. From this point of view, the study of onomastic space allows for a deeper understanding of the literary world, the relationship between characters, the interrelationship of time and space. Modern linguistics and computer technologies serve to raise onomastic analysis to an advanced level. Artificial intelligence tools, in particular natural language processing (NLP) methods, corpus linguistics and text visualization technologies, make it possible to systematically and automatically study the functions of proper nouns in the text of the novel. This approach expands and deepens the process of analyzing literary texts, unlike traditional manual analysis [2] From the time of Jadidism to modern literature, the role of names in literary texts has always been relevant. However, 21st century technologies — especially artificial intelligence — are creating new methodological opportunities in this process. For example, it is now possible to identify semantic connections between the characters of a novel, analyze periodic or geographical changes within the text, as well as automatically determine the figurative and contextual significance of personal and place names. In linguistic education, such innovative approaches make the learning process interactive and effective. Students study the onomastic space of the novel 685

688-bet

using artificial intelligence and analyze the figurative and semantic functions of proper nouns based on real examples. At the same time, they develop practical skills in deep understanding, analysis and presentation of the text. This plays an important role in the formation of linguistic and socio-humanitarian competencies. In this regard, the main purpose of this article is to consider methods for analyzing the onomastic space of the novel using artificial intelligence tools, to identify the artistic, semantic and socio-humanitarian functions of proper nouns, and to study the possibilities of using them as an innovative approach in the process of linguistic education. Main part. The term onomastic space is widely used in the study of a literary text. This concept refers to the systematic appearance of the names of people, places and historical figures in a novel, story or drama. Proper nouns not only determine the structure of the text, but also provide information about the development of the plot, the character of the characters, their social status and historical context. Also, proper nouns perform an important semantic and figurative function in creating a literary world, since they are the main means of attracting the reader's attention to the content of the text.[1] In literary analysis, it is very important to identify the functions of proper nouns, study their semantic and figurative aspects. For example, the name of a character can be closely related to his character and role in the plot. Also, place names create the spatial context of the text and shape the narrative atmosphere in the reader's imagination. The names of historical figures enrich the historical and social context of the novel. In this regard, the onomastic space is a central component of the artistic world. In recent years, artificial intelligence (AI) and natural language processing (NLP) methods have created revolutionary opportunities in the study of literary texts. Using NLP tools, it is possible to automatically identify proper nouns in the text, build their semantic networks, and model the relationships between characters. For example, by creating a corpus of names, the contextual relationship of characters and places is determined, their frequency in the text, their significance in the plot, and their figurative functions are shown.[3] AI tools also allow for text visualization. This helps to graphically display social relationships between characters, map geographical information associated with place names, and analyze semantic connections in the content of the text. As a result, the reader or researcher will be able to quickly and effectively analyze the text. Proper nouns have several linguistic functions: Identification function - clearly identifying a character or place, distinguishing them from other elements in the text. For example, the name "Alisher" identifies a specific character, and the reader follows the plot line associated with him. 686

689-bet

Semantic function - proper nouns enrich the content of the text, provide information about character and social status. For example, an event associated with the name of a historical figure creates context for the reader. Figurative function - names express the character of the characters or the spirit of the place. For example, a place name can indicate the emotional color of the atmosphere of the novel. Socio-humanitarian function - through proper nouns the author reflects social, cultural and historical processes in society, forms spiritual thinking in the reader. Artificial intelligence and NLP methods allow for a systematic analysis of these functions, which helps to deeply understand the linguistic and figurative layers of the text.[4] Innovative analysis methods include the creation of text corpora, automatic identification of names and their visualization based on semantic networks. This process includes the following stages: Separation of proper nouns from the text: NLP tools identify the names of heroes, places and historical figures. Semantic analysis: Determining the contextual connection of names and their role in the plot. Social network modeling: Graphical analysis of relationships and social interactions between characters. Visualization: Visual explanation of the text by creating geographical maps and semantic networks associated with place names. This approach creates innovative opportunities not only for researchers, but also for students in the process of linguistic education. The analysis of the onomastic space of the novel based on artificial intelligence provides the following advantages in the linguistic education process: Interactive learning process - students deeply study the text by analyzing the names of heroes and places. Development of analytical skills - analysis of proper nouns forms semantic, figurative and social thinking in students. Improvement of practical competencies - digital linguistic skills are formed by working with NLP and AI tools. Interdisciplinary integration - knowledge of literature, linguistics and computer science is combined.[5] Conclusion. The methodology for analyzing the onomastic space of the novel using artificial intelligence tools not only deepens artistic analysis, but also serves as an innovative approach in the development of linguistic education and social and humanities. References: 1. Abdullayev, S. O‘zbek badiiy matnida onomastik makon va qahramon nomlari tahlili. T.: Fan, 2018. - 256 b. 687

690-bet

2. Karimov, N. Sun’iy intellekt va tabiiy tilni qayta ishlash metodlari. -T.: O‘zbekiston Milliy Universiteti, 2020. - 312 b. 3. Qodirov, B. Korpus lingvistikasi va badiiy matnlarni vizualizatsiya qilish. Samarqand: SamDU, 2019. - 198 b. 4. Mirvaliyev, S. Lingvistik ta’limda innovatsion metodlar. Toshkent: TDPU, 2021. - 274 b. 5. Saidov, A. Badiiy matnlar tahlilida semantik va obrazli qatlamlarni o‘rganish. -T.: Sharq, 2017. - 220 b. EFFECTIVENESS OF TEACHING RUSSIAN LANGUAGE LINGUISTICS WITH THE HELP OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE TECHNOLOGIES Elmuradova Laylo Narmuratovna, UITM, Professor Associate Professor Amirova Oykiz Utkirovna, UITM Philology and Language Teaching (Russian) 3rd year student Annotation. This article explores ways to improve the effectiveness of teaching Russian linguistics through the use of artificial intelligence technologies. Modern digital platforms, intelligent language-processing systems, and interactive tasks are analyzed as tools that support deeper understanding of linguistic units. Keywords: artificial intelligence, Russian linguistics, digital education, adaptive learning, language technologies, interactive platforms, learning effectiveness. Аннотация. В данной статье рассматриваются возможности повышения эффективности обучения лингвистике русского языка с использованием технологий искусственного интеллекта. Анализируются современные цифровые платформы, интеллектуальные системы обработки языка и интерактивные задания, способствующие более глубокому усвоению языковых единиц. Ключевые слова: искусственный интеллект, русская лингвистика, цифровое обучение, адаптивное обучение, языковые технологии, интерактивные платформы, эффективность образования. Annotatsiya. Ushbu maqolada sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish orqali rus tili lingvistikasini o‘qitish samaradorligini oshirish masalasi yoritiladi. Zamonaviy raqamli platformalar, aqlli tahlil tizimlari va interaktiv mashqlar talabalarning til birliklarini chuqurroq o‘zlashtirishiga yordam berishi asoslab beriladi. Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, rus tili lingvistikasi, raqamli ta’lim, adaptiv o‘qitish, til texnologiyalari, interaktiv platforma, ta’lim samaradorligi. Introduction. The modern education system is undergoing a process of rapid digitalization. The rapid development of information technologies, especially advances in the field of artificial intelligence (AI), is introducing completely new approaches to the educational process. Today, artificial intelligence has become widely used not only in technical or economic fields, but also in the humanities, in particular, in the process of language teaching. In this regard, the issue of using artificial intelligence technologies in teaching Russian linguistics is emerging as one of the urgent scientific and pedagogical problems. Artificial intelligence technologies make it possible to individualize the learning process, automatically analyze the level of knowledge of students, identify 688

691-bet

errors and give appropriate recommendations. For example, intelligent analysis systems can analyze texts morphologically, syntactically and semantically, and determine which topic the student is experiencing difficulties with. Interactive platforms, on the other hand, provide real-time feedback and enliven the learning process. This significantly facilitates the mastering of complex sections of Russian linguistics. Another relevant aspect of the topic is related to the fact that the younger generation is growing up in a digital environment. Modern students are more likely to accept education enriched with interactive, visual and technological tools than traditional lecture-based lessons. Programs based on artificial intelligence meet this need: they offer game elements, flexible tasks and a personal development trajectory. As a result, students' motivation increases, independent work skills are formed, and the effectiveness of storing knowledge in long-term memory increases. The purpose of this study is to scientifically and pedagogically substantiate the role and effectiveness of artificial intelligence technologies in the process of teaching Russian linguistics. Also, one of the important tasks is to determine the impact of artificial intelligence tools on the development of students' linguistic competencies, and to show ways to effectively integrate them into the educational process. It is expected that the results of the study will serve to improve language teaching methodologies in a digital educational environment in the future. Main Part. One of the most important advantages of artificial intelligence is the ability to individualize the learning process. In traditional classroom lessons, the teacher delivers the same material to all students at the same speed. However, students' knowledge levels, speed of perception, and learning styles vary. Adaptive systems based on AI analyze the activity of each student and select tasks that are suitable for him. For example, when studying the morphology of the Russian language, some students quickly master verb tenses, while others may have difficulty with the conjugation category of nouns. Intelligent systems offer more exercises in the sections where difficulties are observed. [5] As a result of this approach, the student receives knowledge without overload, in accordance with his needs. This not only increases the level of mastery, but also reduces psychological pressure and forms a positive attitude towards learning. Adaptive learning environments are especially effective in reinforcing linguistic rules, since the system analyzes errors and provides information about the reasons for their repetition. In teaching Russian linguistics, sections such as phonetics, morphology, syntax, and lexicology are of particular importance. Programs based on artificial intelligence allow students to consolidate theoretical knowledge with practical exercises by automatically analyzing texts. For example, syntactic analysis programs distinguish the structure of sentences and visually depict the connections between word combinations and parts of sentences. This makes it easier to understand complex syntactic constructions. 689

692-bet

Morphological analyzers, on the other hand, identify grammatical forms of words and interpret their lexical and grammatical meanings. When a student uploads an independently written text to the system, the program not only indicates errors in it, but also recommends the correct option. Such quick and accurate feedback is much more effective than traditional checking methods. In phonetics, speech recognition technologies allow pronunciation analysis. When a student pronounces a Russian word or phrase, the system evaluates the correct pronunciation of stress, intonation, and sounds. This is especially important for those learning Russian as a foreign language.[1] Motivation is an important factor in the learning process. AI-based platforms encourage students to actively participate through game elements, rating systems, and visual interfaces. Interactive activities help to maintain student attention for a long time. For example, linguistic quizzes, real-time tests, or virtual dial ogs enliven the learning process. Also, SI systems track student progress and encourage positive results. This develops self-assessment and self-improvement skills. As a result, the student turns from a passive listener into an active participant. Artificial intelligence does not replace the teacher, but helps to organize his work more effectively. Automated assessment systems save the teacher's time, as a result of which he can focus more on providing individual advice. Based on the information collected by the system, the teacher can identify which topics are difficult and adjust the lesson plan.[4] Also, SI tools help in creating lesson materials. For example, there is the possibility of automatically creating exercises based on texts, generating test questions, or visualizing complex linguistic phenomena. This increases the quality of the lesson and provides methodological diversity. With the help of digital technologies, a student can receive education anywhere and at any time. Mobile applications and online platforms based on artificial intelligence create favorable conditions for independent learning. The student works at his own pace, revisits difficult topics and constantly monitors his results. This process is consistent with the principle of continuous education. It is especially important for teachers or translators to regularly update their knowledge of Russian linguistics. AI tools help to form a personal learning trajectory. However, there are some problems in the implementation of AI technologies. First, not all educational institutions have a sufficient technical base. Second, teachers' digital competence is not always at a high level. In addition, automatic systems may not be able to perfectly explain all the subtleties of the language. Therefore, AI tools need to be combined with a traditional pedagogical approach.[3] Another important aspect is the issue of information security and personal data protection. The confidentiality of students' results and personal data must be ensured. 690

693-bet

In conclusion, in lessons organized on the basis of artificial intelligence, students' mastery indicators are higher than in traditional lessons. In particular, there is a significant increase in the development of grammatical analysis, text composition and speech competencies. Instant feedback and an individual approach have a positive effect on the consolidation of knowledge. References: 1. Азимов Э.Г., Щукин А.Н. Методика преподавания русского языка как иностранного. – М.: Русский язык. Курсы, 2018. – 45–62-betlar. 2. Леонтьев А.А. Язык, речь, речевая деятельность. – М.: Просвещение, 2019. – 112–128-betlar. 3. Баранов М.Т., Ладыженская Т.А. Методика преподавания русского языка в школе. – М.: Академия, 2020. – 73–95-betlar. 4. Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. – Pearson Education, 2021. – 101–119-betlar. 5. Luckin R. Machine Learning and Human Intelligence: The Future of Education for the 21st Century. – London: UCL IOE Press, 2018. – 88–104-betlar. INGLIZ TILINI O‘RGANISHDA SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN YONDASHUVLAR G‘ulomov Jamshidbek Islomjon o‘g‘li, Qo‘qon Universiteti, Filologiya kafedrasi o‘qituvchisi, e-mail: jigulomov@kokanduni.uz Ibrohimova Zarinaxon Bahromjon qizi, Qo‘qon universiteti, Turizm va mehmondo‘stlik yo‘nalishi 1-bosqich talabasi Annotatsiya. Ushbu maqolada ingliz tilini o‘rganish jarayonida sun’iy intellektga asoslangan yondashuvlarning lingvistik va pedagogik jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda AI texnologiyalarining individual o‘rganish, til ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda o‘rganuvchilarning mustaqil faoliyatini qo‘llab-quvvatlashdagi imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, sun’iy intellektdan foydalanish bilan bog‘liq ijtimoiy-gumanitar masalalar va innovatsion ta’lim yondashuvlari yoritiladi. Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, ingliz tilini o‘rganish, innovatsion yondashuvlar, til ta’limi, lingvistik tahlil Аннотация. В статье анализируются подходы, основанные на искусственном интеллекте, в процессе изучения английского языка с лингвистической и педагогической точек зрения. Рассматриваются возможности ИИ в персонализации обучения, развитии языковых навыков и формировании самостоятельности обучающихся. Также обсуждаются социально-гуманитарные аспекты применения искусственного интеллекта в языковом образовании и инновационные подходы к обучению. Ключевые слова: искусственный интеллект, изучение английского языка, инновационные подходы, языковое образование, лингвистический анализ Abstract. This paper analyzes AI-based approaches in English language learning from linguistic and pedagogical perspectives. The study examines the role of artificial intelligence in personalized learning, language skill development, and learner autonomy. In addition, sociohumanitarian issues related to the use of AI in language education are discussed, highlighting innovative instructional approaches and the need to balance technological advancement with human-centered pedagogy. Keywords: artificial intelligence, English language learning, innovative approaches, language education, linguistic analysis 691

694-bet

Kirish. So‘nggi yillarda ta’lim tizimida sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarining jadal rivojlanishi o‘quv jarayonini tubdan o‘zgartirmoqda. Ayniqsa, ingliz tilini o‘rganish sohasida AI texnologiyalari metodik yondashuvlarni yangilash, individual o‘rganuvchi ehtiyojlarini aniqlash va samarali o‘quv resurslarini yaratish imkonini beradi [1]. An’anaviy o‘qitish modellarida barcha talabalar uchun bir xil dars rejalari qo‘llanilgan bo‘lsa, AI tizimlari o‘rganuvchining bilim darajasi, o‘rganish tezligi va kognitiv xususiyatlarini hisobga olib, moslashtirilgan mashqlar va interaktiv vazifalarni taqdim etadi [2]. Bu esa til o‘rganish jarayonining samaradorligini oshiradi va o‘rganuvchilarning mustaqil faoliyat ko‘nikmalarini rivojlantiradi. AI texnologiyalari yordamida o‘rganuvchilar tezkor fikr-mulohaza olishlari, o‘z xatolarini aniqlashlari va lug‘at hamda grammatik strukturalarni mustaqil o‘rganishlari mumkin. Shu bilan birga, sun’iy intellekt o‘quv jarayonini shaxsiylashtirish orqali motivatsiyani oshiradi va o‘rganuvchilarni faol o‘rganishga rag‘batlantiradi. Biroq sun’iy intellektning ta’lim jarayoniga integratsiyasida murakkab jihatlar ham mavjud. AI vositalari ba’zan madaniy kontekst va tilning nozik nuanslarini hisobga olmaydi, bu esa o‘rganuvchining lingvistik va madaniy tushunishini cheklashi mumkin. Shuningdek, texnologiyaga haddan ziyod tayanish o‘qituvchining pedagogik nazoratini kamaytirishi va o‘rganuvchilarning kritik fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga to‘sqinlik qilishi mumkin. Shu sababli AI asosidagi yondashuvlarni qo‘llashda insoniy pedagogik omilni saqlash, til va madaniyatni to‘g‘ri talqin qilish, hamda ijtimoiy-gumanitar jihatlarni hisobga olish muhimdir. Mazkur maqola ingliz tilini o‘rganishda sun’iy intellektga asoslangan yondashuvlarni lingvistik, pedagogik va ijtimoiy nuqtai nazardan tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, AI texnologiyalarining ta’lim jarayonini samarali va innovatsion tarzda shakllantirishdagi imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Asosiy qism Sun’iy intellekt texnologiyalarining ingliz tilini o‘rganish jarayonida qo‘llanilishi ta’limni sezilarli darajada samaraliroq qiladi. AI dasturlari individual o‘rganish ehtiyojlarini aniqlash, o‘rganuvchilarning bilim darajasini baholash va moslashtirilgan mashqlar yaratish imkonini beradi [3]. Masalan, adaptiv o‘quv platformalari talabaga kerakli mashqlarni tanlab beradi, xatolarini avtomatik tahlil qiladi va individual o‘quv yo‘nalishlarini shakllantiradi. Bu yondashuv nafaqat lingvistik kompetensiyalarni rivojlantirish, balki o‘rganuvchilarning mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qiladi. AI texnologiyalari yordamida interaktiv mashqlar, virtual o‘quv muhitlar va chatbotlar orqali o‘rganuvchilar real vaqt rejimida fikr-mulohaza olishlari mumkin. Bu o‘quvchilarning motivatsiyasini oshiradi, shuningdek, yangi lug‘at va grammatik tuzilmalarni mustaqil o‘rganish imkonini beradi. AI tizimlari individual o‘rganish sur’atini kuzatib, talabalarni o‘z kuchli va zaif tomonlariga qarab qo‘llab-quvvatlaydi [4]. Shu tarzda, til o‘rganish jarayoni interaktiv va faol 692

695-bet

o‘rganuvchi markazli shakl oladi, bu esa an’anaviy dars usullaridan sezilarli farq qiladi. Biroq sun’iy intellektning qo‘llanilishi bilan birga bir qator cheklovlar ham mavjud. AI tizimlari madaniy kontekst va tilning nozik nuanslarini har doim hisobga olmaydi, bu esa o‘rganuvchilarning lingvistik va madaniy tushunishini cheklashi mumkin [5]. Bundan tashqari, texnologiyaga haddan ziyod tayanish o‘qituvchining pedagogik nazoratini kamaytiradi va o‘rganuvchilarning kritik fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga to‘sqinlik qilishi mumkin [5]. Shu sababli AI vositalarini ishlatishda insoniy pedagogik faktor, madaniy kontekst va ijtimoiygumanitar jihatlarni hisobga olish muhim ahamiyatga ega. Innovatsion yondashuvlar sifatida AI asosidagi baholash tizimlari, adaptiv mashqlar va o‘quv analytics platformalari ingliz tilini o‘rganishni samarali qiladi va o‘rganuvchilarga o‘z o‘rganish jarayonlarini boshqarish imkonini beradi [6]. Shuningdek, bunday tizimlar o‘qituvchiga darsni individual o‘rganuvchilar ehtiyojlariga moslashtirish va pedagogik qarorlar qabul qilishda yordam beradi. Natijada, sun’iy intellektga asoslangan yondashuvlar ingliz tilini o‘rganishda pedagogik, lingvistik va ijtimoiy aspektlarni birlashtirib, innovatsion va samarali o‘quv tajribasini yaratadi [7]. Xulosa Ingliz tilini o‘rganishda sun’iy intellektga asoslangan yondashuvlar zamonaviy ta’lim jarayonini innovatsion va samarali shakllantirishda muhim vosita sifatida namoyon bo‘ladi. AI texnologiyalari yordamida o‘quvchilarning individual ehtiyojlari, bilim darajasi va o‘rganish sur’ati hisobga olinadi, bu esa til ko‘nikmalarini tez va samarali rivojlantirish imkonini beradi. Moslashtirilgan mashqlar, interaktiv chatbotlar va real vaqt rejimida fikr-mulohaza berish tizimlari o‘rganuvchilarning motivatsiyasini oshiradi, ularni mustaqil va faol o‘rganishga rag‘batlantiradi. Shu bilan birga, sun’iy intellektning ta’lim jarayoniga integratsiyasi insoniy pedagogik nazorat va madaniy kontekstni saqlash zaruratini yuzaga chiqaradi. Texnologiyaga haddan ziyod tayanish o‘rganuvchilarning kritik fikrlash va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirishga to‘sqinlik qilishi mumkin. Shuning uchun AI vositalarini qo‘llashda pedagog va o‘rganuvchi o‘rtasidagi muvozanatni saqlash, ijtimoiy-gumanitar jihatlarni hisobga olish va madaniy hamda lingvistik boylikni saqlash muhim ahamiyatga ega. Natijada, sun’iy intellektga asoslangan yondashuvlar ingliz tilini o‘rganishda nafaqat texnologik samaradorlikni oshiradi, balki o‘rganuvchi markazli, innovatsion va interaktiv o‘quv tajribasini yaratishga xizmat qiladi. Bunday yondashuvlar pedagogik, lingvistik va ijtimoiy aspektlarni birlashtirib, zamonaviy til o‘rganish jarayonini yangi bosqichga ko‘taradi. Bu esa ta’lim sifatini oshirish va o‘rganuvchilarni mustaqil, faol va samarali o‘rganishga tayyorlash imkonini beradi. References: 1. Konyrova L.K. The Evolution of Language Learning: Exploring AI’s Impact on Teaching English as a Second Language. Eurasian Science Review (2024). 693

696-bet

2. The role of ai in language acquisition: a study on esl learners’ experiences. Journal of Applied Linguistics and TESOL (2025). 3. Konyrova L.K. Artificial Intelligence in Adaptive Language Learning Platforms. Eurasian Science Review (2024). 4. AI-Assisted ESL Learning: Enhancing Learner Autonomy. Journal of Applied Linguistics and TESOL (2025). 5. Axmedjanova D.A., Hasanova S.G. Cultural and Pedagogical Challenges of AI in Language Learning. International Journal of Scientific Researchers (2024). 6. Innovative AI Tools for English Language Instruction. International Journal of Educational Technology (2025). 7. Smith J., Lee K. Integrating AI in Second Language Education: Linguistic and Social Perspectives. Language Learning Journal (2025). SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI SHAROITIDA TA’LIM TIZIMI VA KADRLAR TAYYORLASHNING LINGVISTIK HAMDA IJTIMOIY-GUMANITAR JIHATLARI (Jizzax viloyati misolida) Gapparov Bexzod Nematillayevich, JizPI “Arxitekturaviy loyihalash” kafedrasi dotsent v.b. уmail: bexzodgapprov132@gmail.com Annotatsiya. Mazkur maqolamizda sun’iy intellekt texnologiyalari jadal rivojlanayotgan sharoitda ta’lim tizimi va kadrlar tayyorlash jarayonidagi lingvistik hamda ijtimoiy-gumanitar jihatlar tahlil qilindi. Ayniqsa, Jizzax viloyati ta’lim muassasalari misolida raqamli ta’lim muhitini shakllantirish, sun’iy intellekt vositalari orqali ta’lim mazmunini takomillashtirish, talabalarning til kompetensiyalarini rivojlantirish va innovatsion fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish masalalari yoritiladi. Shuningdek, sun’iy intellektni ta’lim jarayoniga joriy etishda milliy qadriyatlarni saqlash, madaniy muloqot, axborot xavfsizligi va ijtimoiy moslashuv kabi omillar o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari asosida ta’lim sifati va kadrlar raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqiladi. Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, raqamli ta’lim, kadrlar tayyorlash, lingvistik kompetensiya, ijtimoiy-gumanitar yondashuv, innovatsion ta’lim texnologiyalari, ta’lim sifatini oshirish, ta’limda raqamlashtirish, intellektual ta’lim muhiti, Jizzax viloyati ta’lim tizimi. Аннотация. В данной статье анализируются лингвистические и социальногуманитарные аспекты системы образования и процесса подготовки кадров в контексте стремительного развития технологий искусственного интеллекта. В частности, на примере образовательных учреждений Джизакской области освещаются вопросы формирования цифровой образовательной среды, повышения содержания образования с помощью инструментов искусственного интеллекта, развития языковых компетенций учащихся и формирования навыков инновационного мышления. Также изучаются такие факторы, как сохранение национальных ценностей, культурный диалог, информационная безопасность и социальная адаптация при внедрении искусственного интеллекта в образовательный процесс. На основе результатов исследования разработаны научнопрактические предложения, направленные на повышение качества образования и конкурентоспособности кадров. Ключевые слова: искусственный интеллект, цифровое образование, подготовка кадров, языковая компетенция, социально-гуманитарный подход, инновационные образовательные технологии, повышение качества образования, цифровизация в образовании, интеллектуальная образовательная среда, система образования Джизакской области. 694

697-bet

Abstract. This article analyzes the linguistic and socio-humanitarian aspects of the education system and personnel training process in the context of the rapid development of artificial intelligence technologies. In particular, the issues of forming a digital educational environment, improving the content of education through artificial intelligence tools, developing students' language competencies and forming innovative thinking skills are highlighted in the case of educational institutions of the Jizzakh region. Also, factors such as preserving national values, cultural dialogue, information security and social adaptation in the implementation of artificial intelligence in the educational process are studied. Based on the results of the research, scientific and practical proposals are developed aimed at increasing the quality of education and personnel competitiveness. Keywords: artificial intelligence, digital education, personnel training, linguistic competence, socio-humanitarian approach, innovative educational technologies, improving the quality of education, digitalization in education, intellectual educational environment, Jizzakh region education system. Kirish. Bugungi kunga kelib global raqamlashtirish jarayonlari jahon miqyosida ta’lim tizimi mazmuni va shaklini tubdan o‘zgartirmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt texnologiyalarining jadal rivojlanishi ta’lim sifati, kadrlar tayyorlash jarayoni va mutaxassislarning kasbiy kompetensiyalariga nisbatan yangi talablarni yuzaga keltirmoqda. YuNESKO ma’lumotlariga ko‘ra, 2030 yilga borib mehnat bozorida mavjud kasblarning qariyb 40-50 foizi raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt bilan bevosita bog‘liq bo‘lishi prognoz qilinmoqda. Bu esa ta’lim tizimini zamonaviy texnologiyalar asosida qayta tashkil etish va yangi avlod mutaxassislarini tayyorlashni taqozo etmoqda. O‘zbekistonda ham ta’lim sohasini raqamlashtirish va sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan. Xususan, mamlakatda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish, axborot texnologiyalari sohasida yuqori malakali kadrlar tayyorlash va ta’lim jarayoniga innovatsion usullarni tatbiq etish bo‘yicha keng qamrovli islohotlar amalga oshirilmoqda. Jizzax viloyatida faoliyat yuritayotgan oliy ta’lim muassasalari va professional ta’lim tashkilotlarida elektron ta’lim platformalari, intellektual axborot tizimlari hamda masofaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanish bosqichma-bosqich kengayib bormoqda [1]. Masalan, oliy ta’lim muassasalarida Moodle, Google Classroom, ZiyoNET va boshqa raqamli ta’lim platformalaridan foydalanish orqali talabalarning mustaqil ta’lim olish imkoniyatlari kengaymoqda. Shu bilan birga, sun’iy intellektga asoslangan tarjimon dasturlari, nutqni avtomatik tanish va tahlil qilish tizimlari talabalarning xorijiy tillarni o‘zlashtirish jarayonini yengillashtirmoqda. Bunday texnologiyalar til kompetensiyalarini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Biroq sun’iy intellekt texnologiyalarini ta’lim jarayoniga keng joriy etish bir qator lingvistik va ijtimoiy-gumanitar muammolarni ham yuzaga keltirmoqda. Jumladan, milliy til me’yorlarini saqlash, raqamli muhitda til madaniyatini rivojlantirish, talabalarning mustaqil fikrlash qobiliyatini shakllantirish hamda axborot xavfsizligini ta’minlash masalalari dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalaridan noto‘g‘ri foydalanish natijasida tayyor ma’lumotlarga ortiqcha tayanish holatlari kuzatilishi mumkin. 695

698-bet

Shu nuqtai nazardan, sun’iy intellekt texnologiyalari sharoitida ta’lim tizimi va kadrlar tayyorlashning lingvistik hamda ijtimoiy-gumanitar jihatlarini kompleks o‘rganish, ularning ijobiy imkoniyatlarini samarali joriy etish hamda mavjud muammolarni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy asoslangan yondashuvlarni ishlab chiqish muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega hisoblanadi [2]. Mavzuning dolzarbligi: Bugungi kunda sun’iy intellekt texnologiyalarining jadal rivojlanishi ta’lim tizimi va kadrlar tayyorlash jarayonini zamonaviy talablar asosida qayta tashkil etishni taqozo etmoqda. Raqamli ta’lim muhitini shakllantirish, talabalarning til kompetensiyalarini rivojlantirish hamda ijtimoiygumanitar bilimlarni mustahkamlash masalalari ustuvor ahamiyat kasb etmoqda. Shu bilan birga, sun’iy intellektdan foydalanish jarayonida milliy til me’yorlarini saqlash, madaniy qadriyatlarni asrash va ta’lim sifatiga ta’sir etuvchi omillarni o‘rganish muhim vazifalardan hisoblanadi. Mazkur masalalarni ilmiy jihatdan tahlil qilish va amaliy yechimlar ishlab chiqish ta’lim tizimini takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotning maqsadi: Sun’iy intellekt texnologiyalari asosida ta’lim tizimi va kadrlar tayyorlash jarayonidagi lingvistik hamda ijtimoiy-gumanitar jihatlarni tahlil qilish va ta’lim samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqish. Tadqiqot vazifalari: • Sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim tizimi va kadrlar tayyorlash jarayoniga ta’sirini tahlil qilish; • Ta’lim jarayonida lingvistik kompetensiyalarni rivojlantirish imkoniyatlarini o‘rganish; • Sun’iy intellektdan foydalanishdagi ijtimoiy-gumanitar omillarni tahlil qilish; • Ta’lim sifatini oshirishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqish [3]. Asosiy qism: Sun’iy intellekt texnologiyalari ta’lim tizimiga keng joriy etilishi bilim berish jarayonini modernizatsiya qilish va kadrlar tayyorlash sifatini oshirishga xizmat qilmoqda. Ayniqsa, intellektual ta’lim platformalari, avtomatik tarjima tizimlari va raqamli tahlil vositalari talabalarning bilim olish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Bu jarayon til kompetensiyalarini rivojlantirish, axborot bilan ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish hamda mustaqil ta’lim olish samaradorligini oshirishga yordam beradi. Shu bilan birga, sun’iy intellektdan foydalanish ta’lim jarayonida ijtimoiygumanitar omillarni hisobga olishni talab etadi. Milliy til me’yorlarini saqlash, madaniy qadriyatlarni asrash va talabalarning tanqidiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish muhim vazifalardan hisoblanadi. Ta’lim muassasalarida sun’iy intellekt texnologiyalarini maqsadli va samarali qo‘llash raqobatbardosh, yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etadi. 1. Ta’lim jarayonida sun’iy intellektdan foydalanishning amaliy jihatlari. 696

699-bet

Ta’lim jarayonida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish ta’lim sifati va samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Avvalo, sun’iy intellekt asosida ishlovchi elektron ta’lim platformalari talabalarning bilim darajasini tahlil qilish, o‘quv materiallarini individuallashtirish va ta’lim jarayonini optimallashtirish imkonini beradi. Bu esa har bir talabaning qobiliyati va bilim saviyasiga mos ta’lim berishni ta’minlaydi. Shuningdek, sun’iy intellektga asoslangan avtomatik tarjima va nutqni tanish tizimlari til o‘rganish jarayonini samarali tashkil etishga xizmat qiladi. Bunday texnologiyalar orqali talabalar xorijiy tillardagi ma’lumotlarni tez va aniq o‘zlashtirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Virtual assistentlar va intellektual maslahatchi dasturlar esa talabalarga mustaqil ta’lim olishda ko‘maklashadi. Bundan tashqari, sun’iy intellekt ta’lim jarayonida baholash tizimini takomillashtirish imkonini yaratadi. Avtomatlashtirilgan test va tahlil vositalari orqali talabalar bilimini xolis va shaffof baholash mumkin. Shu bilan birga, ta’lim muassasalarida raqamli ma’lumotlar tahlili asosida o‘quv rejalarini takomillashtirish va ta’lim sifatini monitoring qilish imkoniyati kengayadi. Umuman olganda, sun’iy intellekt texnologiyalaridan oqilona va maqsadli foydalanish ta’lim jarayonini modernizatsiya qilish, talabalarning intellektual salohiyatini rivojlantirish va raqobatbardosh mutaxassislar tayyorlashga xizmat qiladi [4]. 2. Lingvistik masalalar. Sun’iy intellekt texnologiyalarini ta’lim jarayoniga joriy etish til bilan bog‘liq bir qator muhim masalalarni yuzaga keltirmoqda. Avvalo, raqamli ta’lim muhitida milliy til me’yorlarini saqlash va rivojlantirish dolzarb vazifalardan hisoblanadi. Sun’iy intellektga asoslangan tarjima va matn yaratish dasturlaridan foydalanish jarayonida til normalariga rioya qilish, uslubiy aniqlik va ma’no yaxlitligini ta’minlash muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, ta’lim jarayonida sun’iy intellekt vositalari orqali talabalarning til kompetensiyalarini rivojlantirish imkoniyatlari kengaymoqda. Avtomatik tarjima, nutqni tanish va matn tahlil qilish tizimlari til o‘rganish jarayonini yengillashtirib, talabalarning muloqot ko‘nikmalarini shakllantirishga yordam beradi. Biroq bunday texnologiyalarga ortiqcha tayanish talabalarning mustaqil fikrlash va nutqiy faollik darajasining pasayishiga olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, sun’iy intellekt tizimlarida milliy til resurslarining yetarli darajada shakllanmaganligi ham muhim muammolardan biri hisoblanadi. Shu sababli o‘zbek tilining elektron korpuslarini boyitish, raqamli lug‘atlar va til ma’lumotlar bazasini takomillashtirish zarur. Bu esa sun’iy intellekt texnologiyalaridan samarali foydalanish va ta’lim jarayonida til madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. 3. Ijtimoiy-gumanitar jihatlar. Sun’iy intellekt texnologiyalarini ta’lim jarayonida qo‘llashda ijtimoiygumanitar omillarni hisobga olish muhim ahamiyatga ega. Avvalo, bu jarayonda 697

700-bet

talabalarning ma’naviy va axloqiy tarbiyasi, milliy madaniy qadriyatlarni saqlash, ijtimoiy muloqot va hamkorlik ko‘nikmalari rivojlantirilishi zarur. Shu bilan birga, sun’iy intellekt vositalari talabalarning mustaqil fikrlash va tanqidiy tafakkur salohiyatiga ta’sir qilishi mumkin. Shu sababli, ta’lim jarayonida inson omilini hisobga olib, axborot xavfsizligi va raqamli madaniyat masalalari ham doimiy nazoratda bo‘lishi kerak. Bundan tashqari, ijtimoiy-gumanitar jihatlar sun’iy intellektdan samarali va barqaror foydalanishni ta’minlaydi, ta’lim sifatini oshirish va talabalarning ijtimoiy faolligini mustahkamlashda muhim rol o‘ynaydi. 4. Kadrlar tayyorlashda sun’iy intellektning o‘rni. Sun’iy intellekt ta’lim tizimida kadrlar tayyorlash jarayonida strategik ahamiyatga ega. U kadrlarning bilim va malakasini individuallashtirish, o‘quv jarayonini optimallashtirish va talabalarning raqobatbardosh salohiyatini rivojlantirish imkonini beradi. Avvalo, sun’iy intellekt platformalari orqali talabalarning bilim darajasi avtomatik baholanadi, ularga shaxsiy o‘quv yo‘llanmalari taklif qilinadi va muammoli jihatlar aniqlanadi. Bu tizimlar talabalarning qo‘shimcha malaka va ko‘nikmalarini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, sun’iy intellektdan foydalanish kadrlarning zamonaviy kasbiy talablarga mos kelishi, innovatsion fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirishda xizmat qiladi. Mazkur texnologiyalar orqali ta’lim muassasalarida yuqori malakali, raqobatbardosh va innovatsion kadrlar tayyorlash imkoniyati kengayadi [5]. Xulosa va takliflar. Сунъий интеллект технологияларини таълим жараёнига жорий этиш кадрлар тайёрлаш сифати ва таълим самарадорлигини оширишда муҳим аҳамият касб этади. Тадқиқот натижалари кўрсатдики, сунъий интеллект платформалари талабаларнинг билим даражасини индивидуаллаштириш, тил компетенцияларини ривожлантириш ва мустақил фикрлашни шакллантиришда самарали восита ҳисобланади. Шу билан бирга, бу технологиялардан фойдаланиш жараёнида миллий тил меъёрлари, маданий қадриятлар ва ижтимоий-гуманитар жиҳатлар ҳамда ахборот хавфсизлиги масалаларига алоҳида эътибор қаратилиши зарур. Takliflar: 1. Ta’lim muassasalarida sun’iy intellekt texnologiyalarini qo‘llashda lingvistik va ijtimoiy-gumanitar jihatlarni hisobga olgan yondashuvni ishlab chiqish. 2. Milliy til resurslarini boyitish va sun’iy intellekt tizimlarida ulardan samarali foydalanishni ta’minlash. 3. Talabalarning mustaqil fikrlash, ijtimoiy muloqot va tanqidiy tafakkur salohiyatini rivojlantiruvchi interaktiv va virtual ta’lim platformalarini keng joriy etish. 4. Ta’limda sun’iy intellektdan foydalanish jarayonida axborot xavfsizligi va raqamli madaniyatni ta’minlash bo‘yicha chora-tadbirlarni kuchaytirish. 698

PDF hujjat

1 / 1
Yuklab olish

Universitet litsenziyalari

Litsenziya preview